Làn sóng đầu tư Trung Quốc vào hạ tầng chiến lược của Việt Nam
Ba tập đoàn Trung Quốc quy mô hàng chục tỷ USD gồm Huawei, CCCC và CEEC vừa đồng loạt đề xuất tăng cường đầu tư Trung Quốc Việt Nam trong các lĩnh vực năng lượng xanh Việt Nam, hạ tầng số và đường sắt kết nối Việt-Trung, cho thấy hạ tầng giao thông và năng lượng đang trở thành trục chiến lược mới trong quan hệ kinh tế song phương. Trong khuôn khổ Hội chợ Trung Quốc - ASEAN (CAEXPO) và Hội nghị CABIS lần thứ 23 tại Nam Ninh, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đã tiếp lãnh đạo các tập đoàn này để bàn sâu về hợp tác hạ tầng ASEAN và định hướng các dự án cụ thể. Điểm đáng chú ý là đề xuất không dừng ở việc cung cấp thiết bị, mà hướng tới cùng nghiên cứu, phát triển và triển khai dự án dài hạn. Điều này đặt ra cơ hội lớn nhưng cũng buộc Việt Nam phải có chiến lược chọn lọc đối tác và kiểm soát rủi ro về công nghệ, an ninh và nợ công ngay từ giai đoạn tiền khả thi.
Huawei: Từ hạ tầng số sang năng lượng xanh và AI
Trong gặp gỡ với ông Will Wang, lãnh đạo khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Huawei, Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc đánh giá cao đóng góp của tập đoàn này vào hạ tầng số và chuyển đổi số tại Việt Nam. Huawei không chỉ muốn tiếp tục đồng hành trong kinh tế số mà còn chủ động mở rộng sang năng lượng xanh Việt Nam, giải pháp lưu trữ điện và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong các ngành kinh tế. Quan điểm của Chính phủ là rõ ràng: Việt Nam cần nguồn năng lượng sạch, ổn định để đáp ứng nhu cầu tăng mạnh của kinh tế số và các ngành công nghiệp mới. Phó Thủ tướng đề nghị Huawei chuyển trọng tâm từ bán thiết bị sang hợp tác nghiên cứu, phát triển và cùng doanh nghiệp Việt Nam xây dựng sản phẩm, giải pháp công nghệ. Đây là bước đi đúng hướng, bởi nếu chỉ nhập khẩu công nghệ một chiều, Việt Nam sẽ khó hình thành năng lực tự chủ; còn nếu buộc đối tác tham gia sâu vào R&D tại chỗ, cơ hội nâng tầm hệ sinh thái số trong nước sẽ lớn hơn nhiều.
CEEC và CCCC: Tham vọng đường sắt kết nối Việt-Trung
Ở mảng giao thông và năng lượng truyền thống, CEEC và CCCC thể hiện tham vọng rõ rệt với các tuyến đường sắt kết nối Việt-Trung. CEEC muốn tham gia cả năng lượng tái tạo, điện khí, nâng năng lực truyền tải điện và đặc biệt là ba tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Đồng Đăng - Hà Nội, Móng Cái - Hạ Long - Hải Phòng. CCCC tập trung hơn vào tuyến đường sắt tốc độ cao Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và các dự án cảng biển, logistics, giao thông đường bộ, đường thủy và năng lượng xanh. Về phía Việt Nam, Phó Thủ tướng khẳng định đang triển khai nhiều dự án lớn về đường bộ, đường sắt, hàng không, cảng biển và yêu cầu hai tập đoàn làm việc với các bộ, ngành để cập nhật quy hoạch, xây dựng phương án hợp tác cụ thể. Việc cả hai ông lớn hạ tầng cùng nhắm vào tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng cho thấy đây là “xương sống” của một trục logistics xuyên biên giới mới; nhưng nếu phụ thuộc quá nhiều vào một nguồn vốn và công nghệ, rủi ro về tiêu chuẩn kỹ thuật, tích hợp mạng lưới và lợi ích dài hạn cần được tính kỹ.
Cơ hội và điều kiện để biến đầu tư thành lợi ích dài hạn
Không thể phủ nhận, làn sóng đầu tư Trung Quốc Việt Nam vào năng lượng xanh, lưu trữ điện, hạ tầng số và đường sắt kết nối Việt-Trung mở ra cơ hội đẩy nhanh hiện đại hóa hạ tầng với chi phí tài chính và thời gian thấp hơn tự đầu tư. Tuy vậy, cơ hội chỉ biến thành lợi ích dài hạn nếu Việt Nam đặt ra các điều kiện rõ ràng: chuyển giao công nghệ thực chất, tỷ lệ nội địa hóa cao, cơ chế chia sẻ dữ liệu minh bạch và chuẩn kỹ thuật phù hợp với chiến lược kết nối rộng hơn trong khu vực. Khi các dự án được bàn thảo trong bối cảnh CAEXPO và CABIS, thông điệp là Việt Nam đang ở tâm điểm của hợp tác hạ tầng ASEAN. Vì thế, thay vì nhìn nhận đây chỉ là những gói đầu tư đơn lẻ, cần coi chúng như “mắt xích” trong mạng lưới khu vực. Nếu Việt Nam kiểm soát tốt điều kiện hợp tác, ba tập đoàn này có thể trở thành đối tác chiến lược; nếu không, chúng ta dễ bị khóa chặt vào một cấu trúc hạ tầng phụ thuộc và khó thay đổi trong nhiều thập kỷ.
