Ba tập đoàn Trung Quốc và tham vọng hạ tầng Việt Nam
Đề xuất đầu tư của ba tập đoàn Trung Quốc Huawei, CCCC và CEEC vào các dự án đường sắt kết nối Việt – Trung, năng lượng xanh, lưu trữ điện và hạ tầng số là bước mở rộng hợp tác kinh tế gắn chặt hạ tầng giao thông và năng lượng Việt với chuỗi cung ứng khu vực, đồng thời phản ánh chiến lược dài hạn của cả hai nước về liên kết khu vực và chuyển đổi xanh.
Điểm đáng chú ý là các đề xuất này được trình bày trực tiếp trước Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc trong khuôn khổ Hội chợ Trung Quốc – ASEAN (CAEXPO) và Hội nghị Thượng đỉnh Thương mại và Đầu tư Trung Quốc – ASEAN (CABIS), cho thấy đây không phải các thương vụ đơn lẻ mà là một phần trong chiến lược hợp tác kinh tế Việt Trung ở cấp nhà nước. Về phía Việt Nam, lãnh đạo Chính phủ hoan nghênh những doanh nghiệp có năng lực, kinh nghiệm và công nghệ tham gia đầu tư vào lĩnh vực năng lượng và hạ tầng, nhưng đồng thời yêu cầu các tập đoàn làm việc với bộ, ngành để xây dựng phương án hợp tác cụ thể.
Huawei: Từ nhà cung cấp thiết bị sang đối tác công nghệ chiến lược
Trong ba cái tên, Huawei nổi bật ở vai trò “hạ tầng số” hơn là nhà thầu xây dựng. Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc đánh giá cao những đóng góp của tập đoàn đối với phát triển hạ tầng số, chuyển đổi số và đào tạo nhân lực tại Việt Nam, đồng thời đề nghị Huawei tăng cường hợp tác trong AI, hạ tầng số, viễn thông thế hệ mới, điện toán, trung tâm dữ liệu và năng lượng xanh. Đáng chú ý, phía Việt Nam muốn Huawei chuyển từ mô hình chỉ cung cấp sản phẩm, thiết bị sang hợp tác nghiên cứu – phát triển và cùng xây dựng sản phẩm, giải pháp công nghệ.
Ở chiều ngược lại, lãnh đạo Huawei khẳng định muốn tiếp tục đồng hành với Việt Nam trong phát triển kinh tế số, năng lượng xanh và đào tạo nhân lực công nghệ cao, đồng thời đề xuất hợp tác về giải pháp lưu trữ năng lượng và ứng dụng AI trong nhiều lĩnh vực kinh tế. Đây là cơ hội để Việt Nam đẩy nhanh mục tiêu coi khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và AI là động lực tăng trưởng. Nhưng nếu không đặt ra các tiêu chuẩn cao về an ninh dữ liệu, chuyển giao công nghệ và nội địa hóa, Việt Nam có nguy cơ biến mình thành “thị trường thiết bị” hơn là trung tâm sáng tạo.
CCCC, CEEC và bài toán đường sắt kết nối Việt Trung
Ở mảng hạ tầng giao thông Việt, hai “ông lớn” CCCC và CEEC cho thấy tham vọng rõ ràng với các tuyến đường sắt kết nối Việt Trung. CEEC bày tỏ mong muốn đầu tư ba tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, Đồng Đăng – Hà Nội và Móng Cái – Hạ Long – Hải Phòng. CCCC đặc biệt quan tâm tuyến đường sắt (có định hướng tốc độ cao) Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, đồng thời muốn tham gia các dự án cảng biển, logistics, giao thông đường bộ, đường thủy và năng lượng xanh.
Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc nhấn mạnh Việt Nam đang triển khai nhiều dự án lớn về đường bộ, đường sắt, đường sắt đô thị, hàng không và cảng biển, đồng thời hoan nghênh sự quan tâm của CCCC, CEEC với các tuyến đường sắt quan trọng này. Tuy nhiên, đường sắt kết nối Việt Trung không chỉ là câu chuyện hạ tầng giao thông Việt mà còn là vấn đề địa chính trị: chúng gắn Việt Nam sâu hơn vào mạng lưới vận tải xuyên biên giới, giúp giảm chi phí logistics nhưng cũng tăng mức độ phụ thuộc vào hạ tầng do các nhà thầu Trung Quốc thiết kế, xây dựng và vận hành. Mọi quyết định sẽ là phép thử cho cách Việt Nam cân bằng giữa thu hút đầu tư Trung Quốc Việt Nam và bảo đảm chủ quyền hạ tầng.
Năng lượng xanh và bài toán an ninh năng lượng dài hạn
Ngoài đường sắt, năng lượng xanh Việt Nam là mảng thu hút mạnh sự quan tâm của CEEC và Huawei. CEEC cho biết muốn mở rộng đầu tư vào năng lượng tái tạo, điện khí và các dự án năng lượng mới, đồng thời đề xuất nâng cao năng lực hệ thống truyền tải và phát triển các giải pháp lưu trữ năng lượng. Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc thẳng thắn nhấn mạnh Việt Nam có nhu cầu năng lượng rất lớn để phục vụ phát triển kinh tế – xã hội, và đang đẩy mạnh điện gió, điện mặt trời, điện gió ngoài khơi.
Nếu được thiết kế đúng, hợp tác kinh tế Việt Trung trong năng lượng có thể giúp Việt Nam rút ngắn khoảng cách trong công nghệ lưu trữ, quản lý lưới và huy động vốn cho nguồn năng lượng mới. Nhưng mặt khác, việc để các tập đoàn nước ngoài nắm vai trò lớn trong cả phát điện và truyền tải có thể ảnh hưởng tới an ninh năng lượng và khả năng điều tiết thị trường trong dài hạn. Vì vậy, yêu cầu CEEC cập nhật quy hoạch, phối hợp với các bộ, ngành để xây dựng phương án hợp tác cụ thể – nhất là ở khâu phân chia rủi ro, trách nhiệm và quyền kiểm soát – là bước tối thiểu phải có.
Cơ hội, thách thức và bước đi tiếp theo cho Việt Nam
Nhìn tổng thể, làn sóng đề xuất đầu tư Trung Quốc Việt Nam lần này kết hợp hạ tầng cứng (đường sắt, cảng, năng lượng) với hạ tầng mềm (AI, dữ liệu, hạ tầng số), tạo nên một gói liên kết khu vực khá hoàn chỉnh. Tại các cuộc trao đổi, lãnh đạo Huawei, CCCC và CEEC khẳng định sẽ tiếp tục làm việc với các bộ, ngành và doanh nghiệp Việt Nam để cụ thể hóa đề xuất và thúc đẩy các dự án hợp tác phù hợp. Đây là thời điểm Việt Nam có lợi thế đàm phán: nhu cầu hạ tầng lớn, trong khi nhà đầu tư cũng cần các dự án quy mô để duy trì tăng trưởng.
Tuy vậy, cơ hội chỉ biến thành lợi ích nếu Việt Nam đặt ra các “làn ranh đỏ” rõ ràng: tiêu chuẩn kỹ thuật và chất lượng đối với hạ tầng giao thông Việt, tỷ lệ nội địa hóa, điều kiện chuyển giao công nghệ, giới hạn sở hữu trong các mắt xích nhạy cảm của hệ thống năng lượng và dữ liệu. Việc Phó Thủ tướng đề nghị Huawei, CCCC, CEEC phối hợp với các bộ, ngành liên quan, cập nhật quy hoạch và xây dựng phương án hợp tác cụ thể cho thấy giai đoạn tiếp theo sẽ không chỉ là tiếp nhận đề xuất, mà là sàng lọc, lựa chọn các dự án điểm có tính đột phá và phù hợp với chiến lược phát triển hạ tầng và năng lượng quốc gia.
