Ba kiểu thành tích, một tình yêu Toán học
Thành tích Toán học của học sinh có thể là tốc độ xử lý phép tính, kết quả trong kỳ thi tuyển chọn hoặc huy chương quốc tế; mỗi dạng phản ánh một năng lực khác nhau và một hành trình rèn luyện riêng. Vì vậy, không nên lấy một kỷ lục tính nhẩm để thay thế cho thước đo tư duy giải toán, cũng không nên xem huy chương là con đường duy nhất để yêu thích môn học này. Nguyễn Hoàng Bách, học sinh lớp 1 ở Đồng Nai, gây chú ý khi hoàn thành 100 phép cộng, trừ với các số có ba chữ số trong 36 giây. Cùng lúc, Nguyễn Vương Tấn Khang đứng đầu kỳ thi chọn đội tuyển Toán lớp 12 của TP HCM với 37,5/40 điểm, bằng điểm một thủ khoa khác. Nhìn cạnh nhau, những câu chuyện này cho thấy năng lực Toán học không có một hình mẫu duy nhất. Điều đáng quan tâm không chỉ là con số cuối cùng, mà còn là cách mỗi em đi tới đó.
Tính nhẩm nhanh là năng lực đáng nể, nhưng không phải toàn bộ Toán học
Thành tích của Bách được xác lập sau thử thách do đơn vị thẩm định theo dõi: em xử lý một dãy 100 phép tính ngẫu nhiên trong 36 giây, trung bình khoảng 0,36 giây mỗi phép. Với một học sinh lớp 1, đó là tốc độ đặc biệt ấn tượng. Nhưng ý nghĩa của kết quả không dừng ở khả năng tính nhẩm học sinh: thử thách còn đòi hỏi phản xạ, độ chính xác và sự tập trung liên tục khi thời gian bị giới hạn. Dẫu vậy, tính nhanh không đồng nghĩa với việc đã thành thạo mọi dạng Toán. Kỷ lục cho thấy em nổi bật trong một nhiệm vụ cụ thể; nó không cho biết cách em xử lý chứng minh, hình học hay những bài toán cần phát triển ý tưởng qua nhiều bước. Gia đình cùng thầy cô ở Trường Tiểu học Nguyễn An Ninh đồng hành, hướng dẫn và động viên em tiếp tục rèn luyện. Đó là phần quan trọng phía sau thành tích, chứ không chỉ có chiếc đồng hồ bấm giờ.
Đội tuyển Toán TP HCM: bước tiến sau một lần sa sút
Khang là hình ảnh khác của một học sinh giỏi Toán: thành công gắn với tiến trình sửa điểm yếu và học cách tự quản lý. Trong thời gian dịch Covid-19, nam sinh từng sa đà vào trò chơi điện tử; kết quả học tập từ nhóm đầu lớp tụt xuống hạng 21. Việc lội ngược dòng để trở thành thủ khoa đội tuyển Toán TP HCM vì thế đáng chú ý không chỉ bởi điểm số, mà còn bởi khả năng lấy lại nhịp học tập. Khang đã ba lần góp mặt trong đội tuyển thi cấp quốc gia của thành phố, với kết quả từ khuyến khích đến giải nhì trước khi đạt đồng thủ khoa kỳ thi tuyển chọn lớp 12. Em nhìn nhận tổ hợp là điểm yếu và luyện theo từng chủ đề, ưu tiên phương pháp có thể áp dụng cho nhiều dạng bài để tránh mất phương hướng khi gặp đề mới. Cách rèn ấy cho thấy thi Toán không phải cuộc đua bấm đáp án nhanh: người học cần xây nền kiến thức, tìm ý tưởng, chịu được bế tắc và kiên trì sửa sai.
Từ huy chương vàng đến lựa chọn đứng trên bục giảng
Năm 1979, Lê Bá Khánh Trình, khi ấy 17 tuổi và là học sinh Quốc học Huế, cùng đội tuyển Việt Nam dự Olympic Toán quốc tế tại London; ông giành huy chương vàng với điểm tuyệt đối 40/40 và được trao giải đặc biệt cho lời giải độc đáo. Ông là thành viên duy nhất của đội tuyển năm người không đến từ Hà Nội. Thành tích ấy không phải kết quả của một khoảnh khắc may mắn, mà đến sau quá trình học chuyên Toán, tập huấn và nỗ lực trước một cuộc thi quốc tế. Sau khi học Toán và làm nghiên cứu ở nước ngoài, ông trở về Việt Nam, giảng dạy tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP.HCM và Trường Phổ thông Năng khiếu; ông còn dành nhiều năm bồi dưỡng các thế hệ học sinh dự Olympic Toán quốc tế. Lựa chọn gắn bó với bục giảng cho thấy thành tựu có thể tiếp tục sống trong những người học tiếp theo. Còn Khang cũng hướng đến ngành Sư phạm Toán, mong truyền tình yêu môn học cho thế hệ sau. Kỷ lục, đội tuyển và huy chương khác nhau về thước đo, nhưng hành trình càng có ý nghĩa khi kiến thức được vun đắp và sẻ chia.
