Đường một chiều ba năm: Cái giá cần thiết cho metro tuyến 2 TP.HCM
Việc nhiều tuyến đường trung tâm TP.HCM như Cách Mạng Tháng Tám, Nguyễn Thị Minh Khai chuyển sang tổ chức đường một chiều trong hơn ba năm là biện pháp tạm thời nhằm nhường không gian cho xây dựng ga ngầm của metro tuyến 2 Bến Thành – Tham Lương, qua đó giữ cho giao thông TP.HCM không rơi vào hỗn loạn hoàn toàn trong giai đoạn thi công.
Trọng tâm của đợt điều chỉnh này là các ga ngầm ST2 Tao Đàn, ST7 Bảy Hiền và ST9 Bà Quẹo trên tuyến metro Bến Thành – Tham Lương, tuyến dài gần 11,3 km với khoảng 9,3 km đi ngầm và 10 ga ngầm. Sở Xây dựng đã thông qua phương án tổ chức thi công ST2 theo 5 giai đoạn, kéo dài khoảng 1.219 ngày, nghĩa là hơn ba năm liên tiếp chiếm dụng mặt đường. Nói cách khác, người dân phải chấp nhận một chu kỳ xáo trộn giao thông dài hơi để đổi lấy hạ tầng đường sắt đô thị đúng nghĩa.
Điểm tích cực là các bên không giấu giếm sự khó khăn. Các tuyến bị điều chỉnh đều là trục chính nối cửa ngõ tây bắc với trung tâm, mật độ xe rất lớn. Nếu không có chiến lược phân luồng rõ ràng, cả khu vực từ An Sương đến trung tâm sẽ tắc nghẽn triền miên. Việc chấp nhận đường một chiều dài hạn vì thế không chỉ là quyết định kỹ thuật, mà là lựa chọn chính trị: ưu tiên tương lai đô thị hay sự tiện lợi ngắn hạn.
Ga Tao Đàn và mạng đường một chiều mới ở lõi trung tâm
Ga Tao Đàn (ST2) là nút then chốt khiến cả khu vực Cách Mạng Tháng Tám – Nguyễn Thị Minh Khai phải “tái thiết giao thông” trong hơn ba năm. Kế hoạch phân luồng kéo dài 1.219 ngày qua 5 giai đoạn chiếm dụng mặt đường, cho thấy mức độ phức tạp của việc xây dựng một ga ngầm nằm ngay cửa ngõ vào trung tâm.
Đoạn Cách Mạng Tháng Tám dài 350 m từ Nguyễn Du đến Nguyễn Thị Minh Khai được chuyển thành đường một chiều theo hướng Nguyễn Du → Nguyễn Thị Minh Khai. Ở chiều ngược lại, xe phải đi vòng: Cách Mạng Tháng Tám → Nguyễn Thị Minh Khai → Huyền Trân Công Chúa → Thủ Khoa Huân → Lê Thánh Tôn → Phạm Hồng Thái → Cách Mạng Tháng Tám. Song song, Nguyễn Thị Minh Khai từ Cao Thắng đến Huyền Trân Công Chúa (khoảng 1,5 km) cũng chỉ cho phép lưu thông một chiều.
Việc tổ chức lại lưới đường một chiều TP.HCM ở lõi trung tâm không chỉ là chuyện đặt biển cấm và vẽ lại vạch sơn. Nó buộc người đi làm, học sinh, dịch vụ giao hàng… phải “học lại” đường phố mình vốn thuộc nằm lòng. Điểm hợp lý là Sương Nguyệt Ánh và Bùi Thị Xuân được cho phép hai chiều cho mọi phương tiện, đóng vai trò đường cứu hộ khi các hướng chính bị bẻ lái. Khi hoàn tất giai đoạn tháo dỡ kết cấu tạm, toàn bộ mặt cắt 14 m của Cách Mạng Tháng Tám sẽ được phục hồi và trả lại hai chiều như cũ. Vấn đề là trong suốt thời gian chờ đợi đó, thành phố có đủ kiên nhẫn và kỷ luật giao thông hay không.
Các ga Bảy Hiền, Bà Quẹo và bài toán cửa ngõ tây bắc
Nếu Tao Đàn là bài toán lõi trung tâm, thì Bảy Hiền (ST7) và Bà Quẹo (ST9) là phép thử với cửa ngõ tây bắc – nơi giao thông TP.HCM vốn đã căng như dây đàn. Ga Bảy Hiền nằm trên trục Cách Mạng Tháng Tám – Trường Chinh, thi công dự kiến kéo dài 1.257 ngày qua 5 giai đoạn. Đây là khu vực vốn dĩ luôn kẹt xe giờ cao điểm, nay lại phải chia sẻ mặt đường cho rào chắn xây dựng.
Tại nút Trường Chinh – Cách Mạng Tháng Tám – Lý Thường Kiệt – Hoàng Văn Thụ, xe từ Trường Chinh chỉ được rẽ phải vào Lý Thường Kiệt hoặc rẽ trái vào Hoàng Văn Thụ, tuyệt đối không được đi thẳng qua Cách Mạng Tháng Tám. Xe từ Cách Mạng Tháng Tám đến giao lộ buộc phải rẽ phải vào Hoàng Văn Thụ. Một đoạn Trường Chinh tại công trường cũng chuyển một chiều theo hướng Xuân Hồng → Cách Mạng Tháng Tám. Đó là những giới hạn chắc chắn gây khó chịu, nhưng nếu cho xe đi thẳng như cũ, nguy cơ tắc nghẽn và xung đột giao thông sẽ tăng gấp nhiều lần.
Với ga Bà Quẹo (ST9), từ ngày 16/9, Trường Chinh cùng Tân Kỳ Tân Quý và Huỳnh Văn Gấm bị rào chắn một phần để thi công. Xe vẫn được phép lưu thông, nhưng thành phố khuyến khích người từ An Sương vào trung tâm chuyển sang hai lộ trình vòng qua Chế Lan Viên, Nguyễn Hữu Dật, Lê Trọng Tấn hoặc qua Hồ Đắc Di, Huỳnh Văn Gấm, Tân Kỳ Tân Quý. Đổi lại, ôtô bị cấm một số hướng trên Tân Kỳ Tân Quý và Huỳnh Văn Gấm để giảm xung đột. Nhiều tài xế sẽ thấy phiền, nhưng nếu không phân tán lưu lượng ra các đường vành, cả trục Trường Chinh có thể trở thành “bãi đỗ xe khổng lồ”.
Chiến lược của Ban Quản lý đường sắt đô thị: Giảm đau thế nào cho người đi lại?
Điểm đáng chú ý là chính quyền không chỉ dựng rào chắn rồi mặc kệ. Sở Xây dựng yêu cầu Ban Quản lý đường sắt đô thị phối hợp chặt với lực lượng CSGT và chính quyền địa phương để triển khai hệ thống biển báo, sơn kẻ đường, băng rôn thông báo trước 7 ngày, đồng thời lắp camera giám sát quanh khu vực dự án. Đây là cách tiếp cận đáng hoan nghênh: chấp nhận công trường dài hạn nhưng không biến người dân thành “chuột bạch” trong các thử nghiệm giao thông mù mờ.
Theo kế hoạch, sau khi hoàn thành các giai đoạn thi công phụ trợ và tháo dỡ sàn tạm, mặt cắt 14 m trên Trường Chinh và 12,4 m trên Cách Mạng Tháng Tám sẽ được khôi phục, dải phân cách trên Hoàng Văn Thụ được tái lập và dải phân cách trên Lý Thường Kiệt được chỉnh trang. Đó là cam kết rõ ràng rằng tổ chức đường một chiều TP.HCM lần này chỉ là biện pháp tạm, nhằm cân bằng tiến độ xây dựng ga ngầm với khả năng “thở” của toàn hệ thống giao thông thành phố.
Tuy vậy, một chiến lược tốt trên giấy không đủ nếu người tham gia giao thông phớt lờ biển báo. Các cơ quan đã khuyến nghị tài xế đi qua khu vực thi công metro tuyến 2 phải quan sát kỹ, giảm tốc và tuân thủ tuyệt đối quy định, hệ thống báo hiệu. Khi con người không chịu thay đổi thói quen, mọi phương án phân luồng đều có nguy cơ trở thành “mê cung hỗn loạn”. Nói thẳng, thành phố đang yêu cầu mỗi người đi đường hy sinh một phần tiện lợi để cùng đầu tư cho tương lai di chuyển bằng đường sắt đô thị.
Kết luận: Chấp nhận khó chịu hôm nay để tránh kẹt xe ngày mai
Metro số 2 Bến Thành – Tham Lương được khởi công với mục tiêu trở thành trục vận tải khối lượng lớn nối trung tâm với tây bắc thành phố, dự kiến hoàn thành vào năm 2030. Đổi lại, người dân phải sống chung với hơn ba năm rào chắn, đường một chiều và lộ trình vòng vèo. Đây là sự đánh đổi không dễ chịu, nhưng khó tránh nếu TP.HCM muốn thoát cảnh kẹt xe triền miên.
Ba ga ngầm Tao Đàn, Bảy Hiền, Bà Quẹo với thời gian thi công hơn 1.200 ngày mỗi ga cho thấy quy mô và độ khó của dự án metro tuyến 2 TP.HCM. Thành phố đã chọn cách “mổ xẻ” các trục huyết mạch để đặt nền tảng đường sắt đô thị thay vì tiếp tục chắp vá đường bộ. Câu hỏi còn lại không phải là có nên làm hay không – quyết định đã được đưa ra – mà là chúng ta chịu khó đến mức nào để đi đến cùng.
Nếu các biện pháp phân luồng được thực hiện nghiêm túc, thông tin minh bạch và người dân hợp tác, giai đoạn đường một chiều TP.HCM này sẽ là cơn đau ngắn hạn để trị căn bệnh mãn tính của giao thông đô thị. Ngược lại, nếu mỗi người đều cố “lách”, metro tuyến 2 có thể trở thành biểu tượng của sự chậm trễ và mệt mỏi thay vì là lời giải cho kẹt xe.
