Công nghệ phải phục vụ sản xuất, không chỉ làm đẹp dữ liệu
Nông nghiệp số là cách ứng dụng dữ liệu và công nghệ vào quản lý, sản xuất, kiểm soát chất lượng và tiêu thụ nông sản, nhằm nâng hiệu quả đồng thời giảm áp lực lên tài nguyên và môi trường. Nghệ An và Hà Nội đang theo đuổi mục tiêu ấy từ những điểm xuất phát khác nhau: một bên khai thác tiềm năng nông, lâm, thủy sản trên địa bàn rộng; bên kia tổ chức lại vùng sản xuất và siết minh bạch chuỗi cung ứng. Với cả hai, chuyển đổi số nông nghiệp chỉ có ý nghĩa khi giúp người sản xuất làm tốt hơn và người mua có căn cứ tin vào sản phẩm. Nghệ An xác định chuyển đổi số là động lực nâng hiệu quả và sức cạnh tranh, đưa công nghệ vào quản lý, điều hành lẫn tổ chức sản xuất. Nghị quyết số 09-NQ/TU ngày 5/8/2022 tạo cơ sở để các ngành, địa phương xây dựng kế hoạch phù hợp thực tế.
Khác biệt về quy mô và cơ cấu sản xuất khiến hai địa phương không thể áp dụng một công thức chung. Đáng chú ý, Nghệ An có gần 16.500 km² diện tích tự nhiên và gần 1,5 triệu ha đất nông nghiệp. Lợi thế này đặt ra bài toán kết nối nhiều lĩnh vực, từ trồng trọt, chăn nuôi đến lâm nghiệp và thủy sản. Hà Nội lại cần phối hợp các vùng chuyên canh với nhu cầu thị trường đô thị, đồng thời kiểm soát chất lượng nông sản qua nhiều khâu. Công nghệ nông nghiệp vì vậy không nên được đánh giá bằng số thiết bị hay ứng dụng được triển khai, mà bằng khả năng giải quyết những vướng mắc cụ thể: giảm hao phí đầu vào, kiểm soát quy trình và giúp sản phẩm tìm được người mua.

Nghệ An lấy lợi thế nông, lâm, thủy sản làm bệ đỡ
Ở Nghệ An, đổi mới đang hiện diện trong những mô hình gắn với điều kiện địa phương: bưởi bản địa Cát Ngạn tại Thanh Chương, ba kích tím và cát sâm dưới tán rừng ở vùng đệm Vườn quốc gia Pù Mát, giống lúa đa gen kháng bạc lá, dưa chuột hữu cơ tưới tự động và gà thương phẩm theo VietGAHP kết hợp Blockchain. Cách làm này đáng chú ý vì công nghệ không tách rời đặc sản, sinh thái hay quy trình sản xuất. Trong chăn nuôi, chuồng lạnh khép kín, thiết bị cho ăn tự động và theo dõi sức khỏe vật nuôi đang được sử dụng; thủy sản có 106 cơ sở nuôi tôm công nghệ cao trên hơn 206 ha, đạt năng suất 15–20 tấn/ha/vụ. Theo số liệu ngành, giá trị sản xuất bình quân ở các mô hình ứng dụng công nghệ vượt 250 triệu đồng/ha/năm, cao gấp 2–3 lần phương thức truyền thống.
Những con số ấy cho thấy tiềm năng, nhưng không bảo đảm mọi hộ đều có thể chuyển đổi dễ dàng. Hợp tác xã và người sản xuất cần kỹ năng số, hạ tầng kết nối và đầu ra ổn định để biến quy trình mới thành lợi ích lâu dài. Nghệ An có 730 hợp tác xã nông nghiệp, trong đó 101 đơn vị ứng dụng công nghệ cao; các nền tảng thương mại điện tử có thể giúp hợp tác xã, doanh nghiệp và hộ sản xuất tiếp cận khách hàng, đa dạng kênh phân phối và giảm lệ thuộc vào cách tiêu thụ truyền thống. Internet băng rộng đã phủ tới toàn bộ xã, nhưng tỉnh vẫn cần hoàn thiện viễn thông, mở rộng cáp quang và đẩy nhanh lộ trình 5G, nhất là ở miền núi, vùng sâu, vùng xa.

Hà Nội nối tổ chức sản xuất với kiểm soát và truy xuất
Hà Nội tập trung mạnh hơn vào việc tổ chức sản xuất theo vùng và kiểm soát chất lượng bằng dữ liệu. Thành phố hiện có 406 mô hình ứng dụng công nghệ cao: 262 trong trồng trọt, 119 trong chăn nuôi và 25 trong thủy sản. Mạ khay, máy cấy thay dần gieo cấy thủ công, giúp nông dân giảm công lao động và tiết kiệm chi phí. Cùng với cơ giới hóa, hệ thống canh tác lúa cải tiến và quản lý dịch hại tổng hợp giúp hạn chế giống, nước tưới, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Trong sản xuất rau, nhà màng hỗ trợ kiểm soát khâu xuống giống, chăm sóc, thu hoạch và giảm tác động của thời tiết. Đây là hướng tiếp cận thực tế: số hóa và công nghệ phải làm cho quy trình dễ quản lý, chất lượng ổn định hơn, thay vì chỉ bổ sung thêm một lớp thủ tục.
Thành phố còn dùng công nghệ số để minh bạch nguồn gốc và tăng khả năng giám sát chuỗi cung ứng. Từ năm 2018, Hà Nội triển khai hệ thống truy xuất nông, lâm, thủy sản tại check.hanoi.gov.vn, hướng dẫn hơn 3.336 cơ sở và quản lý 13.207 bộ mã truy xuất sản phẩm. Phương thức quản lý đang chuyển từ thủ công, bị động sang giám sát theo thời gian thực, cảnh báo sớm và điều hành dựa trên dữ liệu. Bước tiếp theo là hoàn thiện hạ tầng dữ liệu, chuẩn hóa thông tin cốt lõi và tăng kết nối với hệ thống dữ liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường; nền tảng nông nghiệp số dùng chung được định hướng tích hợp vùng sản xuất, IoT, GIS, truy xuất và kết nối thị trường.

Bền vững là phép thử chung của hai cách làm
Điểm gặp nhau của Nghệ An và Hà Nội là mục tiêu hiện đại hóa đi cùng sinh thái, chứ không phải tăng sản lượng bằng mọi giá. Hà Nội thúc đẩy nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn và chuyển giao kỹ thuật; các giải pháp như biogas, xử lý nước thải, đệm lót sinh học và chế phẩm vi sinh góp phần hạn chế tác động môi trường trong chăn nuôi, thủy sản. Nghệ An có thể phát huy mô hình dược liệu dưới tán rừng, tưới tự động và quản lý sản xuất bằng dữ liệu, song cần bảo đảm công nghệ phù hợp với điều kiện của vùng sản xuất và năng lực của người dân. Một bên nổi bật ở độ rộng tài nguyên và sự đa dạng mô hình; bên kia nhấn mạnh tổ chức vùng, quản lý chất lượng và truy xuất. Cả hai đều cho thấy nông nghiệp bền vững cần quy trình có thể kiểm chứng, không chỉ khẩu hiệu xanh.
Thách thức tiếp theo là kết nối hạ tầng, dữ liệu và con người thành một hệ thống dùng được trong thực tế. Nghệ An định hướng đồng bộ đầu tư hạ tầng, dữ liệu, công nghệ và nguồn nhân lực để kinh tế số hỗ trợ phát triển bền vững đến năm 2030; các công cụ như IoT, AI, Blockchain, thiết bị bay không người lái và cảm biến môi trường cần được đưa vào sản xuất theo nhu cầu cụ thể. Hà Nội định hướng ổn định vùng chuyên canh, bảo vệ vành đai xanh, hành lang xanh dọc các sông lớn, đồng thời phát triển nông nghiệp chính xác và thích ứng biến đổi khí hậu. Kết luận cần rõ: công nghệ chỉ tạo ra chuyển biến bền vững khi giúp nông dân quyết định tốt hơn, người mua truy xuất được sản phẩm và tài nguyên được sử dụng có trách nhiệm.







