VỌNG: Khi gốm Phù Lãng đương đại bước vào khách sạn 5 sao
Triển lãm “VỌNG – Echoes of Heritage” là cuộc thử nghiệm nghệ thuật điêu khắc gốm và mây tre, nơi di sản hơn 700 năm tuổi bước vào không gian khách sạn 5 sao để được diễn giải lại bằng ngôn ngữ tạo hình đương đại, mở ra cách nhìn mới về gốm truyền thống hiện đại và di sản mây tre trong đời sống hôm nay. Nhân dịp Tết Trung Thu đầu tiên tại Fairmont Hanoi, lần đầu tiên các tác phẩm điêu khắc gốm Phù Lãng và mây tre Việt được trưng bày trong không gian Junior Ballroom của một tổ hợp nghỉ dưỡng có 241 phòng, 3.500 m² khu spa – fitness và hơn 4.000 m² không gian hội nghị – sự kiện. Đây không chỉ là một triển lãm gốm Việt, mà là tuyên bố mạnh mẽ: di sản chỉ tiếp tục sống khi bước ra khỏi lò gốm, khỏi xưởng mây tre để đối thoại với những bối cảnh sang trọng, toàn cầu hóa.
Điểm đáng nói là VỌNG mở cửa tự do từ ngày 25 đến 28/09, giữa mùa Trung Thu với múa lân và phá cỗ ngay trong khuôn viên khách sạn. Việc một không gian vốn dành cho giới thượng lưu chọn dùng gốm Phù Lãng đương đại và di sản mây tre để kể câu chuyện Trung Thu cho cả khách lưu trú lẫn công chúng là lựa chọn giàu tính biểu tượng: truyền thống không còn bị gói trong vùng quê hay bảo tàng, mà hiện diện tự nhiên trong đời sống đô thị sang trọng. Vấn đề không phải “đưa gốm vào khách sạn” cho lạ mắt, mà là tạo điều kiện để nghệ thuật điêu khắc gốm và mây tre trở thành một phần của trải nghiệm sống – ăn, nghỉ, thưởng ngoạn – thay vì bị tách rời như thứ hàng lưu niệm.
Vũ Hữu Nhung: cuộc "cách mạng" gốm truyền thống hiện đại
Nếu phải chọn nhân vật đại diện cho gốm Phù Lãng đương đại, Vũ Hữu Nhung là cái tên khó có thể thay thế. Sinh ra ở làng gốm Phù Lãng, được đào tạo mỹ thuật hiện đại, anh không chấp nhận gốm quê mình chỉ dừng lại ở nồi niêu, chum vại men nâu. Hơn hai thập kỷ, Nhung tiến hành một “cuộc cách mạng” âm thầm: thử nghiệm màu sắc, hình khối, bề mặt để đưa chất liệu gốm truyền thống ra khỏi vai trò thuần công năng, trở thành chất liệu của nghệ thuật điêu khắc gốm. Nhưng điều làm gốm truyền thống hiện đại của anh thuyết phục không phải ở hiệu ứng thị giác, mà ở thái độ: đổi mới nhưng không cắt đứt nguồn cội.
Trong các tác phẩm ở VỌNG, vẻ xù xì, gai góc đặc trưng của gốm Phù Lãng vẫn được giữ nguyên, như một tuyên ngôn chống lại sự mượt mà vô cảm của sản xuất công nghiệp. Nhung đi ngược trào lưu “làm mới” bằng cách trang điểm men màu, mà chọn lật lại ký ức mỹ thuật thời Lý, thời Lê, hình ảnh cô tiên thế kỷ XVII, đầu lân dân gian… rồi chuyển hóa chúng bằng màu sắc và hình khối mang tinh thần đương đại. Câu nói của anh là một tuyên bố nghệ thuật đáng ghi nhớ: “Nếu giữ quá ít, truyền thống sẽ khuất lấp; nếu giữ quá nhiều, tác phẩm khó có một đời sống mới”. Đó chính là bài toán cân bằng mà mọi nỗ lực làm gốm Phù Lãng đương đại đều phải đối mặt.
Trần Thược và di sản mây tre: từ công năng đến ký ức không gian
Đối xứng với Nhung, Trần Thược chọn mây tre đan làm điểm xuất phát để kể câu chuyện di sản mây tre trong nghệ thuật đương đại. Sinh năm 1992 tại Ninh Bình, anh bước ra khỏi hình ảnh giỏ, thúng, phên – những vật dụng quen thuộc – để xếp chồng hàng nghìn lớp tre thành những khối điêu khắc có mặt cắt, khoảng rỗng, ánh sáng riêng. Tại VỌNG, chất liệu mây tre gắn bó lâu đời với đời sống Việt được đưa ra khỏi công năng, trở thành ngôn ngữ khám phá hình khối, không gian và ký ức, cho thấy di sản mây tre hoàn toàn có thể sống trong thế giới nghệ thuật khái niệm chứ không chỉ trong gian bếp hay nông cụ.
Điểm nhấn rõ nhất là chú lân mây tre kích thước lớn đặt giữa trung tâm triển lãm – một thân hình được dệt từ vô số nan tre, vừa uy nghi như linh vật Tết Trung Thu, vừa nhẹ, thở cùng ánh sáng phòng trưng bày. Ở đây, Trần Thược không “trang trí” Trung Thu cho khách sạn; anh cài đặt một ký hiệu văn hóa dân gian vào không gian xa xỉ, buộc người xem phải đối diện với câu hỏi: những chất liệu tưởng chừng bình dân như mây tre sẽ đi đâu trong đời sống đô thị mới? Khi mây tre bước ra khỏi công năng, nó không mất đi tính hữu dụng, mà mở rộng sang công năng tinh thần – tạo chỗ cho ký ức, cho cảm xúc, cho đối thoại giữa các thế hệ.
Tết Trung Thu trong khách sạn 5 sao: di sản bước vào đối thoại đương đại
Việc VỌNG diễn ra đúng dịp Tết Trung Thu đầu tiên tại Fairmont Hanoi không phải ngẫu nhiên. Trung Thu vốn là lễ hội gắn với trẻ em, sân đình, đầu lân, đèn cá, phá cỗ; nay được tái hiện trong một không gian có Afternoon Tea, thực đơn đặc biệt và chương trình múa lân, phá cỗ dành cho khách lưu trú lẫn thực khách. Trong triển lãm, Vũ Hữu Nhung “kể chuyện” Trung Thu bằng đầu sư tử, đèn cá, tượng trẻ em chơi trăng cùng hình ảnh Tháp Rùa, I love Hanoi, các chi tiết kiến trúc cổ và những phụ nữ, tiên nữ, em nhỏ “hip-hop” – một Hà Nội truyền thống, hiện đại đan xen trên bề mặt gốm.
Đặt cạnh chú lân mây tre của Trần Thược, những đầu lân gốm mộc, gốm tráng men với cá, rồng, lá đề, chữ “enjoy”, “happy”, “love” tạo thành một không gian Trung Thu đa lớp: dân gian, đô thị, quốc tế. Chính sự pha trộn này khiến VỌNG vượt khỏi khuôn khổ một triển lãm gốm Việt thuần tuý; nó biến cả khách sạn thành một sân khấu văn hóa, nơi du khách quốc tế, cư dân Hà Nội, nghệ sĩ cùng chia sẻ một bữa tiệc trăng có tiếng nói của di sản. Khi Trung Thu bước vào khách sạn 5 sao bằng gốm truyền thống hiện đại và di sản mây tre, lễ hội thôi là ký ức hoài niệm, mà trở thành trải nghiệm đương đại có khả năng tái cấu trúc cách ta nhìn về chính mình.
Di sản như dòng chảy: từ VỌNG đến tương lai nghệ thuật Việt
Điều quan trọng nhất VỌNG đặt ra không phải là chuyện “gốm hay mây tre đẹp đến đâu”, mà là câu hỏi: điều gì khiến một di sản tiếp tục sống? Khi gốm Phù Lãng đương đại và di sản mây tre được đặt cạnh nhau, người xem buộc phải từ bỏ hình dung di sản như thứ cố định, bất động. Triển lãm đề xuất cách nhìn khác: di sản là một dòng chảy, được mỗi thế hệ tiếp nhận, chất vấn và sáng tạo lại bằng ngôn ngữ thời đại mình. Trong bối cảnh công nghiệp du lịch ngày càng thích “gắn mác văn hóa” cho trải nghiệm xa xỉ, việc một khách sạn 5 sao chọn đầu tư cho một chương trình nghệ thuật có chiều sâu như VỌNG là tín hiệu đáng mừng chứ không chỉ là chiến lược thương mại.
Theo thông tin từ đơn vị tổ chức, từ VỌNG họ kỳ vọng sẽ tiếp tục phát triển các chương trình văn hóa – nghệ thuật, tạo thêm cơ hội cho thực hành sáng tạo Việt được nhìn thấy, được khám phá và đối thoại với thế hệ công chúng mới. Nhưng câu hỏi lớn hơn lại thuộc về cộng đồng nghệ thuật: liệu chúng ta có đủ kiên nhẫn để tiếp tục “giải mã” gốm truyền thống hiện đại, di sản mây tre, thay vì hài lòng với những phiên bản trang trí bề mặt? Câu trả lời không nằm ở một triển lãm, mà ở cách mỗi người – từ nghệ sĩ, khách du lịch đến người dân – lựa chọn tiếp nhận, sử dụng, kể lại câu chuyện di sản. Nếu di sản là dòng chảy, thì VỌNG mới chỉ là một gợn sóng đầu tiên; phần còn lại thuộc về thái độ sáng tạo của cả xã hội.
