VỌNG – khi di sản lên tiếng trong không gian đương đại
Triển lãm VỌNG - Echoes of Heritage là một không gian điêu khắc đương đại, nơi gốm Phù Lãng và mây tre Việt được đưa ra khỏi công năng quen thuộc để trở thành ngôn ngữ nghệ thuật mới, mở ra cách nhìn khác về di sản, ký ức và mối quan hệ giữa truyền thống với đời sống hôm nay. Theo tôi, ý nghĩa quan trọng nhất của triển lãm VỌNG không nằm ở số lượng tác phẩm, mà ở quyết định dám đặt di sản gốm Việt và mây tre Việt vào một cuộc đối thoại ngang hàng với nghệ thuật đương đại quốc tế. Diễn ra từ ngày 25 đến 28/9/2026 tại sảnh tầng 2 của Fairmont Hanoi, 10 Trần Nguyên Hãn, Hoàn Kiếm, Hà Nội, triển lãm mở cửa tự do cho công chúng yêu nghệ thuật. Việc một khách sạn 5 sao chọn Tết Trung Thu làm dịp khai mạc triển lãm cho thấy lễ hội truyền thống có thể là điểm khởi đầu cho các cuộc thảo luận thẩm mỹ mới, chứ không chỉ là hoạt động giải trí theo mùa.
Gốm Phù Lãng đương đại: cuộc cách mạng lặng lẽ của Vũ Hữu Nhung
Nếu phải chọn một hình ảnh tiêu biểu cho di sản gốm Việt bước vào thời hiện đại, tôi sẽ chọn hành trình hơn 20 năm của nghệ sĩ Vũ Hữu Nhung với gốm Phù Lãng. Sinh năm 1975 tại làng gốm Phù Lãng, Bắc Ninh, anh gọi việc mình làm là một “cuộc cách mạng” với di sản văn hóa hơn 700 năm tuổi. Từ dòng gốm vốn gắn với men nâu, đồ sành và vật dụng đời thường, anh thử nghiệm màu sắc, hình khối, bề mặt để đưa gốm Phù Lãng vượt ra khỏi công năng truyền thống, trở thành chất liệu cho thực hành nghệ thuật mới – đúng nghĩa gốm Phù Lãng đương đại. Điểm thuyết phục là anh không cắt đứt nguồn cội: vẻ thô ráp, gai góc của gốm vẫn được giữ lại, cùng hoa văn thời Lý, thời Lê, hình ảnh cô tiên thế kỷ XVII hay đầu lân dân gian, rồi được diễn giải bằng ngôn ngữ tạo hình hiện đại. Câu nói của anh là một tuyên ngôn nghệ thuật rõ ràng: “Nếu giữ quá ít, truyền thống sẽ khuất lấp; nếu giữ quá nhiều, tác phẩm khó có một đời sống mới”.
Mây tre Việt: từ vật dụng đời sống đến cấu trúc điêu khắc
Đối xứng với gốm Phù Lãng đương đại của Vũ Hữu Nhung là lựa chọn mây tre Việt của nghệ sĩ Trần Thược – sinh năm 1992 tại Ninh Bình. Anh không làm lại các giỏ, thúng quen thuộc; tại triển lãm VỌNG Hanoi, mây tre được rút khỏi vai trò công cụ để trở thành ngôn ngữ điêu khắc truyền thống trong một diện mạo mới. Hàng nghìn lớp tre đan cài, chồng lấn lên nhau tạo thành các cấu trúc điêu khắc lớn, nơi chất liệu dân gian phô ra hình khối mạnh mẽ và tinh thần đương đại. Theo anh, “mây tre Việt Nam hoàn toàn có thể đối thoại mạnh mẽ với nghệ thuật đương đại quốc tế” nếu được kế thừa có trách nhiệm, tức là để chất liệu tiếp tục tái sinh, hiện đại hơn, tự do hơn mà vẫn giữ hồn cốt quê hương. Về mặt thẩm mỹ, các tác phẩm này cho thấy mây tre không chỉ là biểu tượng hoài niệm, mà là vật liệu có tiềm năng kiến tạo không gian và tư duy tạo hình mới cho nghệ thuật điêu khắc truyền thống.
VỌNG tại Fairmont Hanoi: không gian sang trọng cho tiếng nói di sản
Điều khiến triển lãm VỌNG nổi bật là bối cảnh của nó: một khách sạn 5 sao chọn mở không gian cho di sản gốm Việt và mây tre – thay vì chỉ treo tranh trang trí. Triển lãm điêu khắc của Vũ Hữu Nhung và Trần Thược diễn ra tại Junior Ballroom, tầng 2 Fairmont Hanoi, với cửa mở tự do cho công chúng, không giới hạn ở khách lưu trú. Theo thông tin triển lãm, từ VỌNG, Fairmont Hanoi kỳ vọng phát triển các chương trình văn hóa và nghệ thuật có chiều sâu, tạo cơ hội để những thực hành sáng tạo Việt Nam được nhìn thấy, được khám phá và tiếp tục đối thoại với một thế hệ công chúng mới. Từ góc nhìn cá nhân, đây là bước đi đáng hoan nghênh: khi “không gian sang trọng” chịu mở cửa cho di sản, nghệ thuật từ làng nghề, từ chất liệu tưởng như quá quen thuộc mới có cơ hội bước khỏi ranh giới bảo tàng, hòa vào nhịp sống đô thị, chạm tới nhóm khán giả vốn ít khi đến phòng tranh.
Kết luận: di sản chỉ sống khi được diễn giải lại
Nhìn lại bốn ngày triển lãm VỌNG - Echoes of Heritage, điều đọng lại không chỉ là những khối gốm Phù Lãng xù xì mà hiện đại, hay những cấu trúc mây tre Việt vừa quen vừa lạ. Điều đáng nhớ hơn là thái độ đối với di sản: không tôn thờ trong lồng kính, cũng không phá bỏ cho bằng được, mà tìm một điểm cân bằng giữa gìn giữ và sáng tạo – đúng tinh thần mà Vũ Hữu Nhung nhấn mạnh. Khi gốm Phù Lãng, một di sản hơn 700 năm tuổi, được đưa vào ngôn ngữ điêu khắc đương đại, và khi mây tre bước ra khỏi công năng đời sống để trở thành cấu trúc nghệ thuật, di sản gốm Việt và thủ công truyền thống chứng minh năng lực thích nghi, tái sinh. Từ góc độ cá nhân, tôi cho rằng đây không chỉ là một triển lãm đẹp mắt, mà là lời nhắc rằng mỗi thế hệ phải có cách diễn giải lại truyền thống của mình: nếu di sản không được kể thành câu chuyện mới, nó sẽ im tiếng; còn khi được kể bằng ngôn ngữ hiện đại, nó có cơ hội vang vọng dài lâu – đúng như tên gọi VỌNG.
