Thanh long Việt Nam bứt phá tại Thái Lan: Tín hiệu của một trục thương mại mới
Xuất khẩu thanh long Thái Lan từ Việt Nam là xu hướng tăng trưởng mới, trong đó thanh long Việt Nam được đẩy mạnh vào thị trường Thái Lan, tạo nên một trục thương mại nông sản nội khối ASEAN với vai trò ngày càng quan trọng trong chiến lược đa dạng hóa thị trường và giảm phụ thuộc vào một vài đối tác truyền thống.
Số liệu hải quan cho thấy kim ngạch xuất khẩu thanh long Việt Nam sang Thái Lan tăng tới 183,9% trong nửa đầu năm, đạt 17,7 triệu USD và đưa Thái Lan trở thành thị trường xuất khẩu thanh long lớn thứ 4, chiếm 6,1% tổng kim ngạch. Đây không chỉ là câu chuyện một mặt hàng tăng trưởng bất thường, mà là dấu mốc cho thấy thương mại Việt Nam Thái Lan đang dịch chuyển sang chiều sâu hơn, bớt lệ thuộc vào kênh truyền thống như Trung Quốc. Trong bối cảnh tổng kim ngạch thanh long nửa đầu năm giảm nhẹ 1,8% xuống 288,7 triệu USD, việc Thái Lan nổi lên như một điểm sáng cho thấy ai đi nhanh hơn vào thị trường ASEAN sẽ là người giữ được tăng trưởng nông sản khu vực.
Từ áp lực Trung Quốc, EU đến chiến lược xoay trục sang ASEAN
Động lực khiến thanh long Việt Nam xoay trục sang ASEAN không đến từ cảm hứng hội nhập mà từ sức ép rất cụ thể: nguồn cung nội địa Trung Quốc dồi dào và các rào cản kiểm dịch ngày càng dày lên từ châu Âu. Khi thị trường truyền thống không còn “dễ tính”, nông sản Việt buộc phải tìm sân chơi mới ngay trong khu vực.
Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, xuất khẩu thanh long thời gian qua vừa chịu cạnh tranh từ nguồn cung nội địa Trung Quốc, vừa đối mặt với quy định kiểm soát tăng cường tại EU, nơi đang kiểm tra dư lượng thuốc bảo vệ thực vật với tần suất 30% đối với thanh long Việt Nam. Các thị trường khác cũng siết chặt mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và kiểm soát dư lượng hóa chất. Thay vì than phiền, nhiều nhà vườn chuyển sang VietGAP/GlobalGAP, tăng xuất khẩu chính ngạch, mở rộng sang các thị trường mới như Trung Đông và ASEAN. Đây là lựa chọn có tính chiến lược: dùng tiêu chuẩn cao để mở cửa bền vững trong một không gian tích hợp kinh tế ASEAN đang ngày càng đòi hỏi chất lượng thay vì số lượng.
Thái Lan: đối thủ hay đối tác trong chuỗi giá trị nông sản ASEAN?
Việc một nước vốn là cường quốc trái cây như Thái Lan lại nhập khẩu mạnh thanh long Việt Nam nghe có vẻ nghịch lý, nhưng thực chất đây là biểu hiện của một chuỗi giá trị mới trong nội khối ASEAN. Thay vì hiểu Thái Lan là đối thủ, cần nhìn họ như một mắt xích phân phối, chế biến và tái xuất trong mạng lưới khu vực.
Ngành thanh long Việt Nam đang chuyển hướng sang xuất khẩu chính ngạch, chú trọng chất lượng và mở rộng sang ASEAN. Cùng lúc, nhiều tập đoàn lớn của Thái Lan ghi nhận kết quả kinh doanh tích cực tại Việt Nam, với điểm chung là chiến lược đầu tư dài hạn thay vì chỉ buôn bán ngắn hạn. Chính các tập đoàn này – từ bán lẻ, bao bì đến nông nghiệp – có thể trở thành cầu nối để thanh long Việt Nam đi sâu hơn vào mạng lưới phân phối Thái Lan và rộng hơn là thị trường khu vực. Thuật ngữ “tăng trưởng nông sản khu vực” vì thế không chỉ là tăng sản lượng, mà là tăng mức độ gắn kết trong chuỗi, nơi hàng Việt và vốn Thái cùng chia sẻ lợi ích.
Tập đoàn Thái thắng lớn ở Việt Nam: Mặt còn lại của thương mại Việt Nam – Thái Lan
Trong khi thanh long Việt Nam đổ sang Thái Lan, dòng vốn Thái lại chảy sâu vào nền kinh tế Việt Nam, tạo nên một bức tranh thương mại Việt Nam Thái Lan hai chiều nhưng không cân bằng về trình độ tham gia chuỗi giá trị. Nếu không tỉnh táo, Việt Nam dễ mắc kẹt ở vai trò cung ứng nguyên liệu, trong khi doanh nghiệp Thái nắm phần lớn giá trị gia tăng.
Một tập đoàn công nghiệp lớn của Thái Lan ghi nhận kết quả kinh doanh tăng trưởng mạnh trong nửa đầu năm và khẳng định tiếp tục cam kết dài hạn tại Việt Nam. Tập đoàn này xây dựng hệ sinh thái đa ngành với nhiều khoản đầu tư quy mô lớn trong vật liệu, nhựa, bao bì và hóa dầu. Các tập đoàn khác trong lĩnh vực đồ uống, bán lẻ và nông nghiệp cũng chọn chiến lược đầu tư dài hạn, hợp tác với hàng nghìn nhà cung cấp Việt Nam. Họ đang thu lợi nhuận cao nhờ hiện diện sâu trong nhiều khâu. Đây là bài học rõ ràng: ai sở hữu hệ sinh thái, người đó định hình luật chơi trong tích hợp kinh tế ASEAN.
Từ thời vụ sang chiến lược: Việt Nam cần gì để không “bán rẻ” lợi thế thanh long?
Tăng 183,9% sang Thái Lan là con số ấn tượng, nhưng nếu chỉ dừng ở vài mùa vụ đẹp thì đó là thắng lợi ngắn hạn. Câu hỏi quan trọng hơn là: Việt Nam có biến bùng nổ thanh long này thành bước đệm cho một vị thế mới trong tích hợp kinh tế ASEAN hay không.
Một mặt, ngành thanh long đã đi đúng hướng khi giảm xuất khẩu tiểu ngạch, chú trọng VietGAP/GlobalGAP và phát triển chế biến sâu để giảm áp lực quả tươi. Mặt khác, Việt Nam cần học cách mà các tập đoàn Thái đang làm tại Việt Nam: đầu tư dài hạn, xây dựng hệ sinh thái, bám chặt vào các khâu có giá trị cao. Điều đó có nghĩa là chủ động tham gia khâu phân phối tại Thái Lan, liên kết với doanh nghiệp bản địa, xây dựng thương hiệu thanh long gắn với chất lượng ổn định. Kết luận không khó: nếu chỉ coi Thái Lan là “cửa ra hàng”, Việt Nam sẽ mãi là nhà cung cấp; nếu coi đây là đối tác chiến lược trong chuỗi, thanh long có thể trở thành biểu tượng mới của tăng trưởng nông sản khu vực.
