Cải cách tài chính: từ đề án trên giấy đến chiến lược hội nhập vốn toàn cầu
Cải cách thị trường tài chính Việt Nam hướng tới 2045 là chương trình hiện đại hóa hạ tầng thanh toán, hoàn thiện thể chế và nâng cấp thị trường chứng khoán nhằm huy động tốt hơn vốn trung, dài hạn trong nước và quốc tế, giảm lệ thuộc tín dụng ngân hàng và từng bước định vị Việt Nam như một trung tâm tài chính của khu vực. Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam do Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng ký ban hành tại Quyết định 1413/QĐ-TTg ngày 27/7/2026 đã gửi đi một thông điệp rõ ràng: hệ thống tài chính không chỉ vá lỗi, mà phải “lột xác” để trở thành động lực tăng trưởng ở mức cao, liên tục đến năm 2045. Tham vọng ở đây không phải sửa vài quy định, mà là tái kiến trúc toàn bộ dòng chảy vốn, từ ngân hàng, bảo hiểm đến thị trường chứng khoán Việt Nam.
Hạ tầng thanh toán Việt Nam: tham vọng kết nối khu vực trước 2028
Trong bức tranh cải cách thị trường tài chính, hạ tầng thanh toán Việt Nam là “xương sống” quyết định Việt Nam có bước lên sân chơi khu vực hay lại tiếp tục tụt lại. Đề án đặt mục tiêu thiết lập hạ tầng thanh toán hiện đại, đồng bộ, hoạt động thông suốt, tự chủ và có kết nối với hệ thống thanh toán song phương, đa phương với các đối tác, khu vực và thế giới chậm nhất vào năm 2028. Nói cách khác, kết nối thanh toán khu vực sẽ không còn là khẩu hiệu mà trở thành tiêu chuẩn vận hành. Khi hệ thống ngân hàng được hiện đại hóa, phát triển ngân hàng số, tài chính toàn diện và được bảo đảm an toàn hệ thống, người dùng cuối sẽ cảm nhận rõ: chuyển tiền nhanh hơn, chi phí thấp hơn, rủi ro ít hơn. Nếu mục tiêu này chậm trễ, Việt Nam sẽ mất cơ hội bám theo làn sóng số hóa thanh toán đang diễn ra mạnh mẽ trong ASEAN.
Kênh vốn dài hạn: vì sao mọi con đường đều dẫn về thị trường chứng khoán Việt Nam?
Đề án thẳng thắn đặt mục tiêu thị trường chứng khoán Việt Nam trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn chủ lực của nền kinh tế. Điều này hợp lý: không nền kinh tế nào muốn tăng trưởng dài hạn mà lại dựa chủ yếu vào tín dụng ngân hàng. Cải cách lần này yêu cầu thị trường vốn và thị trường chứng khoán công khai, minh bạch, tăng quy mô và độ sâu, tăng cường hiệu quả huy động vốn trung và dài hạn cho doanh nghiệp thông qua chào bán cổ phiếu, trái phiếu ra công chúng. Một câu nói đáng chú ý là: “Trong 5 - 10 năm tới, quy mô vốn hóa và thanh khoản của thị trường chứng khoán Việt Nam được kỳ vọng tăng mạnh”. Muốn vậy, cần nhiều doanh nghiệp đầu ngành, doanh nghiệp FDI đủ điều kiện niêm yết, thêm sản phẩm phái sinh, trái phiếu, cùng với cơ sở hạ tầng giao dịch ổn định, xử lý khối lượng lệnh lớn và hỗ trợ sản phẩm mới.
Thu hút vốn ngoại và giấc mơ trung tâm tài chính khu vực
Điểm cốt lõi của cải cách thị trường tài chính không chỉ là vốn nội, mà là tham vọng hút vốn ngoại quy mô lớn, ổn định. Đề án nhắm tới việc phát triển cơ sở nhà đầu tư theo hướng bền vững, tăng tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức như quỹ đầu tư, quỹ hưu trí, doanh nghiệp bảo hiểm và phấn đấu đến năm 2030, giá trị tài sản đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường vốn, thị trường chứng khoán đạt khoảng 15% GDP; tài sản ròng của các quỹ đầu tư chứng khoán đạt 5% GDP; tài sản các quỹ hưu trí tăng 11,5%/năm giai đoạn 2026–2030. Đây là những con số cho thấy Việt Nam chấp nhận “thử lửa” với tiêu chuẩn quốc tế, từ cơ chế, quy trình, đến minh bạch thông tin để nhà đầu tư nước ngoài dễ tiếp cận. Nếu thành công, thị trường sẽ bớt lệ thuộc dòng vốn nóng và xây được nền tảng vốn dài hạn cho doanh nghiệp.
Từ hạ tầng thanh toán đến trung tâm tài chính quốc tế: Việt Nam có kịp chuyến tàu?
Tham vọng định vị Việt Nam như một trung tâm tài chính khu vực không còn là ý tưởng mơ hồ: Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam đã khai trương tại TP.HCM vào tháng 2/2026. Nhưng để “trung tâm” không chỉ là tên gọi, ba điều kiện phải đi cùng nhau: hạ tầng thanh toán Việt Nam kết nối khu vực trước 2028, thị trường chứng khoán đủ chiều sâu với cơ chế bù trừ trung tâm từ 2027 và hệ cơ sở dữ liệu dùng chung cho quản lý, giám sát giai đoạn 2030–2035. Nếu các mốc này đạt được, Việt Nam có cơ hội nâng hạng thị trường, kéo thêm định chế tài chính toàn cầu, đồng thời bảo đảm an ninh hệ thống. Ngược lại, nếu hạ tầng, thể chế và chất lượng doanh nghiệp niêm yết không theo kịp, trung tâm tài chính chỉ là tòa nhà đẹp nhưng thiếu dòng vốn chất lượng.
