Nửa thế kỷ vang vọng hồn dân tộc: Cải lương không chỉ là ký ức
Kỷ niệm 50 năm Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang là một cột mốc cho thấy cải lương truyền thống không chỉ là di sản quá khứ mà còn là không gian sáng tạo sống động, nơi ba thế hệ nghệ sĩ cùng khán giả gặp nhau trong âm nhạc dân gian Việt, trong ký ức tập thể và trong niềm tin rằng sân khấu này vẫn có chỗ đứng giữa đời sống đương đại.
Điểm nhấn của chuỗi hoạt động kỷ niệm là đêm nghệ thuật “Nửa thế kỷ vang vọng hồn dân tộc” do đạo diễn NSƯT Hoa Hạ dàn dựng, một chương trình được thiết kế như lời tuyên ngôn rằng cải lương vẫn còn sức sống nếu có người giữ lửa và có người lắng nghe. Thay vì hô hào khẩu hiệu bảo tồn, đêm diễn chọn cách thuyết phục bằng chất lượng nghệ thuật và cảm xúc trực tiếp: để người xem tự cảm thấy mình sẽ tiếc nuối thế nào nếu tiếng đàn, câu vọng cổ một ngày vắng bóng.
Ba thế hệ nghệ sĩ: Khi ký ức và hiện tại đứng chung một sân khấu
Đêm diễn được thiết kế như một cuộc “đối thoại trên sân khấu” giữa ba thế hệ nghệ sĩ và khán giả, nơi những tác phẩm, vai diễn, giai điệu từng làm nên ký ức sân khấu cải lương được sống lại. Nhìn các bậc tiền bối bước ra, khán phòng không chỉ vỗ tay mà như vỗ về chính tuổi trẻ của mình – thời mà một trích đoạn hay có thể ám ảnh người xem cả đời.
Các nghệ sĩ gạo cội như NSND Minh Vương, NSND Thanh Tuấn, NSND Thoại Miêu, NSƯT Lê Thiện vẫn giữ nguyên thần thái, khí lực trong hai trích đoạn “Rạng ngọc Côn Sơn” và “Cây sầu riêng trổ bông”, vừa trình diễn vừa lặng lẽ trao lại chuẩn mực nghề nghiệp cho lớp trẻ. Song song đó, thế hệ nghệ sĩ trẻ của nhà hát được đặt vào cùng không gian, buộc phải đối diện với tiêu chuẩn rất cao của đàn anh đàn chị – và đó là cách tiếp nối truyền thống thuyết phục nhất: đặt niềm tin kèm trách nhiệm.
Những trích đoạn bất hủ: Bản đồ cảm xúc của sân khấu cải lương
Thay vì một gala tạp kỹ, chương trình chọn con đường khó: dựng lại một chuỗi trích đoạn tiêu biểu, như dựng một bản đồ thu nhỏ của cải lương truyền thống. Từ Thái hậu Dương Vân Nga, Nàng Xê Đa, Rạng ngọc Côn Sơn, Phi vân điệp khúc đến Tô Ánh Nguyệt, Cây sầu riêng trổ bông, Cô đào hát, Dấu ấn giao thời, Chiếc áo Thiên Nga, Chiến binh, Hiu hiu gió bấc, Câu hò đất mẹ, Người ven đô và Khát vọng tuổi trẻ, mỗi lát cắt kể một câu chuyện khác về lịch sử, thân phận, tình nghĩa, tình yêu quê hương, trách nhiệm cộng đồng.
Trong đó, khán giả đã rơi nước mắt và reo hò khi xem lại “Cây sầu riêng trổ bông” – tác phẩm từng làm nên tiếng vang cho Đoàn Văn Công TPHCM thập niên 70-80, nay được NSND Thoại Miêu và NSND Thanh Tuấn tái hiện với đầy đủ chiều sâu trải nghiệm. Sự xúc động ấy không chỉ là hoài niệm; nó là bằng chứng rằng cấu trúc tuồng, lời ca, hơi nhạc của cải lương vẫn chạm tới người nghe hôm nay nếu được trình bày bằng tất cả sự nghiêm túc.
Tiếng đàn, câu ca và trách nhiệm đi tới tương lai
Câu hỏi quan trọng không phải là cải lương có “sống sót” hay không, mà là nó sẽ sống như thế nào trong đời sống đô thị và tâm thế mới. Câu trả lời thấp thoáng trong hình ảnh lớp nghệ sĩ trẻ của Nhà hát Trần Hữu Trang miệt mài học tập, đúc kết kinh nghiệm, hướng tới những tác phẩm mới, tiếp tục sáng tạo trên nền của âm nhạc dân gian Việt thay vì rời xa cội nguồn.
Phát biểu tại chương trình, NSND Nguyễn Thị Thanh Thúy nhắc lại ý nghĩa của cột mốc 50 năm: đây vừa là dịp tri ân người trao truyền ngọn lửa nghề, vừa là lời nhắc về trách nhiệm của những người đang giữ lửa; khi tiếng đàn và câu ca vẫn có thể lay động khán phòng, cải lương sẽ tiếp tục đến với những thế hệ khán giả mới. Đó là lời nhắc thẳng thắn: nếu khán giả còn cảm động, cải lương còn tương lai – phần còn lại phụ thuộc vào cách chúng ta đối xử với di sản này hôm nay.
