Kỷ niệm 50 năm: Khi ký ức cải lương trở lại giữa sân khấu hôm nay
Kỷ niệm 50 năm Nhà hát cải lương Trần Hữu Trang là chuỗi hoạt động nghệ thuật và tri ân nhằm tái hiện những vở diễn kinh điển, khẳng định vai trò của nhà hát trong việc giữ gìn và làm mới di sản cải lương trên sân khấu truyền thống Việt, đồng thời kết nối ký ức khán giả với đời sống biểu diễn hiện tại.
Điều đáng nói ở dịp kỷ niệm 50 năm nhà hát không chỉ là cột mốc thời gian, mà là thái độ đối với di sản. Khi cải lương Trần Hữu Trang chọn đưa vở Tô Ánh Nguyệt và Cây sầu riêng trổ bông trở lại, nhà hát gửi đi một thông điệp rõ ràng: tương lai của sân khấu truyền thống Việt không thể xây trên sự lãng quên. Thay vì lao theo xu hướng giải trí nhanh, nhà hát chấp nhận con đường khó hơn: đào sâu vào ký ức tập thể, tái dựng những câu chuyện đã từng làm nên nước mắt, rung động và cả nhân cách khán giả nhiều thế hệ. Đó là chọn đứng về phía chiều sâu, chứ không phải bề rộng khán giả thuần túy.
Tô Ánh Nguyệt: Bi kịch cũ, câu hỏi mới cho người xem hôm nay
Vở Tô Ánh Nguyệt, dựng từ kịch bản của soạn giả Trần Hữu Trang, từng là hiện tượng vì bản dựng của Đoàn cải lương 2-84 với cặp nghệ sĩ Minh Vương – Lệ Thủy, và sau đó tiếp tục được đưa về diễn ở Nhà hát Trần Hữu Trang với dàn diễn viên chính được giữ nguyên. Nhân vật Tô Ánh Nguyệt trở thành hình mẫu cho nhiều thế hệ nghệ sĩ, và là biểu tượng cho những người phụ nữ chịu nhiều thiệt thòi, chấp nhận hy sinh vô bờ bến vì con.
Khi vở Tô Ánh Nguyệt được phục dựng trong hành trình “Những vở diễn tiếp nối di sản”, nhà hát không chỉ chiều lòng lớp khán giả thuộc lòng từng câu vọng cổ. Đây là một quyết định mang tính đối thoại với xã hội đương đại. Câu chuyện về tình yêu trắc trở, định kiến giai cấp, danh dự gia đình đặt lại câu hỏi: chúng ta đã thay đổi đến đâu trong cách đối xử với phụ nữ, với những người bị đẩy ra bên lề? Việc mời đạo diễn Hữu Quốc dựng mới là một lựa chọn táo bạo: nhà hát đặt niềm tin rằng, di sản cải lương không phải mẫu vật trong tủ kính, mà là chất liệu sống cần được đọc lại, tranh luận lại cùng khán giả hôm nay.
Cây sầu riêng trổ bông: Tình yêu cách mạng và niềm tự hào sân khấu
Cây sầu riêng trổ bông là tác phẩm cải lương cách mạng nổi tiếng của Đoàn cải lương Văn công TP.HCM, với hình tượng nữ chiến sĩ Hạnh gắn liền với giọng ca NSND Lệ Thủy và câu hát “Khi chưa xanh lá sầu riêng ta trồng…” còn vang trong trí nhớ nhiều khán giả sau gần 50 năm. Khoảng năm 1998, khi đoàn Văn công sáp nhập về Nhà hát cải lương Trần Hữu Trang, vở diễn này trở thành một trong những điểm son quan trọng trong bề dày hoạt động của nhà hát.
Lần dựng mới Cây sầu riêng trổ bông do đạo diễn Hoa Hạ thực hiện, với lực lượng diễn viên chủ lực của nhà hát, cho thấy cải lương Trần Hữu Trang dám quay lại những đề tài tưởng như “cũ kỹ”: chiến tranh, cách mạng, lý tưởng sống. Nhưng nếu di sản cải lương có giá trị, chính là ở chỗ nó gắn văn chương với thân phận người, gắn lý tưởng với tình yêu, với những bình thường đời sống. Khôi phục một vở cải lương cổ điển như Cây sầu riêng trổ bông không phải để hoài niệm chiến tranh, mà để nhắc khán giả hôm nay rằng lòng trung nghĩa, thủy chung – với người, với đất – vẫn là câu hỏi chưa bao giờ lỗi thời.
Hành trình 50 năm: Từ cội nguồn cách mạng đến sân khấu cả nước
Ngày 15-9-1976, Nhà hát ca kịch cải lương Trần Hữu Trang ra đời từ ba nguồn lực: Đoàn cải lương Giải phóng, Đoàn cải lương Nam Bộ với lực lượng nghệ sĩ từ phía Bắc vào, và các nghệ sĩ tại chỗ. Nửa thế kỷ sau, nhà hát đã khẳng định vị thế không chỉ ở vùng Nam Bộ mà còn mở rộng khắp cả nước, trở thành một trong những địa chỉ quan trọng của sân khấu truyền thống Việt.
Dịp kỷ niệm 50 năm là cơ hội để nhà hát nhìn lại bản thân qua chuỗi hoạt động: về nguồn tại Căn cứ Trung ương Cục miền Nam (Tây Ninh) để tưởng nhớ và tri ân liệt sĩ, soạn giả Trần Hữu Trang; tổ chức tọa đàm “50 năm nhìn lại hành trình của nhà hát”, lễ kỷ niệm 50 năm hình thành, cùng chương trình nghệ thuật tổng hợp quy tụ nhiều thế hệ nghệ sĩ. Những hoạt động này cho thấy di sản cải lương không chỉ nằm ở những vở tuồng, mà còn ở ký ức tập thể, ở ý thức “biết ơn người xưa” của cộng đồng nghệ sĩ. Nhà hát chọn cách gắn mình với lịch sử cách mạng, chứ không chỉ với sàn diễn, và đó là sự lựa chọn mang tính căn cước.
Khán giả, di sản và trách nhiệm của thế hệ sau
Tô Ánh Nguyệt và Cây sầu riêng trổ bông từng được xem là những vở cải lương kinh điển, tạo dấu ấn sâu đậm với khán giả TP.HCM sau năm 1975. Nhiều người yêu mến đến mức “thuộc luôn tuồng”, và bất cứ khi nào nhắc đến tình yêu trắc trở, thân phận đau khổ, họ nhớ ngay đến hình ảnh Tô Ánh Nguyệt. Sự gắn bó đó cho thấy di sản cải lương không phải khái niệm trừu tượng; nó là chiếc cầu cảm xúc nối nhiều thế hệ. Khi nhà hát quyết định phục dựng các vở này trong hành trình “Những vở diễn tiếp nối di sản”, đó là lời mời khán giả trở lại ghế ngồi không phải để hoài cổ, mà để kiểm tra lại hệ giá trị của chính mình trong thời hiện đại.
Loạt hoạt động kỷ niệm 50 năm nhà hát – từ chương trình nghệ thuật tổng hợp đến các suất diễn phục dựng – thu hút đông đảo người yêu nghệ thuật cải lương và văn hóa truyền thống, cho thấy nhu cầu rất thật đối với sân khấu truyền thống Việt. Vấn đề không còn là “có ai xem cải lương nữa không”, mà là chúng ta – nghệ sĩ, nhà quản lý, khán giả – có cho phép mình chịu khó lắng nghe những câu chuyện sâu, chậm, giàu ám ảnh mà cải lương mang lại hay không. Khi nhà hát đã làm phần việc của mình: giữ, dựng, tôn trọng di sản; phần còn lại thuộc về người xem. Di sản cải lương chỉ sống được nếu mỗi suất diễn là một cuộc gặp gỡ chịu trách nhiệm giữa quá khứ và thế hệ hôm nay.
