Bàn giao nguyên trạng, thay đổi cơ quan chủ quản
Bàn giao trường nghề là việc chuyển trách nhiệm quản lý một cơ sở giáo dục nghề nghiệp từ cơ quan chủ quản hiện tại sang cơ quan tiếp nhận, trong khi cơ sở được chuyển giao nguyên trạng. Ngày 11/11, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức bàn giao tám cơ sở trực thuộc Bộ cho UBND Hà Nội, Hải Phòng, Phú Thọ, Ninh Bình và Đồng Nai quản lý. Đây không chỉ là thay đổi đầu mối hành chính: địa phương giờ phải gắn hoạt động của từng trường với nhu cầu nhân lực và mạng lưới đào tạo tại chỗ. Tuy vậy, cụm từ “nguyên trạng” cũng quan trọng: việc chuyển giao không nên được hiểu là tự động thay đổi hoạt động đào tạo hay quyền lợi của người học, nhà giáo và người lao động. Điều cần nhìn tiếp là cách cơ quan chủ quản mới duy trì sự ổn định rồi tạo điều kiện để các trường phát triển.
Hà Nội tiếp nhận bốn trường, nhiều nhất đợt này
Hà Nội tiếp nhận số lượng lớn nhất: bốn cơ sở, gồm Cao đẳng Xây dựng số 1, Cao đẳng Xây dựng Công trình đô thị, Cao đẳng Kỹ thuật và Nghiệp vụ Hà Nội và Trung cấp nghề Cơ khí xây dựng. Ba địa phương khác mỗi nơi nhận một trường: Phú Thọ tiếp nhận Cao đẳng nghề Việt-Xô số 1; Ninh Bình nhận Cao đẳng Xây dựng Nam Định; Hải Phòng nhận Cao đẳng Cơ giới Xây dựng. Cơ sở còn lại, Cao đẳng Công nghệ quốc tế Lilama 2, được chuyển về UBND thành phố Đồng Nai. Danh sách cho thấy đây là đợt sắp xếp có phạm vi quản lý cụ thể, không phải một cuộc chuyển giao đồng loạt toàn bộ hệ thống trường nghề. Hà Nội sẽ có trách nhiệm điều phối nhiều cơ sở hơn các địa phương còn lại, nên việc xác định ưu tiên đầu tư và định hướng đào tạo cho từng trường càng cần được làm rõ.
Phạm vi đổi đầu mối chưa đồng nghĩa đổi quyền lợi
Điểm cần phân biệt là thay cơ quan chủ quản không đồng nghĩa với việc được phép để gián đoạn quyền lợi hoặc hoạt động của trường. Lãnh đạo năm địa phương thống nhất tiếp nhận nguyên trạng, cam kết tạo điều kiện để các cơ sở sớm ổn định, phát triển và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của nhà giáo, người lao động, người học; đồng thời gắn định hướng phát triển trường với mạng lưới giáo dục nghề nghiệp và nhu cầu nhân lực tại địa phương. Với học sinh, sinh viên, cam kết ấy cần thể hiện trong những việc thiết thực: thông tin rõ ràng, chính sách hỗ trợ phù hợp và chương trình đào tạo đáp ứng nhu cầu tuyển dụng. Thứ trưởng Lê Quân cũng đề nghị địa phương quan tâm chính sách đối với người học và việc đặt hàng đào tạo. Đây là những điểm người học nên theo dõi, thay vì chỉ nhìn tên cơ quan quản lý mới.
Thước đo tiếp theo là chất lượng vận hành
Việc sắp xếp được đặt trong mục tiêu tái cấu trúc mạng lưới giáo dục nghề nghiệp để quy mô và chất lượng cùng tăng. Lý do có sức nặng: đào tạo nghề cung ứng lao động có kỹ năng cho doanh nghiệp, góp phần tạo việc làm và nâng năng suất; vì vậy, bàn giao chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm đầu tư và lựa chọn hướng phát triển phù hợp. Bộ đề nghị những trường chưa có đề án sớm xây dựng kế hoạch giai đoạn 2026-2031, nêu rõ hướng đi và nội dung ưu tiên đầu tư. Theo tôi, đây mới là phép thử thực chất của việc phân cấp: liệu các trường có ổn định được đội ngũ, bảo đảm quyền lợi người học và xây dựng được chương trình gắn với nhu cầu địa phương hay không. Trường nghề địa phương không nên chỉ là nơi tiếp nhận hành chính, mà cần trở thành cơ sở đào tạo có mục tiêu rõ và chất lượng được theo dõi.
Kết luận, đợt bàn giao chuyển quyền quản lý tám cơ sở từ Bộ Giáo dục và Đào tạo về UBND năm tỉnh, thành phố; phạm vi thay đổi được xác định là cơ quan chủ quản, còn trách nhiệm bảo đảm ổn định và phát triển thuộc về các địa phương tiếp nhận. Công chúng cần theo dõi cách quản lý giáo dục nghề nghiệp được triển khai sau chuyển giao: chính sách cho người học, điều kiện làm việc của đội ngũ, định hướng đào tạo và tiến độ lập đề án. Chỉ khi những cam kết ấy chuyển thành hoạt động cụ thể, việc bàn giao mới đem lại giá trị lâu dài.
