Chống bán phá giá: công cụ phòng vệ hay rào cản thương mại mới?
Chống bán phá giá là biện pháp mà một quốc gia dùng để áp thuế chống bán phá giá lên hàng nhập khẩu bị cho là bán thấp hơn giá nội địa, nhằm bảo vệ ngành sản xuất trong nước nhưng đồng thời có thể tạo thêm rào cản cho thương mại khu vực và toàn cầu. Ngay lúc Indonesia quyết định chấm dứt điều tra và không áp thuế chống bán phá giá đối với nhựa PPH Việt Nam, Malaysia lại khởi xướng một vụ điều tra mới với thép nhập khẩu, đặt hai quyết định đối nghịch trong cùng một không gian thương mại Đông Nam Á. Đây không phải là những sự kiện tách rời, mà là biểu hiện rõ ràng của xu hướng các nước ASEAN linh hoạt sử dụng công cụ phòng vệ thương mại theo lợi ích riêng, dù cùng chia sẻ mục tiêu hội nhập kinh tế.
Indonesia dừng điều tra nhựa PPH: cửa mở rộng cho xuất khẩu Việt Nam
Indonesia, thông qua Ủy ban chống bán phá giá KADI, đã chấm dứt vụ việc và không áp thuế chống bán phá giá với nhựa polypropylene homopolymer (PPH) mã HS 3902.10.40 có xuất xứ từ trong đó có Việt Nam. Điều đáng chú ý là trước đó KADI kết luận có hành vi bán phá giá và biên độ phá giá đối với doanh nghiệp Việt Nam từ 7,07% đến 17,32%, nhưng cuối cùng vẫn chọn không áp thuế. Quyết định này được lý giải là dựa trên lợi ích quốc gia, bối cảnh kinh tế, địa chính trị, nhu cầu bảo vệ ngành sản xuất hạ nguồn và bảo đảm nguồn cung nguyên liệu trong nước. Một phát biểu có thể trích dẫn là: “Trong thời kỳ điều tra, kim ngạch xuất khẩu PPH đi Indonesia đạt trên 160 triệu USD và riêng năm 2024 đạt trên 200 triệu USD”. Điều đó cho thấy Jakarta chấp nhận áp lực cạnh tranh nhập khẩu để đổi lấy ổn định chuỗi cung ứng cho ngành nhựa trong nước.
Malaysia mở điều tra thép nhập khẩu: tín hiệu bảo hộ gia tăng
Trái với Indonesia, Malaysia chọn kích hoạt công cụ chống bán phá giá với thép nhập khẩu. Chính phủ nước này đã khởi xướng điều tra đối với các sản phẩm thép cán phẳng, bằng thép hợp kim và không hợp kim, được mạ hoặc phủ nhôm và kẽm, có xuất xứ từ Trung Quốc, Đài Loan và Việt Nam. Cuộc điều tra được tiến hành sau khi NS Bluescope Malaysia – một nhà sản xuất trong nước – kiến nghị rằng thép từ các thị trường này đang được bán thấp hơn đáng kể so với giá tại thị trường nội địa của họ. Đây là một thông điệp bảo hộ khá rõ: nhà nước phản ứng nhanh với sức ép của doanh nghiệp nội. Kết luận sơ bộ sẽ được đưa ra trong vòng 120 ngày kể từ ngày khởi xướng, và nếu cáo buộc được xác nhận, thuế chống bán phá giá tạm thời sẽ được áp dụng với các sản phẩm thép nhập khẩu đang bị điều tra.
Tác động tới doanh nghiệp Việt Nam: cơ hội nhựa, rủi ro thép
Đối với ngành hóa chất và nhựa Việt Nam, đặc biệt là các nhà xuất khẩu nhựa PPH, quyết định của Indonesia là một tín hiệu tích cực rõ rệt. Việc không áp thuế chống bán phá giá giúp duy trì kim ngạch xuất khẩu hiện tại và mở thêm dư địa tăng trưởng sang thị trường Indonesia trong thời gian tới. Tuy nhiên, đây không phải “giấy phép tăng trưởng vô hạn”: cơ quan chức năng Việt Nam đã khuyến nghị doanh nghiệp theo dõi chặt diễn biến thị trường, tránh tăng trưởng quá nóng có thể khiến Indonesia cân nhắc tái khởi động điều tra. Ngược lại, các doanh nghiệp thép xuất khẩu sang Malaysia đang đứng trước rủi ro bị áp thuế chống bán phá giá tạm thời nếu kết luận điều tra bất lợi. Điều này đòi hỏi họ phải rà soát lại cấu trúc giá, chứng từ, và chuẩn bị kỹ hồ sơ phản hồi để bảo vệ lợi ích của mình trong quá trình điều tra.
Thương mại Đông Nam Á giữa hai lực kéo: hội nhập và bảo hộ
Hai quyết định trái chiều của Indonesia và Malaysia phản ánh một thực tế: thương mại Đông Nam Á không đi theo một đường thẳng tự do hóa, mà luôn dao động giữa hai cực hội nhập và bảo hộ. Khi một nước giảm thuế chống bán phá giá để bảo đảm nguồn cung nguyên liệu cho ngành hạ nguồn, nước khác lại gia tăng điều tra thép nhập khẩu để đáp ứng yêu cầu của nhà sản xuất trong nước. Với Việt Nam, bức tranh này vừa là cảnh báo, vừa là cơ hội. Cảnh báo vì bất kỳ ngành xuất khẩu nào – từ nhựa PPH Việt Nam đến thép – cũng có thể trở thành đối tượng của các vụ kiện phòng vệ thương mại mới. Cơ hội vì nếu doanh nghiệp chủ động nắm rõ quy định, chuẩn bị dữ liệu và chiến lược giá minh bạch, họ không chỉ vượt qua rủi ro thuế chống bán phá giá mà còn nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng khu vực.
