Sân bay Long Thành: khi đường băng chạy, hạ tầng kết nối vẫn… đi bộ
Sân bay Long Thành là dự án cảng hàng không mới được xây dựng tại Đồng Nai, với các hạng mục chính như nhà ga hành khách, đường băng, cùng hệ thống công trình dịch vụ và hạ tầng kết nối bên ngoài, nhằm trở thành trung tâm hàng không mới và cửa ngõ quan trọng của vùng Đông Nam Bộ, thay thế dần vai trò của sân bay Tân Sơn Nhất trong tương lai. Trong khi các hạng mục chính đang được gấp rút hoàn thiện để kịp khai thác thương mại vào tháng 12, thì nhiều hạng mục phục vụ vận hành thuộc dự án thành phần 4 lại ghi nhận tiến độ rất chậm so với yêu cầu. Điều này tạo nên nghịch lý: sân bay có thể mở cửa, nhưng hệ sinh thái hạ tầng kết nối và dịch vụ hỗ trợ xung quanh vẫn chưa sẵn sàng, kéo theo nguy cơ hoạt động nửa vời, thiếu đồng bộ và kém hiệu quả ngay từ ngày đầu khai thác.
Dự án thành phần 4: mắt xích hậu cần bị chậm, rủi ro vận hành tăng cao
Theo báo cáo của Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng, nhiều hạng mục phục vụ vận hành sân bay Long Thành đang chậm đáng kể so với yêu cầu. Đây không phải chi tiết kỹ thuật nhỏ, mà là các công trình sống còn cho vận hành: nhà ga hàng hóa, kho giao nhận, khu bảo trì máy bay, khu cung cấp suất ăn, hệ thống cấp nhiên liệu và các hạ tầng kỹ thuật kết nối. Đáng lo hơn, nhóm hạng mục đợt 2 gồm ga hàng hóa số 2, ga chuyển phát nhanh và hệ thống kho giao nhận do Vietnam Airlines và VAECO đầu tư đến nay vẫn chưa khởi công, dù hợp đồng đã ký từ tháng 10/2025. Trích dẫn có thể dùng: “Việc các nhà đầu tư cần thêm thời gian chuẩn bị khiến mục tiêu hoàn thành các hạng mục trên vào tháng 12 theo chỉ đạo của Thủ tướng trở nên khó khả thi”. Nghĩa là, ngay cả khi máy bay cất hạ cánh đúng giờ, dòng hàng hóa – nguồn thu lớn – vẫn đứng trước nguy cơ không có hạ tầng để xử lý trơn tru.
Khi An Phú trở thành ‘nút thắt cổ chai’ trên trục vào sân bay Long Thành
Nút giao An Phú được khởi công cuối năm 2022 với tổng vốn hơn 3.400 tỉ đồng, quy mô ba tầng gồm hầm chui và cầu vượt, kết nối đại lộ Mai Chí Thọ, đường Lương Định Của, Đồng Văn Cống với cao tốc TPHCM – Long Thành – Dầu Giây. Đây là một trong những đầu mối giao thông quan trọng ở cửa ngõ phía Đông, giữ vai trò kết nối khu Đông, cảng Cát Lái, Đồng Nai và sân bay Long Thành. Thế nhưng dự án đã hai lần lùi tiến độ: từ kế hoạch hoàn thành cuối năm 2025 sang quý II/2027 và bàn giao trong quý III/2027. Trong khi đó, sân bay Long Thành lại được dự kiến khai thác thương mại vào cuối năm nay. Khi lưu lượng phương tiện trên hành lang phía Đông tăng mạnh, một nút giao chưa hoàn thiện đồng bộ sẽ biến thành “nút thắt” đúng nghĩa. Hệ quả rất cụ thể: người dân, hành khách, doanh nghiệp sẽ phải trả giá bằng thời gian kẹt xe và chi phí logistics tăng, ngay tại cửa ngõ của một sân bay được kỳ vọng hiện đại.
Vướng mắc pháp lý và lựa chọn nhà đầu tư: điểm nghẽn lặp lại
Câu chuyện chậm tiến độ ở sân bay Long Thành và nút giao An Phú có chung một từ khóa: thủ tục và pháp lý. Với dự án thành phần 4, hàng loạt vướng mắc về thủ tục pháp lý và lựa chọn nhà đầu tư khiến các hạng mục phụ trợ bị kéo lùi, dù các hạng mục đợt 1 như khu cung cấp suất ăn, khu bảo trì phương tiện mặt đất và hangar bảo trì đã có nhà đầu tư từ cuối năm 2024 và đang được đôn đốc hoàn thành vào tháng 12/2026. Ở phía hạ tầng kết nối, nút giao An Phú mắc kẹt hơn 10 năm vì vướng pháp lý trong công tác giải phóng mặt bằng trên diện tích hơn 2,2 ha liên quan đến khoảng 64 hộ dân và tổ chức. UBND TPHCM đã ban hành kế hoạch bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và yêu cầu hoàn thành công tác này trước ngày 30.11.2026. Thực tế cho thấy, nếu không xử lý dứt điểm khâu pháp lý và giải phóng mặt bằng, mọi cam kết tiến độ chỉ là những mốc thời gian đẹp trên giấy.
Không thể có sân bay tầm khu vực với hạ tầng ‘chắp vá’
Nếu coi sân bay Long Thành là “trái tim” mới của mạng lưới giao thông phía Nam, thì các hạ tầng kết nối và dịch vụ hậu cần là hệ thống mạch máu. Một trái tim mạnh không cứu nổi cơ thể nếu mạch máu tắc nghẽn. Việc ACV chậm triển khai 4 kho giao nhận hàng hóa và hệ thống điện năng lượng mặt trời, cùng việc các hạng mục như thành phố cảng hàng không, khu công nghiệp hàng không, trung tâm điều hành hãng chưa chọn được nhà đầu tư, đặt ra câu hỏi: chúng ta muốn một hub hàng không hay chỉ một sân bay lớn nhưng hoạt động rời rạc. Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng đã kiến nghị đôn đốc Vietnam Airlines và ACV khẩn trương báo cáo khó khăn, đồng thời điều chỉnh lộ trình đầu tư các hạng mục thành phần 4; song song là yêu cầu Đồng Nai đẩy nhanh lựa chọn nhà đầu tư để đảm bảo sự đồng bộ khi sân bay chính thức vận hành. Tóm lại, nếu không dứt khoát với hạ tầng kết nối, Long Thành có nguy cơ “lớn xác nhưng yếu thế” ngay trong sân chơi khu vực.
