Nhà máy dừng hoạt động, người lao động chịu tác động trước tiên
Việc ECCO Việt Nam đóng nhà máy Bàu Bàng là quyết định chấm dứt sản xuất tại cơ sở này và chuyển sang hoàn tất thủ tục giải thể, khiến hơn 1.600 công nhân phải tính đến việc làm tiếp theo. Từ 14 giờ ngày 2/11, toàn bộ hoạt động sản xuất tại nhà máy ngừng lại; doanh nghiệp chỉ giữ những công việc cần thiết cho quá trình giải thể. Đây không chỉ là một thay đổi trong mạng lưới sản xuất giày dép. Với công nhân Bàu Bàng, quyết định ấy đồng nghĩa nguồn thu nhập gắn với nhà máy đứng trước dấu chấm hết, trong khi việc tìm được công việc mới phù hợp không thể được bảo đảm chỉ bằng một thông báo tuyển dụng. Tác động trực tiếp đến người lao động vì thế cần được xem là trọng tâm, không phải phần phụ của câu chuyện tái cơ cấu.
Nhà máy ECCO có diện tích 12 ha, vốn đầu tư gần 861 tỷ đồng và công suất đăng ký 8,1 triệu sản phẩm giày cùng cấu kiện mỗi năm. Quy mô đó cho thấy đây không phải một cơ sở nhỏ có thể rút khỏi hoạt động mà không để lại khoảng trống về việc làm và sản xuất tại địa phương. Công ty thông báo hợp đồng của những người không được đề nghị tiếp tục làm việc sẽ chấm dứt vào ngày 30/11 hoặc sớm hơn nếu hợp đồng hết hạn; một số nhân sự được giữ lại vài tháng để hỗ trợ giải thể.
Hỗ trợ tìm việc cần đi cùng giám sát quyền lợi
Công đoàn đã kết nối tám doanh nghiệp có nhu cầu tuyển tổng cộng 3.330 lao động ngay trong ngày 2/11; một số đơn vị trong lĩnh vực đế giày và da giày có vị trí có thể phù hợp với người lao động ECCO. Đây là tín hiệu đáng ghi nhận, nhưng số vị trí tuyển dụng tổng thể không đồng nghĩa mọi công nhân đều có thể chuyển việc ngay. Khác biệt về kỹ năng, ca làm, khoảng cách đi lại và điều kiện tuyển dụng có thể khiến cơ hội trên danh sách chưa trở thành việc làm thực tế. Công đoàn, Hepza và chính quyền địa phương cần tiếp tục kết nối trực tiếp, thay vì dừng ở việc chuyển thông tin tuyển dụng.
ECCO cam kết thanh toán lương, ngày nghỉ chưa sử dụng và các khoản phải trả theo quy định; công ty cũng nêu hỗ trợ thôi việc bổ sung, lương tháng 13 theo thời gian làm việc thực tế và hoàn tất xác nhận bảo hiểm xã hội. Cam kết chỉ có giá trị khi được thực hiện đầy đủ, đúng hạn và được đối chiếu với quy định pháp luật. Cơ quan chức năng cho biết chưa ghi nhận doanh nghiệp nợ bảo hiểm xã hội, đồng thời yêu cầu giám sát các chính sách công bố. Với người lao động mất việc, bảo đảm quyền lợi cuối cùng và hỗ trợ chuyển tiếp sang công việc mới quan trọng không kém thông báo đóng cửa.
Sau một thập kỷ, chiến lược sản xuất cũng đổi hướng
ECCO bắt đầu đặt nhà máy tại Việt Nam từ năm 2015; việc rút khỏi cơ sở Bàu Bàng vì vậy khép lại khoảng một thập kỷ hoạt động sản xuất của tập đoàn tại đây. Theo doanh nghiệp, nhu cầu thị trường suy giảm trong nhiều năm làm công suất dư thừa, còn việc đóng cửa nằm trong kế hoạch tái cơ cấu mạng lưới toàn cầu và tập trung hoạt động vào ít nhà máy hơn. Đây là lời giải thích về quyết định, nhưng cũng phơi bày giới hạn của mô hình sản xuất phân tán: năng lực dự phòng giúp giảm rủi ro gián đoạn, song trở thành gánh nặng khi sản lượng không đủ để khai thác các cơ sở.
Bối cảnh tài chính củng cố sức ép phải thu gọn: năm 2024, doanh thu ECCO giảm khoảng 5%, trong khi biên lợi nhuận hoạt động giảm từ 7,3% xuống 2%. Theo thông tin về kế hoạch sản xuất, trong 18 tháng tập đoàn đã đóng ba trong sáu nhà máy giày tại Slovakia, Bồ Đào Nha và Việt Nam; sản lượng được dồn về các cụm ở Indonesia, Thái Lan và Trung Quốc. Với ECCO, tập trung sản xuất có thể giúp giảm công suất dư thừa. Nhưng với địa phương, hệ quả là mất một cơ sở sản xuất quy mô lớn và hơn 1.600 người phải tìm hướng đi mới. Thành công của đợt tái cơ cấu vì thế không thể chỉ đo bằng hiệu quả vận hành; cách doanh nghiệp và cơ quan hỗ trợ bảo vệ người lao động cũng phải được tính đến.
