Xuống cấp không chỉ là chuyện tường mái
Trường học xuống cấp là tình trạng công trình, thiết bị hoặc hạ tầng phục vụ dạy học hư hỏng đến mức ảnh hưởng điều kiện học tập, vận hành nhà trường và sự an toàn của giáo viên, học sinh. Hai trường hợp ở Nga Thắng và điểm trường Tân Sơn cho thấy đây không còn là bất tiện có thể khắc phục bằng vài lần vá víu: khi phòng học dột, kính vỡ hay trần có nguy cơ rơi, bài học bị gián đoạn và nỗi lo đi theo học sinh vào lớp.
Tại Nga Thắng, nhiều dãy nhà tiểu học xây từ các năm 1994, 1998 và 2000 đã được sử dụng 26–32 năm; tường, trần, cầu thang, lan can và hệ thống điện ở một số nơi đều cần sửa chữa. Trường THCS Nga Thắng có 40 lớp tại trường chính và bốn phân hiệu, nhưng điều kiện dạy học giữa các cơ sở chưa đồng đều: hai phân hiệu tương đối đầy đủ, trong khi trường chính và hai phân hiệu khác còn hạng mục xuống cấp, thiếu phòng bộ môn. Đây là vấn đề về cơ sở vật chất trường học có tính hệ thống, không thể giải quyết bằng cách chỉ chuyển phòng hoặc sửa từng chỗ hỏng.
Một cơn mưa có thể khiến lớp học phải dừng
Hệ quả đã hiện rõ trong năm học 2026–2027: sau hai đợt mưa đầu năm học, phòng tại Phân hiệu 4 của Trường THCS Nga Thắng bị thấm dột. Nhà trường phải báo cáo chính quyền xã và bộ phận chuyên môn để cho học sinh nghỉ, đồng thời lên kế hoạch dạy bù khi điều kiện an toàn được bảo đảm. Việc nghỉ học vì phòng dột cho thấy bảo trì chậm không chỉ làm xấu cảnh quan; nó trực tiếp lấy đi thời gian học và buộc nhà trường xoay xở lịch dạy.
Ở điểm trường Tân Sơn, thuộc Trường Tiểu học số 2 Nam Ba Đồn, hai dãy phòng xây năm 2004 và 2012 đã cũ, hư hỏng sau nhiều năm sử dụng, dù được sửa chữa nhiều lần. Nơi đây có 5 lớp, 89 học sinh và 5 giáo viên. Kính vỡ để gió lùa vào lớp, còn các tấm trần bị gió thổi bay, mái dột khi mưa. Một học sinh lớp 5 nói em lo trần có thể rơi xuống đầu; đó là cảnh báo không thể xem nhẹ về an toàn trường học.
Vá víu giúp cầm cự, không thay thế được đầu tư
Giáo viên và nhà trường đã tìm cách duy trì việc dạy: bố trí lại phòng, sửa thiết bị, khắc phục hư hỏng và tổ chức dạy bù khi có thể. Nhưng những biện pháp này chỉ hữu ích nếu đi kèm kiểm tra chất lượng công trình và kế hoạch thay thế hạng mục đã hết khả năng sử dụng. Tại Tân Sơn, cửa từng được sửa nhưng tiếp tục hư, trần vẫn bay; sự lặp lại ấy cho thấy sửa chữa chắp vá có giới hạn.
Trường Tiểu học Nga Thắng 2 đề xuất xây mới các khối phòng học, bổ sung phòng bộ môn và cải tạo phần công trình còn sử dụng được; nhà trường cũng cho biết việc thay dãy nhà cũ vượt khả năng tự cân đối. Tại Tân Sơn, trường đề nghị xây thêm dãy sáu phòng học để phục vụ dạy và học. Những đề xuất này cần được xem như nhu cầu thiết yếu, không phải mong muốn nâng cấp tiện nghi.
Hướng xử lý trước mắt cũng phải rõ ràng: bố trí không gian học linh hoạt, cảnh báo nguy cơ và phong tỏa công trình không còn bảo đảm sử dụng. Song song, cơ quan chức năng cần khảo sát, đánh giá mức độ xuống cấp để ưu tiên nguồn lực cho công trình cấp bách; khảo sát của tỉnh vào tháng 9/2026 đã đề xuất đầu tư ba dãy phòng học tại ba cơ sở của trường ở Nga Thắng.
Đầu tư đúng lúc là điều kiện để giữ an toàn và chất lượng học tập
Hai địa phương khác nhau nhưng cùng chỉ ra một lựa chọn không thể trì hoãn: hoặc đầu tư có trọng điểm, hoặc tiếp tục chấp nhận những ngày học bị gián đoạn và nguy cơ hiện hữu trong lớp. Ưu tiên phải dựa trên mức độ mất an toàn, số học sinh chịu ảnh hưởng và vai trò của công trình trong hoạt động dạy học; nơi có kính vỡ, trần rơi, mái dột cần được xử lý trước, thay vì kéo dài tình trạng chờ sửa.
Một trường học an toàn không chỉ có mái che; học sinh còn cần phòng học phù hợp, phòng chức năng và hạ tầng đủ điều kiện để học đều đặn. Vì thế, đầu tư trường học cần kết hợp sửa chữa khẩn cấp với xây mới, cải tạo dài hạn, đồng thời công khai tiến độ khảo sát và thứ tự ưu tiên. Khi công trình đã xuống cấp qua nhiều thập niên, trách nhiệm không dừng ở việc vá chỗ dột: phải bảo đảm các em được học trong không gian không khiến các em lo trần nhà rơi xuống.
