Khi sự kiện khai giảng STEM trở thành điểm khởi đầu cho sự nghiệp công nghệ
Ngày khám phá STEM và AI trong trường học là mô hình tổ chức lễ khai giảng theo hướng rút gọn nghi thức, mở rộng không gian trải nghiệm khoa học – công nghệ, trong đó học sinh trực tiếp tham gia các hoạt động thực hành, tương tác với thiết bị, mô hình STEM và công nghệ AI, đồng thời được lồng ghép tư vấn hướng nghiệp để kết nối môn học phổ thông với các lựa chọn nghề nghiệp tương lai trong lĩnh vực công nghệ. Mô hình này đáng được xem là hướng đi mới cho giáo dục phổ thông Việt Nam, vì nó biến một buổi lễ vốn mang tính hình thức thành điểm khởi đầu cho hành trình sự nghiệp của học sinh. Thay vì nghe diễn văn hàng giờ, học sinh được "lao vào" robot, màn hình LED tương tác, phòng STEM và các khu trải nghiệm. Đó là sự dịch chuyển quyền chủ động từ sân khấu sang người học, từ nghi lễ sang khám phá.
Trường THCS Thanh Xuân: khai giảng là một ngày khám phá STEM, AI và văn hóa
Sáng 5/9, hơn 1.400 học sinh Trường THCS Thanh Xuân (Hà Nội) tham dự lễ khai giảng được thiết kế ngắn gọn để ưu tiên trải nghiệm thay vì nghi thức kéo dài. Nhà trường rút gọn phần lễ xuống khoảng 25 phút, sau đó học sinh trở về lớp tham gia khai giảng trực tuyến và bước ngay vào chuỗi hoạt động khám phá STEM trong trường học, AI, nghệ thuật, văn hóa. Tại phòng STEM, câu lạc bộ STEM & AI giới thiệu các mô hình sáng tạo và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, giúp việc khám phá AI cho học sinh không còn là khái niệm xa lạ trên báo chí mà là trải nghiệm trực tiếp trên mô hình, thiết bị thật. Cùng với đó là các không gian "Thế giới sắc màu", "Thu Hà Nội" và giao lưu văn hóa quốc tế, biến trường học thành một "campus trải nghiệm" nơi tư duy khoa học được nối liền với mỹ thuật, văn chương và đời sống.
Điểm đáng chú ý là các sản phẩm trải nghiệm đều có sự tham gia nghiên cứu, thực hiện của giáo viên và học sinh, đúng với phương châm "học đi đôi với hành" mà nhà trường muốn đưa vào chính ngày khai giảng. Thành tích hơn 2.020 giải thưởng các cấp trong năm học 2025-2026 cùng 215 học sinh đỗ vào các trường chuyên với tổng cộng 398 lượt đỗ chuyên cho thấy việc đặt học sinh vào trung tâm trải nghiệm không làm giảm chất lượng học thuật, mà ngược lại có thể là một trong những động lực thúc đẩy thành tích. Hiệu trưởng Nguyễn Thanh Huyền khẳng định bước vào năm học mới, trường sẽ tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học, chuyển đổi số, ứng dụng AI và tăng hoạt động trải nghiệm, giáo dục kỹ năng sống. Một lễ khai giảng STEM như vậy không chỉ là "show" công nghệ, mà là tuyên ngôn về hướng phát triển dài hạn của nhà trường.
Trường Cao đẳng Miền Đông: STEM gắn chặt với tư vấn hướng nghiệp và tuyển sinh
Ở bậc sau phổ thông, Trường Cao đẳng Miền Đông lựa chọn cách tiếp cận táo bạo: biến chương trình trải nghiệm thành cầu nối giữa STEM trong trường học và tư vấn hướng nghiệp. Học sinh THPT được tham gia thi điều khiển robot, lái xe mô phỏng, bấm cáp mạng, trải nghiệm ngành Kế toán, Điện – Điện tử và Nông nghiệp ứng dụng trong cùng một ngày. Năm khu vực trưng bày và thực hành STEM đại diện cho các ngành thế mạnh khiến kiến thức khoa học – kỹ thuật không còn là lý thuyết khô khan, mà là những mô hình tương tác sinh động để chạm, thử, mắc lỗi và học lại. Ở khoa Kỹ thuật – Công nghệ, sân Robocon gần 10m² luôn náo nhiệt khi học sinh trực tiếp cầm tay điều khiển robot vượt cầu, gắp trái cây, đẩy thuyền. Những thao tác này cho các em thấy môn Vật lý, Tin học ở phổ thông gắn liền với kỹ năng nghề nghiệp cụ thể.
Điểm sắc nét nhất của mô hình là cách trường lồng ghép tư vấn hướng nghiệp và tư vấn tuyển sinh ngay trong không gian STEM. Khu vực khoa Kinh tế dựng mô hình phòng làm việc với bốn vị trí: giám đốc, kế toán trưởng, kế toán viên, thủ quỹ, kèm thử thách đếm tiền và nhận diện chứng từ, mang lại hình ảnh chân thực về môi trường làm việc. Song song các trò chơi STEM là hoạt động tư vấn tuyển sinh, định hướng nghề nghiệp được thiết kế ngắn gọn, sinh động, ưu tiên tương tác đúng tâm lý học sinh THPT. Mỗi gian hàng có mã QR riêng để học sinh tra cứu chi tiết chương trình đào tạo, cơ hội việc làm và đăng ký tư vấn sâu với Trung tâm Truyền thông – Tuyển sinh và Quan hệ doanh nghiệp. Theo Phó hiệu trưởng Nguyễn Huy Đào, chương trình là bước khởi động cho công tác tuyển sinh năm học 2026–2027 và thể hiện cam kết đồng hành với các trường THPT trong phân luồng, định hướng nghề nghiệp.
Từ trải nghiệm STEM và AI đến hiểu biết về thị trường lao động công nghệ
Nếu khai giảng truyền thống chủ yếu nhấn mạnh tinh thần thi đua học tập, thì sự kiện khai giảng STEM và những ngày trải nghiệm tại trường cao đẳng đang dịch chuyển trọng tâm sang câu hỏi: "Học để làm gì?". Các hoạt động thực hành STEM giúp học sinh tiếp xúc với robot, mạch điện, cabin lái xe, mô hình rau thủy canh, phòng kế toán mô phỏng, phòng công nghệ thông tin và không gian AI, từ đó hình dung kỹ năng chuyên môn của từng ngành. Khi học sinh trực tiếp bấm cáp mạng, lập trình bảng LED, thu thập dữ liệu âm thanh, ánh sáng, hay tự tay pha dung dịch dinh dưỡng trồng cây, các em bắt đầu nối các môn học phổ thông với nghề nghiệp cụ thể: kỹ thuật – công nghệ, điện – điện tử, IT, nông nghiệp ứng dụng, kinh tế – kế toán.
Đây là điểm then chốt: trải nghiệm không dừng ở mức "cho vui" mà gắn chặt với tư vấn hướng nghiệp. Trường Cao đẳng Miền Đông nhấn mạnh mục tiêu giúp học sinh nhận rõ mối liên hệ giữa kiến thức phổ thông, kỹ năng nghề và cơ hội việc làm thực tế. Trường THCS Thanh Xuân thì đưa công nghệ số và AI ngay vào nghi thức khai giảng, rồi mở các phòng STEM, văn hóa, nghệ thuật để học sinh thấy việc học là một hành trình khám phá chứ không phải chuỗi kiểm tra. Ở cả hai mô hình, việc tư vấn hướng nghiệp được lồng ghép bằng các trò chơi, mã QR, tương tác với sinh viên và giáo viên, giúp học sinh định hướng tương lai sớm hơn, tự tin đặt câu hỏi về thị trường lao động công nghệ thay vì đợi đến cuối cấp mới "lo" chọn ngành.
Kết luận: khai giảng phải trở thành ngày bắt đầu hành trình nghề nghiệp
Nhìn từ Trường THCS Thanh Xuân và Trường Cao đẳng Miền Đông, có thể thấy: khi nhà trường dám tái thiết kế nghi lễ và chương trình đầu năm theo hướng STEM và AI, giá trị mang lại cho học sinh vượt xa một buổi lễ long trọng. Học sinh không còn là khán giả thụ động, mà là người trải nghiệm, thử nghề, đặt câu hỏi, quét mã QR tìm hiểu chương trình đào tạo và cơ hội việc làm. Ở cấp THCS, mô hình khai giảng STEM giúp các em sớm hình dung bản thân trong thế giới công nghệ; ở cấp THPT và cao đẳng, mô hình trải nghiệm gắn với tư vấn hướng nghiệp và tuyển sinh là cầu nối trực tiếp tới thị trường lao động. Nếu các trường phổ thông coi khai giảng là "ngày khởi động nghề nghiệp" chứ không chỉ "ngày chào năm học", thế hệ học sinh sẽ bước vào kỷ nguyên AI với tâm thế chủ động hơn, có định hướng rõ ràng và khả năng lựa chọn con đường công nghệ phù hợp với năng lực, sở thích của mình.
