Từ nghi thức sang trải nghiệm: khai giảng đang đổi vai trò
Tích hợp giáo dục STEM, phòng học STEM hiện đại và trải nghiệm AI học sinh ngay trong lễ khai giảng năm học mới là cách nhiều trường biến ngày đầu tiên đến trường thành không gian thí nghiệm khoa học tương tác và hoạt động thực hành, thay cho những nghi thức kéo dài, qua đó khơi gợi sáng tạo và năng lực tự tay khám phá của học sinh. Điểm đáng chú ý ở sự chuyển dịch này là quan điểm rất rõ: khai giảng không chỉ để nghe diễn văn và đánh trống, mà phải là cánh cửa mở vào một năm học giàu trải nghiệm. Khi các em bước vào năm học bằng việc chạm tay vào màn hình LED tương tác, tham gia mô hình trí tuệ nhân tạo hay tự tay pha chế trong các thí nghiệm vật lý – hóa học, thông điệp giáo dục trở nên cụ thể: học là làm, là hiểu bằng mắt thấy tay chạm, không dừng ở sách vở.
Thanh Xuân: khai giảng 25 phút và cả một "vũ trụ" STEM – AI
Trường THCS Thanh Xuân là ví dụ điển hình cho tư duy tổ chức khai giảng mới: phần lễ được rút gọn còn khoảng 25 phút, dành thời gian còn lại cho học sinh tự do khám phá các không gian trải nghiệm ngay trong khuôn viên trường. Nghi thức "Thanh Xuân chào năm học mới" với màn hình LED tương tác không phải để tạo vẻ hiện đại, mà để khuyến khích học sinh chạm tay, tham gia, thay vì chỉ đứng dưới sân theo dõi. Sau nghi thức, hơn 1.400 học sinh được phân luồng vào các phòng chức năng: tại phòng học STEM, Câu lạc bộ STEM & AI giới thiệu các mô hình ứng dụng trí tuệ nhân tạo, giúp học sinh thấy AI không còn là khái niệm mơ hồ mà gắn trực tiếp với bài toán, sản phẩm, dự án các em có thể tự phát triển. Cùng với đó, hoạt động "Tư duy để khám phá – Ngôn từ để cảm nhận" nối tư duy logic với ngôn ngữ văn chương, phá vỡ lối hiểu rằng khoa học và văn học là hai thế giới tách biệt.
Thí nghiệm khoa học tương tác: STEM không chỉ dành cho trường chất lượng cao
Điểm đáng mừng là tinh thần giáo dục STEM không chỉ xuất hiện trong những ngôi trường có điều kiện ở đô thị, mà còn lan ra các khu vực ít cơ hội tiếp cận hoạt động trải nghiệm. Ngày hội Khoa học Wonderlab là minh chứng rõ ràng: chương trình do nhóm học sinh các trường THPT chuyên ở Hà Nội xây dựng, với mục tiêu đưa kiến thức khoa học đến gần hơn với học sinh tại các xã thuộc Nghệ An – nơi các em hiếm khi được chạm tay vào thí nghiệm trong phòng học STEM. Tại mỗi điểm trường, gần 100 học sinh được tham gia hàng loạt thí nghiệm vật lý và hóa học được thiết kế ưu tiên trực quan, an toàn và tương tác; nhiều em lần đầu tự tay thực hiện, nhìn thấy sự biến đổi của chất, của lực, áp suất, chuyển động ngay trước mắt. Những hoạt động như "Đèn giao thông hóa học" hay "Chiếc cốc tàng hình" biến các khái niệm trừu tượng trong sách giáo khoa thành trải nghiệm dễ nhớ, cho thấy giáo dục STEM có thể bắt đầu từ những dụng cụ đơn giản nhưng cách tổ chức phải thông minh và tôn trọng sự tò mò của học sinh.
Ngày khai giảng trở thành ngày đầu tiên của hành trình "learning by doing"
Khi các trường đưa giáo dục STEM, phòng học STEM và trải nghiệm AI học sinh vào đúng ngày khai giảng, họ đang gửi đi một thông điệp mạnh: học sinh không được yêu cầu chờ đến hết tuần đầu, hết học kỳ rồi mới được thực hành, mà ngay buổi sáng đầu tiên phải cảm nhận được phương châm "learning by doing". Đáng chú ý, những sản phẩm trưng bày trong không gian STEM – từ mô hình AI đến các hoạt động trải nghiệm – được chính giáo viên và học sinh nghiên cứu, xây dựng, khiến học sinh thấy mình là chủ thể của quá trình đổi mới chứ không chỉ là người quan sát. Câu nói của hiệu trưởng Thanh Xuân rằng “mỗi năm học mới là một hành trình vạn dặm khởi đầu từ những bước chân nhỏ” không phải lời hoa mỹ, mà gắn với cấu trúc khai giảng dồn trọng tâm vào sáng tạo, bản lĩnh và khát vọng của từng em. Bước tiếp theo, nhà trường khẳng định sẽ tiếp tục đẩy mạnh đổi mới phương pháp, chuyển đổi số và ứng dụng AI, đồng thời tăng hoạt động trải nghiệm, giáo dục kỹ năng sống và xây dựng môi trường học tập hạnh phúc. Nếu nhiều trường khác lựa chọn con đường tương tự, ngày khai giảng sẽ thoát khỏi hình ảnh "lễ xong là thôi" để trở thành điểm xuất phát thực sự của một năm học sống động và có ý nghĩa.
