STEM chiếm một phần ba tân sinh viên: lựa chọn mang tính chiến lược
Tuyển sinh STEM 2026 là xu hướng một phần ba thí sinh xác nhận nhập học vào các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học, phản ánh sự dịch chuyển rõ rệt của người học về phía những lĩnh vực được coi là động lực tăng trưởng kinh tế và trọng tâm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của quốc gia. Điểm mấu chốt không chỉ là STEM đang nhiều lên trong danh mục ngành đào tạo, mà là người học đã chủ động “bỏ phiếu” bằng quyết định nhập học. Theo số liệu, đến ngày 21/8 có hơn 633.000 thí sinh xác nhận nhập học đại học, tăng khoảng 4,2% so với cùng đợt năm trước. Trong số này, khoảng 212.600 thí sinh chọn các ngành STEM, chiếm 33,6% tổng số nhập học – nghĩa là cứ ba tân sinh viên thì có một người bước vào các lĩnh vực khoa học và công nghệ. Đây không còn là chuyển động âm thầm mà là một bước ngoặt trong cơ cấu nguồn nhân lực tương lai.
Điểm chuẩn STEM: xuất hiện những “cực nóng” cạnh tranh khốc liệt
Sức hút của tuyển sinh STEM 2026 đi kèm một thực tế ít dễ dãi: điểm chuẩn STEM cao tập trung ở những ngành thật sự gắn với công nghệ mũi nhọn. STEM là khối rất rộng và phân hóa sâu, nên không thể đánh đồng rằng tất cả ngành STEM đều khó vào; thay vào đó, đang hình thành những "cực" điểm chuẩn cao, nơi thí sinh cạnh tranh từng điểm số. Ở nhóm trí tuệ nhân tạo và khoa học dữ liệu, nhiều chương trình ghi nhận điểm chuẩn trên 25. Riêng các chương trình mang tên vi mạch, bán dẫn, hơn 60% lượt ngành có điểm chuẩn từ 22,5 trở lên. Các nhóm máy tính, điện – điện tử, cơ khí, vật liệu cũng xuất hiện nhiều chương trình có nguồn tuyển tốt trên 22,5 điểm. Theo ông Nguyễn Tiến Thảo, đây là bằng chứng cho thấy cấu trúc điểm chuẩn đang dịch chuyển về phía những lĩnh vực đất nước cần, chứ không chỉ chạy theo phong trào.
Ngành công nghệ bán dẫn: từ thí điểm thành “ngành vua công nghệ”
Trong bức tranh STEM “lên ngôi”, ngành công nghệ bán dẫn nổi lên như điểm hội tụ mạnh nhất giữa nhu cầu thị trường, chính sách quốc gia và tham vọng nghề nghiệp của người trẻ. Để bảo đảm chất lượng nhân lực cho ngành công nghệ chiến lược, Bộ Giáo dục và Đào tạo đặt ra ngưỡng đầu vào rất nghiêm ngặt cho các chương trình thiết kế vi mạch và công nghệ bán dẫn: thí sinh phải đạt tối thiểu 7,5 điểm môn Toán trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, tương đương top 20% điểm Toán cao nhất toàn quốc; tổng điểm sàn tổ hợp ba môn phải từ 22,75 trở lên. Theo ghi nhận chung, điểm chuẩn ngành công nghệ bán dẫn năm nay được nhận định là "tăng vọt bùng nổ", nằm trong nhóm cao nhất toàn bộ mùa tuyển sinh. Tại một số trường kỹ thuật lớn, các chuyên ngành liên quan vi mạch, bán dẫn đã vươn lên vị trí quán quân về điểm đầu vào, vượt cả các ngành khoa học máy tính truyền thống. Nói cách khác, công nghệ bán dẫn đã chuyển từ lĩnh vực đào tạo mang tính thí điểm thành "ngành vua công nghệ", thu hút sự quan tâm đặc biệt của thí sinh và phụ huynh.
Đằng sau cơn sóng STEM: chính sách, nhu cầu nhân lực và tương lai nghề nghiệp
Lý do thực sự khiến STEM trở thành lựa chọn nổi bật không phải là câu chuyện mác “hot” trên mạng xã hội, mà là sự giao thoa giữa chính sách, chuyển động kinh tế và kỳ vọng an toàn nghề nghiệp. Nghị định 179 về học bổng cho người học khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược được đánh giá là cú hích đầu tiên, tạo tiền đề thu hút nhân lực cho khoa học cơ bản, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, điện hạt nhân, đường sắt, năng lượng mới, công nghệ biển và các lĩnh vực chiến lược khác. Nhìn rộng hơn, mùa tuyển sinh năm nay cho thấy lựa chọn đại học đang gắn chặt hơn với những động lực mới của nền kinh tế và nhu cầu nhân lực quốc gia. Năm học 2026-2027 đánh dấu sự bùng nổ của ngành công nghệ bán dẫn; nhu cầu nhân lực cao trong và ngoài nước khiến hàng loạt trường mở thêm chuyên ngành bán dẫn, thiết kế vi mạch. Ghi nhận hiện tại cho thấy việc học ngành công nghệ bán dẫn không phải trào lưu nhất thời mà trở thành bệ phóng nghề nghiệp vững chắc được bảo trợ bởi chính sách quốc gia.
Cơ hội việc làm STEM và bài toán theo dõi dài hạn
Cơ hội việc làm STEM đang là động lực lớn khiến thí sinh dịch chuyển lựa chọn, nhưng chính sách và trường đại học sẽ chỉ thực sự thành công nếu biến sức hút hiện tại thành kết quả nghề nghiệp dài hạn cho người học. Những ngành gắn với trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, bán dẫn, máy tính, điện – điện tử, tự động hóa và công nghệ cao được xem là động lực phát triển mới của nền kinh tế, đồng thời mở ra phổ việc làm từ các tập đoàn công nghệ đến doanh nghiệp sản xuất, giao thông, năng lượng. Từ năm 2026, định hướng đặt ra là phải theo dõi toàn bộ chuỗi dữ liệu từ đăng ký, xác nhận nhập học, duy trì học tập đến tốt nghiệp, việc làm và thu nhập. Mới đây, cơ quan quản lý cũng cho biết sẽ rà soát các cơ sở đào tạo, đặc biệt trong các ngành khoa học công nghệ mũi nhọn. Đây là bước cần thiết để bảo đảm rằng cơ hội việc làm STEM mà người học kỳ vọng không bị bào mòn bởi tình trạng mở ngành ồ ạt nhưng chất lượng không tương xứng. Nếu coi mùa tuyển sinh hiện tại là điểm xuất phát, thì thước đo thành công thực sự của tuyển sinh STEM 2026 sẽ là năng lực nghề nghiệp và thu nhập của lứa kỹ sư, chuyên gia đầu tiên bước vào các ngành bán dẫn, AI, dữ liệu, đường sắt, năng lượng mới trong vài năm tới. Khi đó, câu hỏi “ngành nào hot” sẽ bớt ý nghĩa, nhường chỗ cho câu hỏi căn bản hơn: ngành nào tạo ra giá trị và sự ổn định lâu dài cho người học và xã hội.
