Từ hợp tác tài chính song phương đến trục đầu tư bền vững mới
Hợp tác tài chính Việt Nam Canada trong giai đoạn hiện nay là quá trình hai nước dùng các công cụ và định chế tài chính để thúc đẩy dòng vốn dài hạn vào khu vực tư nhân và các dự án phát triển bền vững, gắn với mục tiêu tăng trưởng xanh, chuyển đổi năng lượng và nâng cấp quan hệ kinh tế song phương lên tầm đối tác chiến lược. Điểm nhấn của đợt hợp tác này là cuộc gặp giữa Bộ trưởng Tài chính Việt Nam Ngô Văn Tuấn và Bộ trưởng Tài chính Canada François-Philippe Champagne, cùng buổi làm việc với FinDev Canada trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Ottawa. Sự kiện không chỉ mang tính nghi thức ngoại giao; nó cho thấy hai bên chấp nhận một thực tế: muốn nâng quan hệ kinh tế Việt Nam Canada lên chiều sâu thì không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào thương mại hàng hóa, mà phải mở khóa các kênh vốn cho đầu tư bền vững. Đó là lựa chọn mang tính chiến lược, phản ánh áp lực chuyển đổi xanh và nhu cầu nguồn vốn dài hạn của Việt Nam.
FinDev Canada: mắt xích trung tâm trong dòng vốn xanh vào Việt Nam
Nếu coi hợp tác tài chính Việt Nam Canada là một hệ sinh thái mới đang hình thành, thì FinDev Canada chính là mắt xích trung tâm kết nối vốn phát triển với nhu cầu đầu tư tại Việt Nam. Đây là định chế tài chính phát triển thuộc Chính phủ Canada, đã có mặt tại thị trường Việt Nam thông qua hai khoản đầu tư vào VPBank và HDBank từ năm 2025, tập trung hỗ trợ tài chính xanh, nông nghiệp và khu vực doanh nghiệp tư nhân. Theo ông Nick Anstett, Phó Chủ tịch kiêm Giám đốc Chiến lược FinDev Canada, Việt Nam là thị trường có nhiều tiềm năng, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính khí hậu, và nằm trong chiến lược hoạt động 5 năm tới của tổ chức này. Tuyên bố này xứng đáng được các doanh nghiệp Việt Nam ghi nhớ: khi một định chế phát triển của Canada coi Việt Nam là thị trường ưu tiên, đó là tín hiệu rõ ràng rằng dòng vốn cho đầu tư bền vững đang dịch chuyển về phía những nền kinh tế đang chuyển đổi xanh như chúng ta.
Các trụ cột hợp tác: từ tài chính khí hậu đến hạ tầng bền vững
Điểm đáng chú ý trong cuộc làm việc là hai bên không nói chung chung về hợp tác tài chính, mà xác định khá rõ các trụ cột cho đầu tư bền vững: tài chính khí hậu, cơ sở hạ tầng bền vững, chuyển đổi năng lượng và nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu. Về phía Việt Nam, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn thẳng thắn nêu nhu cầu lớn về nguồn vốn dài hạn với chi phí hợp lý cho hạ tầng giao thông, cảng biển, logistics, năng lượng và nông nghiệp. Ở góc độ doanh nghiệp, đây là tín hiệu quan trọng. Những lĩnh vực vốn trước đây phụ thuộc nhiều vào vốn ngân sách hoặc các khoản vay thương mại đắt đỏ đang mở ra cơ hội tiếp cận dòng vốn phát triển gắn với chuẩn đầu tư bền vững. FinDev Canada bày tỏ mong muốn mở rộng đầu tư sang modern hóa lưới điện, lưu trữ năng lượng, cơ sở hạ tầng bền vững và nông nghiệp, đồng thời thúc đẩy sự tham gia của doanh nghiệp, quỹ đầu tư và quỹ hưu trí Canada vào các dự án tại Việt Nam. Điều đó cho thấy nếu doanh nghiệp Việt Nam không nhanh chóng chuẩn hóa dự án theo yêu cầu ESG, cơ hội sẽ thuộc về những đối tác biết chuẩn bị trước.
Cơ chế phối hợp mới và ý nghĩa đối với quan hệ kinh tế song phương
Một điểm có tính kỹ thuật nhưng quyết định khả năng hiện thực hóa dòng vốn là việc hai bên thống nhất phương hướng triển khai hợp tác: FinDev Canada sẽ gửi các tiêu chuẩn và điều kiện cho dự án vay, hỗ trợ kỹ thuật hoặc mua cổ phần, cổ phiếu; phía Việt Nam sẽ sàng lọc, lựa chọn dự án phù hợp với mục tiêu và tiêu chuẩn này. Đây là bước chuyển từ hợp tác mang tính ý tưởng sang cơ chế phối hợp cụ thể, tạo khung rõ ràng cho doanh nghiệp và ngân hàng Việt Nam chuẩn bị hồ sơ. Song song, lời mời Bộ trưởng Tài chính Canada sang thăm Việt Nam và dự Hội nghị Bộ trưởng Tài chính APEC 2027 cho thấy Việt Nam muốn neo hợp tác tài chính song phương vào những diễn đàn kinh tế – tài chính khu vực. Về bản chất, quan hệ kinh tế Việt Nam Canada đang dịch chuyển từ mô hình dựa trên thương mại và viện trợ sang mô hình đối tác tài chính chiến lược, nơi các dự án phát triển bền vững trở thành trung tâm thay vì phần phụ. Nếu được triển khai nhất quán, điều này có thể giúp Việt Nam mở ra một dòng vốn quốc tế ổn định, ít biến động hơn vốn ngắn hạn và phù hợp với chu kỳ đầu tư dài của hạ tầng và chuyển đổi năng lượng.
Doanh nghiệp Việt Nam cần làm gì để biến cơ hội thành dòng vốn thực?
Từ góc nhìn doanh nghiệp, hợp tác tài chính Việt Nam Canada chỉ thực sự có ý nghĩa nếu các cơ hội đầu tư bền vững được chuyển hóa thành dự án cụ thể được giải ngân. Điều này đặt ra ba yêu cầu. Thứ nhất, doanh nghiệp phải coi chuẩn mực của FinDev Canada là “sách hướng dẫn” để thiết kế dự án: từ quản trị ESG đến minh bạch tài chính và tác động khí hậu. Thứ hai, cần phối hợp chặt với các ngân hàng trong nước – những đối tác đã có kinh nghiệm làm việc với FinDev – để hiểu rõ tiêu chí và quy trình đánh giá. Thứ ba, doanh nghiệp nên chủ động kết nối với các quỹ đầu tư, quỹ hưu trí Canada khi các kênh đối thoại được mở. Hợp tác tài chính không phải cây đũa thần, nhưng trong bối cảnh Việt Nam khát vốn dài hạn cho dự án phát triển bền vững, nó là một trong số ít con đường khả thi để tiến hành chuyển đổi xanh mà không làm căng thẳng thêm nợ công. Câu hỏi không còn là liệu dòng vốn có đến hay không, mà là doanh nghiệp Việt Nam có đủ nhanh để đáp ứng tiêu chuẩn và nắm lấy cơ hội khi nó đang dịch chuyển về phía chúng ta.
