Quy hoạch 2025-2050 và tầm nhìn 100 năm: bước ngoặt cho hạ tầng TP Hồ Chí Minh
Quy hoạch 2025-2050 với tầm nhìn 100 năm của TP.HCM là chiến lược dài hạn nhằm đồng thời nâng cấp hạ tầng giao thông, chỉnh trang đô thị và mở rộng không gian phát triển, hướng đến một đô thị có khả năng chống chịu tốt trước biến đổi khí hậu, kết nối vùng hiệu quả và nâng cao chất lượng sống người dân thông qua đầu tư công trình trọng điểm, cải tạo kênh rạch, phát triển nhà ở xã hội và các chương trình an sinh đi kèm. Điểm đáng chú ý là thành phố không coi các dự án giao thông TPHCM chỉ là chuyện đường sá, mà là nền tảng cho chuyển dịch mô hình phát triển bền vững. Trong 7 tháng đầu năm, chính quyền tập trung xây dựng Quy hoạch tổng thể thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm, đồng thời rà soát quy hoạch đường sắt đô thị, TOD và liên kết vùng để tháo gỡ vướng mắc cho các dự án trọng điểm. Cách tiếp cận này cho thấy thành phố muốn tránh tư duy chắp vá, thay vào đó là một khung chiến lược đủ dài để các quyết định hiện tại không trở thành gánh nặng cho thế hệ sau.
Dự án giao thông TPHCM: mở rộng không gian phát triển, tái cấu trúc dòng chảy kinh tế
Làn sóng các dự án giao thông TPHCM mới được thông qua không chỉ nhằm giải quyết kẹt xe, mà là cách tái cấu trúc dòng chảy kinh tế vùng. Việc đầu tư tuyến đường trục Đông Tây (Võ Văn Kiệt nối dài từ Quốc lộ 1 đến ranh Tây Ninh) được đánh giá là "hết sức cần thiết" để tăng cường kết nối giữa TP.HCM và Tây Ninh, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội của hai địa phương và cả vùng Đông Nam Bộ. Đây là quyết định mang tính chiến lược, vì nó đưa giao thông đường bộ vào vai trò động lực liên kết vùng chứ không chỉ phục vụ nội đô. Song song, các dự án nâng cấp, mở rộng Tỉnh lộ 9 (Hà Duy Phiên) và các tuyến liên vùng như Bà Rịa–Châu Pha–Hắc Dịch được định vị là mắt xích hoàn thiện mạng lưới đường, phát huy hiệu quả các cây cầu và cao tốc đã đầu tư. Trong bức tranh lớn của quy hoạch 2025-2050, những tuyến này là trục xương sống giúp TP.HCM thoát khỏi thế bị nén, mở rộng không gian phát triển ra các hướng Bắc, Tây Bắc và kết nối sâu với vùng công nghiệp–cảng biển.
Chỉnh trang đô thị gắn với phát triển bền vững và thích ứng khí hậu
Nếu giao thông là mạch máu kinh tế, thì chỉnh trang đô thị là cách TP.HCM chăm sóc sức khỏe môi trường sống. Việc cải tạo rạch Thủ Đức được xác định sẽ "giải quyết cơ bản tình trạng ngập úng cho khu vực trung tâm Thủ Đức và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu". Đồng thời, dự án còn xây dựng hệ thống đường giao thông, hạ tầng kỹ thuật và công viên cây xanh, kết hợp di dời nhà ven kênh rạch – một hướng đi thể hiện rõ tư duy phát triển bền vững, không tách rời hạ tầng kỹ thuật khỏi không gian sống. Dự án chỉnh trang đô thị khu vực rạch Ông Lớn, kênh Hàng Bàng hay cải tạo Bảo tàng Hồ Chí Minh – Chi nhánh TP.HCM cũng đi theo logic đó: vừa xử lý ngập, ô nhiễm, vừa mở ra các dải không gian công cộng xanh, giữ di sản và cải thiện chất lượng sống. Khi các mảng xanh dọc kênh được hình thành, người dân hưởng lợi trực tiếp từ không khí sạch hơn, cảnh quan đẹp hơn, và ít rủi ro hơn trước các đợt mưa lớn – điều mà trước đây luôn bị xem là “thiên tai” chứ không phải hậu quả của quy hoạch.
Hạ tầng đi cùng an sinh: bảo đảm phát triển bền vững không chỉ là khẩu hiệu
Điểm khác biệt của đợt tăng tốc hạ tầng TP Hồ Chí Minh lần này là thành phố không bỏ quên yếu tố an sinh xã hội. Cùng với các dự án hạ tầng, đô thị, nhà ở, TP.HCM triển khai miễn phí xe buýt, khám sức khỏe miễn phí toàn dân, chiến dịch "150 ngày đêm hoàn thành 1.000 phòng học", song song công tác giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới và các chương trình tín dụng chính sách. Đây không phải những động tác phụ họa mà là phần lõi của phát triển bền vững: người dân được hỗ trợ di chuyển, chăm sóc sức khỏe và tiếp cận giáo dục trong bối cảnh đô thị đang thay đổi nhanh. Ở chiều ngược lại, các biện pháp quản lý giao thông như dự kiến hạn chế xe tải và xe chuyên dùng trên 1 tấn vào khu vực hạn chế từ 6 giờ đến 22 giờ, xe đến 1 tấn bị hạn chế trong hai khung cao điểm, cho thấy TP.HCM chấp nhận những điều chỉnh gây bất tiện ngắn hạn để bảo vệ lợi ích dài hạn cho số đông. Khi kết hợp với việc khởi công 11 dự án và khánh thành 5 dự án dịp Quốc khánh, thành phố đang cho thấy một lịch trình cụ thể chứ không chỉ là kế hoạch trên giấy.
Nhìn về phía trước: cơ hội, thách thức và trách nhiệm đồng hành
Những quyết định phê duyệt, điều chỉnh loạt dự án giao thông và chỉnh trang đô thị cho thấy TP.HCM đang đặt cược lớn vào tương lai dài hạn. Tổng vốn đầu tư hạ tầng chiến lược được công bố lên đến khoảng 30 tỷ USD, tương đương hơn 782.000 tỷ đồng – một con số cho thấy quy mô tham vọng và mức độ rủi ro nếu triển khai thiếu nhất quán. Trong bối cảnh đó, tầm nhìn 100 năm chỉ có ý nghĩa nếu được chuyển hóa thành các bước đi minh bạch, có giám sát, và đặt lợi ích người dân làm thước đo. Điều quan trọng là cư dân đô thị không đứng ngoài cuộc. Việc di dời nhà ven kênh rạch, hạn chế phương tiện tải nặng, hay điều chỉnh quy hoạch đều tác động trực tiếp đến đời sống thường ngày. Câu hỏi đặt ra là mỗi người sẵn sàng chấp nhận những thay đổi ngắn hạn để đổi lấy một không gian sống tốt hơn hay không. Nếu thành phố giữ được cam kết về chất lượng hạ tầng, công bằng an sinh và phát triển bền vững, những công trình đang khởi công hôm nay sẽ không chỉ là bê tông, sắt thép, mà là nền móng cho một TP.HCM đáng sống hơn cho nhiều thế hệ.
