Mả Lạng - Chợ Gà Gạo: Chỉnh trang đô thị TP.HCM với trọng tâm là con người
Dự án chỉnh trang đô thị khu Mả Lạng và Chợ Gà Gạo là chương trình cải tạo hai khu dân cư lụp xụp lâu năm ngay trung tâm TP.HCM, tập trung xây mới hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và nhà ở xã hội để bảo đảm tái định cư tại chỗ, cải thiện điều kiện sống và tạo dựng không gian sống văn minh, an toàn cho hàng nghìn hộ dân có thu nhập thấp đã sinh sống ổn định tại đây suốt nhiều thập kỷ.
Điểm đáng nói nhất của dự án này không phải con số đầu tư lớn, mà là cách TP.HCM chọn ưu tiên phát triển xã hội thay vì tối đa hóa lợi nhuận thương mại. Sáng 29/8/2026, thành phố tổ chức lễ khởi công dự án chỉnh trang đô thị khu Mả Lạng (phường Cầu Ông Lãnh) và Chợ Gà Gạo (phường Bến Thành), đặt dấu chấm hết cho quy hoạch “treo” kéo dài gần ba thập kỷ tại khu vực trung tâm. Đây không chỉ là công trình hạ tầng Mả Lạng Gà Gạo, mà là phép thử quan trọng cho định hướng phát triển đô thị mới.
Trước đó, nhiều thế hệ lãnh đạo đã loay hoay tìm nhà đầu tư, nhưng các bài toán cao ốc văn phòng, trung tâm thương mại, căn hộ thương mại đều bế tắc vì khó đảm bảo lợi nhuận. Quyết định hiện nay – tập trung chỉnh trang đô thị TP.HCM, tái định cư tại chỗ và hạ tầng xã hội – cho thấy một lựa chọn có tính chính trị và nhân văn rõ rệt: thành phố chấp nhận mô hình ít hấp dẫn về kinh doanh để đổi lấy an sinh, công bằng cho người dân.
Mô hình phát triển: Không kinh doanh thương mại, ưu tiên tái định cư tại chỗ
Dự án Mả Lạng - Chợ Gà Gạo thẳng thắn đi ngược lối mòn “lấy đất vàng nuôi cao ốc thương mại”. Theo phương án được phê duyệt, dự án được thực hiện theo phương thức đối tác công – tư (PPP), hợp đồng BT, với tổng mức đầu tư khoảng 15.674 tỷ đồng do một doanh nghiệp bất động sản làm nhà đầu tư. Song, điểm đặc biệt được nhấn mạnh là dự án không nhằm mục đích kinh doanh thương mại mà tập trung chỉnh trang đô thị, hạ tầng xã hội và bảo đảm tái định cư tại chỗ cho cư dân sinh sống lâu năm.
Tại khu Mả Lạng rộng khoảng 3,8 ha, dự án sẽ xây dựng trường học liên cấp 1–2, chung cư cao 38 tầng với khoảng 1.400 căn hộ nhà ở xã hội, 93 căn nhà thấp tầng và công viên hơn 1,2 ha. Ở Chợ Gà Gạo, trên diện tích khoảng 4.350 m², một chung cư 35 tầng với khoảng 760 căn hộ nhà ở xã hội sẽ được xây dựng để phục vụ tái định cư, kèm không gian cộng đồng. Tổng cộng, 2.253 căn nhà ở xã hội được dành cho nhu cầu tái định cư, “đặc biệt không nhằm mục đích kinh doanh thương mại, bảo đảm điều kiện sống tốt hơn cho người dân, góp phần thực hiện chính sách an sinh xã hội của TP.HCM”.
Đây là lựa chọn không hề “dễ chịu” nếu nhìn thuần túy bằng lăng kính thị trường. Nhà đầu tư phải tự huy động 100% vốn, đổi lại được thanh toán bằng quỹ đất và một phần ngân sách theo quy định. Trong bối cảnh giá đất khu trung tâm luôn ở mức cao, việc dành toàn bộ sản phẩm nhà ở trong hai khu này cho tái định cư tại chỗ là một tuyên bố rõ ràng: chỉnh trang đô thị TP.HCM không chỉ để làm đẹp bản đồ quy hoạch, mà để trả lại quyền được sống tử tế ở chính nơi mình gắn bó.
Từ lời hứa đến hành động: Cam kết chính trị và giá trị nhân văn
Điều khiến dự án Mả Lạng - Chợ Gà Gạo mang sức nặng biểu tượng là tốc độ chuyển lời hứa thành hành động. Ngày 5/3/2026, tại buổi tiếp xúc cử tri phường Cầu Ông Lãnh và Bến Thành, Bí thư Thành ủy bày tỏ “đau đáu” với câu chuyện chỉnh trang hai địa danh này và hứa “sẽ quan tâm giải quyết”. Chỉ hơn ba tháng sau, HĐND thành phố thông qua chủ trương đầu tư, và thêm hai tháng nữa, lễ khởi công được ấn định vào 29/8. Trong bối cảnh nhiều dự án quy hoạch “treo” kéo dài hàng chục năm, tốc độ này mang ý nghĩa chính trị rõ rệt: chính quyền không muốn để thêm một thế hệ nữa lớn lên trong những con hẻm tối, ẩm, đầy nguy cơ cháy nổ.
Từ góc nhìn phát triển xã hội, đây là bước đi khẳng định vai trò Nhà nước trong bảo vệ nhóm yếu thế khỏi bị đẩy ra ngoài rìa thị trường đất đai. Theo lãnh đạo thành phố, mục tiêu là xóa bỏ các khu dân cư lụp xụp, ô nhiễm, tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ, thay thế bằng không gian sống xanh, văn minh, an toàn, qua đó bảo đảm an sinh và hướng tới công bằng xã hội. Đại diện nhà đầu tư cũng nhấn mạnh đây không chỉ là một công trình xây dựng mà còn mang giá trị xã hội, nhân văn khi triển khai theo hướng tái định cư tại chỗ, không nhằm mục đích kinh doanh thương mại.
Sự đồng thuận không chỉ đến từ diễn đàn chính thức. Trưởng khu phố ở Mả Lạng và Chợ Gà Gạo bày tỏ mong chờ ngày các hộ dân “ai cũng được tái định cư tại chỗ với môi trường sống khang trang hơn, hiện đại và văn minh hơn”, đồng thời gửi lời cảm ơn vì lời hứa được thực hiện nhanh hơn mong đợi. Khi người dân tin vào cam kết của chính quyền, chỉnh trang đô thị không còn là nỗi lo bị “bứng đi”, mà trở thành cơ hội nâng cấp cuộc sống.
Tác động đời sống: hạ tầng Mả Lạng Gà Gạo và một đời sống mới
Đối với cư dân, điều quan trọng nhất không phải là chiều cao tòa nhà, mà là câu trả lời: “Tôi có được ở lại không?” và “Tôi sống tốt hơn hay tệ hơn?”. Dự án này lựa chọn trả lời dứt khoát: hàng nghìn hộ dân được bảo đảm tái định cư tại chỗ, ngay trung tâm thành phố, trong những khu nhà ở khang trang, hiện đại, đầy đủ hạ tầng và tiện nghi sống. Phạm vi ảnh hưởng của dự án bao gồm khoảng 1.070 trường hợp nhà đất (1.459 hộ) tại Mả Lạng và 252 căn nhà (192 hộ) tại Chợ Gà Gạo – con số cho thấy quy mô thay đổi đời sống đô thị chứ không chỉ vài dãy nhà mẫu.
Chính sách bồi thường và hỗ trợ tạm cư cũng được thiết kế theo hướng hạn chế tối đa xáo trộn. Người đủ điều kiện tái định cư được bố trí căn hộ trong dự án; nếu chọn tự lo chỗ ở mới còn được hỗ trợ thêm 5% giá trị bồi thường, hỗ trợ về đất ở. Tiền tạm cư dao động từ 8–10 triệu đồng/tháng/hộ tùy số nhân khẩu, với thời gian hỗ trợ sáu tháng. Người không đủ điều kiện bồi thường đất vẫn được xem xét hỗ trợ theo nguồn gốc, quá trình sử dụng. Bên cạnh đó, thành phố chú trọng đào tạo nghề và chuyển đổi sinh kế cho người dân, thay vì chỉ lo chỗ ở tạm thời.
Lộ trình cũng tương đối rõ ràng: dự kiến hoàn thành xây dựng vào quý 4/2028 và đưa vào khai thác, sử dụng trong năm 2029. Với những người đã sống cả đời trong hẻm nhỏ ẩm thấp, hình ảnh các tòa nhà mới mọc lên thay cho khu “ổ chuột” lâu đời là lời hứa về một “cuộc sống mới” chứ không phải “cuộc di dời”. Nhưng để những con số trên bản vẽ trở thành hạnh phúc cụ thể, việc thực thi công bằng, minh bạch và lắng nghe dân trong suốt quá trình bồi thường, tạm cư, bàn giao căn hộ sẽ là phép thử lớn nhất cho cam kết phát triển xã hội mà dự án đặt ra.
Kết luận: Mả Lạng - Chợ Gà Gạo và bài kiểm tra cho mô hình đô thị lấy người dân làm trung tâm
Dự án chỉnh trang Mả Lạng - Chợ Gà Gạo là một tuyên ngôn rõ ràng: TP.HCM chấp nhận từ bỏ mô hình tối đa hóa lợi nhuận trên đất “kim cương” để thử một hướng đi khác – đặt tái định cư tại chỗ, an sinh và phát triển xã hội lên trên. Với 2.253 căn nhà ở xã hội dành cho cư dân lâu năm, hạ tầng kỹ thuật – xã hội đầy đủ và cam kết xóa bỏ khu dân cư lụp xụp, dự án này có thể trở thành hình mẫu mới cho chỉnh trang đô thị TP.HCM nếu được triển khai đúng như lời hứa.
Tuy nhiên, đây không phải câu chuyện một sớm một chiều. Từ nay đến khi bàn giao và vận hành vào năm 2029, mỗi bước trong bồi thường, tạm cư, lựa chọn đối tượng tái định cư, quản lý chất lượng xây dựng và vận hành chung cư sẽ quyết định xem dự án là “hình mẫu chăm lo hạnh phúc” hay chỉ là một công trình đẹp trên giấy. Nếu thành công, Mả Lạng - Chợ Gà Gạo sẽ gửi đi thông điệp mạnh mẽ: phát triển đô thị không đồng nghĩa với đẩy người nghèo ra ngoại vi, và các dự án lớn hoàn toàn có thể bắt đầu từ câu hỏi “người dân sẽ được gì?” thay vì “dự án lời bao nhiêu?”.
