Thiếu vận động ở người trưởng thành: Vấn đề sức khỏe cộng đồng đã đến mức báo động
Thiếu vận động ở người trưởng thành là tình trạng cơ thể không đạt được mức hoạt động thể lực tối thiểu cần thiết hằng ngày để duy trì chức năng tim mạch, chuyển hóa, cơ – xương và sức khỏe tinh thần, dẫn tới tăng nguy cơ thừa cân, béo phì và các bệnh không lây nhiễm. Theo Điều tra toàn quốc về các yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm năm 2021, có tới 22,2% người trưởng thành Việt Nam thiếu hoạt động thể lực. Nói cách khác, gần 1/4 dân số trưởng thành đang sống trong lối sống ít vận động, dù bằng mắt thường khó nhận ra. Đáng lo hơn, tỷ lệ này ở nữ giới lên tới 28,3%, cao hơn nhiều so với 16,1% ở nam giới. Khoảng cách giới này cho thấy phụ nữ đang âm thầm gánh thêm rủi ro sức khỏe, từ béo phì đến tim mạch, vì thiếu thời gian và điều kiện vận động.
Từ béo phì đến bệnh tim mạch: Cái giá phải trả cho lối sống ít vận động
Khi bàn về thiếu vận động người trưởng thành, nhiều người vẫn nghĩ đó chỉ là chuyện tăng vài ký hay bụng phệ. Thực tế, cái giá phải trả lớn hơn nhiều. Tỷ lệ thừa cân, béo phì ở người trưởng thành đã lên tới 15,6%, với 21,3% ở khu vực thành thị và 12,6% ở nông thôn. Lối sống ít vận động không chỉ làm gia tăng thừa cân, béo phì mà còn là yếu tố nguy cơ của nhiều bệnh không lây nhiễm Việt Nam như tim mạch, đái tháo đường, ung thư, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và các rối loạn chuyển hóa. Đây là chuỗi domino sức khỏe: ít hoạt động, cân nặng tăng; mỡ tích tụ, đường huyết và huyết áp tăng; sau cùng là nhồi máu cơ tim, đột quỵ, suy thận, ung thư. Nếu coi phòng chống béo phì chỉ là chuyện ăn ít lại thì chúng ta đã bỏ qua nửa giải pháp quan trọng – đó là hoạt động thể lực đều đặn.
Cẩm nang mới của Bộ Y tế: Hướng dẫn tập luyện không còn chung chung
Điểm đáng mừng là Bộ Y tế đã không dừng ở cảnh báo mà đã ban hành cẩm nang hướng dẫn hoạt động thể lực nâng cao sức khỏe cho cộng đồng, kèm theo Quyết định số 103/QĐ-PB ngày 13/7/2026. Cẩm nang này không chỉ nêu thông tin chung, mà có bốn nhóm nội dung: khái niệm hoạt động thể lực, khuyến cáo cho từng nhóm đối tượng, hướng dẫn tập an toàn và tổ chức hoạt động thể lực cộng đồng tại trường học, nơi làm việc, cơ sở y tế. Một câu trích dẫn đáng chú ý là: “22,2% người trưởng thành Việt Nam thiếu hoạt động thể lực; trong đó tỷ lệ ở nữ là 28,3%, cao hơn nam giới là 16,1%”. Đây không phải tài liệu treo tường mà là hướng dẫn tập luyện Bộ Y tế mang tính thực hành, giúp người dân hiểu mình nên vận động bao nhiêu phút, với cường độ nào, phù hợp với tuổi và sức khỏe hiện tại.
Người lớn cần tập bao nhiêu là đủ? Từ lý thuyết đến thói quen hằng ngày
Điểm then chốt để phá vỡ vòng xoáy thiếu vận động người trưởng thành là biến hướng dẫn tập luyện Bộ Y tế thành thói quen cụ thể. Khuyến nghị mới nêu rõ: người trưởng thành từ 18 đến 59 tuổi nên vận động ít nhất 5 ngày mỗi tuần, với tổng thời gian 150–300 phút hoạt động cường độ vừa hoặc 75–150 phút cường độ mạnh, hoặc kết hợp cả hai, kèm tối thiểu hai buổi mỗi tuần tập tăng sức mạnh cơ chính. Nói ngắn gọn, đó là khoảng 30 phút đi bộ nhanh mỗi ngày, cộng thêm 2 buổi tập cơ đơn giản. Hoạt động thể lực không chỉ là vào phòng gym; đi bộ, đạp xe đi làm, làm vườn, dọn nhà… đều được tính nếu đủ thời gian và cường độ. Điều quan trọng là giảm thời gian ngồi lâu, thay bằng bất kỳ hình thức vận động nào – vì mọi mức độ vận động đều có lợi cho sức khỏe.
Từ cá nhân đến cộng đồng: Không vận động là lựa chọn, không phải định mệnh
Thiếu vận động ở người trưởng thành không còn là chuyện riêng lẻ của từng cá nhân, mà là thách thức đối với sức khỏe cộng đồng. Thực trạng 1/4 người lớn không đủ hoạt động thể lực đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tăng cường vận động trong đời sống hằng ngày để giảm gánh nặng bệnh tật và nâng cao chất lượng cuộc sống. Cẩm nang mới nhấn mạnh vai trò của hoạt động thể lực cộng đồng: thể dục giữa giờ, đi bộ, đạp xe, câu lạc bộ thể thao, khu dân cư sống khỏe, công viên, sân chơi và các không gian vận động công cộng cần được khuyến khích phát triển. Theo Bộ Y tế, tăng cường hoạt động thể lực không chỉ là trách nhiệm của mỗi cá nhân mà cần sự tham gia của gia đình, nhà trường, cơ quan, doanh nghiệp và cả hệ thống chính quyền. Kết luận thẳng thắn là: không vận động nhiều khi không phải vì “không có thời gian”, mà vì chúng ta chưa coi sức khỏe là ưu tiên. Và đến khi bệnh không lây nhiễm gõ cửa, cái giá phải trả sẽ lớn hơn rất nhiều so với 30 phút vận động mỗi ngày.
