An toàn người bệnh: thước đo chất lượng, không chỉ là khẩu hiệu
An toàn người bệnh trong bệnh không lây nhiễm là cách toàn bộ hệ thống y tế bảo vệ người bệnh trước mọi nguy cơ có thể phòng tránh, từ kê đơn, dùng thuốc, dinh dưỡng, vận động, theo dõi triệu chứng, đến chăm sóc tại nhà và trong cộng đồng, suốt nhiều năm thậm chí cả đời, chứ không giới hạn trong vài ngày nằm viện. Các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, ung thư, bệnh hô hấp mạn tính thường gắn với người bệnh trong nhiều năm, thậm chí suốt đời. Điều đó biến an toàn người bệnh từ một “dự án” thành một cam kết sống còn. An toàn người bệnh không chỉ là ưu tiên hàng đầu trong chăm sóc y tế mà còn là một trong những thước đo năng lực quản trị và chất lượng bệnh viện. Khi bệnh viện xem an toàn là thước đo, mọi quy trình, con người và công nghệ phải cùng chịu trách nhiệm, thay vì coi đó là nhiệm vụ riêng của một phòng chức năng.
Bệnh không lây nhiễm: điều trị suốt đời thì an toàn cũng phải suốt đời
Trong bệnh không lây nhiễm, câu hỏi đúng không phải là “điều trị bao lâu thì khỏi”, mà là “chúng ta sống chung với bệnh như thế nào cho an toàn”. Các bệnh này thường gắn với người bệnh trong nhiều năm, thậm chí suốt đời; người bệnh có thể đồng thời mắc nhiều bệnh, sử dụng nhiều loại thuốc và được theo dõi tại nhiều chuyên khoa, nhiều tuyến y tế. Nếu hệ thống không phối hợp tốt, mỗi toa thuốc, mỗi lần khám, mỗi lần tự tăng liều hay bỏ liều tại nhà đều có thể trở thành một rủi ro. Ngày An toàn người bệnh Thế giới 17/9 với chủ đề “Chăm sóc an toàn cho các bệnh không lây nhiễm” và khẩu hiệu “Chăm sóc an toàn cho cuộc sống!” nhắc chúng ta rằng mục tiêu không chỉ là kéo dài tuổi thọ mà là giảm thiểu những tổn hại có thể phòng tránh trong suốt hành trình điều trị.
Từ chuẩn mực quốc tế đến thay đổi từng thực hành lâm sàng
Các hội thảo quốc tế về an toàn người bệnh đã đưa về Việt Nam nhiều chuẩn mực và mô hình quản lý chất lượng bệnh viện tiên tiến. Nhưng chuẩn mực chỉ có ý nghĩa khi chuyển thành thói quen trong từng ca khám, từng đơn thuốc, từng cuộc tư vấn xuất viện. Thách thức lớn không nằm ở câu hỏi bệnh viện có đáp ứng tiêu chuẩn hay không, mà là làm thế nào để những yêu cầu của tiêu chuẩn thực sự đi vào thực hành hằng ngày và tạo ra giá trị cho người bệnh. Điều này đặc biệt quan trọng với bệnh không lây nhiễm, nơi nguy cơ xuất hiện ở bất kỳ khâu nào: phòng ngừa, sàng lọc, chẩn đoán, điều trị đến tự chăm sóc tại nhà, phục hồi chức năng và chăm sóc giảm nhẹ. Những công cụ như quản lý nguy cơ, phân tích nguyên nhân gốc rễ hay Lean Six Sigma chỉ là nền nếu đội ngũ không sẵn sàng thay đổi hành vi, chia sẻ sai sót và học từ sự cố để ngăn sự cố tái diễn.
Mở rộng an toàn người bệnh ra ngoài bệnh viện và vào từng gia đình
Một nghịch lý của hệ thống y tế là chúng ta đầu tư rất nhiều cho an toàn trong điều trị nội trú, nhưng phần lớn lượt khám, chữa bệnh ở Việt Nam diễn ra ở ngoại trú, và người mắc bệnh không lây nhiễm dành gần như toàn bộ thời gian điều trị và tự chăm sóc tại cộng đồng. Nếu chiến lược an toàn người bệnh dừng lại ở cổng bệnh viện, chúng ta bỏ trống đoạn đường dài nhất trong hành trình sống chung với bệnh. Vì vậy, an toàn người bệnh cần được mở rộng từ điều trị nội trú sang toàn bộ quá trình chăm sóc: nâng cao tuân thủ điều trị, sử dụng thuốc đúng, xây dựng thói quen dinh dưỡng và vận động hợp lý, nhận diện sớm dấu hiệu bất thường và có kênh kết nối với nhân viên y tế khi cần. Chuyển đổi số, hồ sơ sức khỏe điện tử, quy trình kê đơn và tư vấn xuất viện phải được thiết kế sao cho người bệnh và gia đình dùng được, hiểu được, và thực hiện được ngay tại nhà.
Kết luận: Chăm sóc an toàn suốt đời bắt đầu từ cộng đồng
Nếu coi bệnh không lây nhiễm là “bệnh của cả hệ thống”, thì an toàn người bệnh cũng phải là văn hóa chung, không chỉ là tiêu chí đánh giá chất lượng bệnh viện. Thông điệp “Chăm sóc an toàn suốt đời” nhấn mạnh rằng mỗi điểm chạm của người bệnh với hệ thống – từ tuyến cơ sở, bệnh viện đến ngôi nhà – đều phải giảm thiểu tối đa những tổn hại có thể phòng tránh. Điều này đòi hỏi ba thay đổi: bệnh viện nhận an toàn là trách nhiệm của từng vị trí làm việc; tuyến cơ sở được hỗ trợ để quản lý bệnh không lây nhiễm gần người dân hơn; và người bệnh, gia đình trở thành đối tác chủ động trong chăm sóc tại nhà. Khi ba mắt xích này gắn kết, an toàn người bệnh sẽ không còn là khẩu hiệu treo trong hội trường mỗi dịp 17/9, mà là một phần của đời sống thường ngày đối với hàng triệu người đang sống chung với bệnh không lây nhiễm.
