Quy chế phối hợp biến phản ứng riêng lẻ thành phòng ngừa chung
Phối hợp sân bay là cơ chế phân định trách nhiệm, chia sẻ thông tin và tổ chức xử lý giữa đơn vị khai thác cảng, công an, chính quyền địa phương cùng các lực lượng liên quan để phòng ngừa rủi ro và duy trì hoạt động hàng không an toàn. Giá trị của cơ chế này nằm ở khả năng hành động trước khi sự cố lan rộng, thay vì để mỗi bên tự xử lý khi nguy cơ đã xuất hiện. Tại Cảng hàng không quốc tế Nội Bài, Công an TP Hà Nội và Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) tổng kết ba năm thực hiện quy chế ký ngày 12/12/2022, đồng thời ký quy chế mới. Hai bên cho biết đã bảo đảm an toàn cho hàng trăm nghìn chuyến bay và gần 100 triệu lượt hành khách; các vụ việc hình sự, ma túy, trật tự giao thông và nguy cơ ảnh hưởng an toàn bay được phát hiện, xử lý kịp thời. Kết quả ấy cho thấy an ninh sân bay không thể dựa vào một chốt kiểm soát đơn lẻ: nó cần một mạng lưới phối hợp có trách nhiệm rõ ràng.
Từ Nội Bài đến Tân Sơn Nhất, quy chế phải theo sát quy mô khai thác
Làn sóng cập nhật quy chế không chỉ diễn ra ở Nội Bài. Ngày 29/10, Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất và Công an cửa khẩu tại cảng ký thỏa thuận về trao đổi thông tin, kiểm soát người ra vào nhà ga và khu vực hạn chế, xử lý vụ việc, phòng cháy chữa cháy, cứu nạn cứu hộ và ứng phó khẩn nguy. Quy mô khai thác khiến sự phối hợp này không thể xem là thủ tục hành chính: Tân Sơn Nhất phục vụ trung bình 700–750 chuyến mỗi ngày, ngày cao điểm đạt 1.056 chuyến; lượng khách thường ở mức 80.000–90.000 lượt/ngày và có ngày vượt 180.000 lượt. Long Thành, Liên Khương, Buôn Ma Thuột, Tuy Hòa, Đồng Hới, Cà Mau và Cần Thơ cũng đã ký hoặc cập nhật cơ chế phối hợp với lực lượng chức năng, chính quyền địa phương. Nội dung trải từ bảo vệ khu vực giáp ranh, kiểm soát UAV đến quản lý xuất nhập cảnh và chuẩn bị ứng phó sự cố. Một quy chế có ích phải bám sát đặc thù từng cảng, không chỉ sao chép cùng một danh mục nhiệm vụ.
Ngăn nguy cơ từ bên ngoài, đồng thời giữ hành trình thuận tiện
Rủi ro hàng không không dừng ở bên trong nhà ga. Tia laser, UAV và flycam, diều, taxi hoạt động trái phép hay chèo kéo hành khách đều có thể đe dọa an toàn bay hoặc gây mất trật tự quanh cảng; tại Nội Bài, các lực lượng cho biết đã chủ động ngăn chặn, xử lý những tình trạng này. Đây là lý do quy chế cần nối hoạt động của sân bay với công an và chính quyền ở địa bàn giáp ranh, nơi nguy cơ có thể phát sinh trước khi chạm đến hàng rào cảng. Tuy nhiên, kiểm soát chặt không nên đồng nghĩa với làm hành khách mất thêm thời gian. Cơ chế phối hợp còn phải hỗ trợ điều phối luồng tuyến, cải tiến quy trình phục vụ và ứng dụng công nghệ để vừa bảo đảm an ninh hàng không, vừa tạo thuận lợi khi xuất cảnh, nhập cảnh. Nếu chỉ tăng kiểm soát mà không tổ chức luồng khách hợp lý, hiệu quả an ninh có thể phải trả giá bằng ùn tắc và trải nghiệm kém.
Đề án nâng cao năng lực cảng hàng không theo hướng an ninh, thông minh, thân thiện được phê duyệt theo Quyết định 1066/QĐ-TTg ngày 15/6/2026 đặt trọng tâm vào đánh giá rủi ro, công nghệ, chuyển đổi số và hoàn thiện phối hợp liên ngành. Bối cảnh càng cấp thiết khi ACV dự báo năm 2026 lượng hành khách qua Nội Bài tăng 11%, hàng hóa tăng 14%; đơn vị yêu cầu rà soát phương án khẩn nguy, phòng cháy chữa cháy, cứu nạn cứu hộ và duy trì diễn tập thực chất.
Thước đo là khả năng hành động trước khi sự cố xảy ra
Ký quy chế mới chỉ là bước khởi đầu. ACV yêu cầu các đơn vị trực thuộc sớm chuyển cam kết thành kế hoạch và nhiệm vụ cụ thể; theo lộ trình năm 2026, các cơ quan liên quan phải xây dựng kế hoạch triển khai đề án phù hợp với chức năng và điều kiện thực tế. Các lực lượng cũng được yêu cầu tổ chức diễn tập ứng phó bạo loạn, khủng bố, khẩn nguy an ninh hàng không, nguy cơ UAV và tình huống bất ngờ, với thời hạn trong quý I/2027. Điều cần theo dõi không phải số buổi ký kết, mà là thông tin có đến đúng lực lượng, đúng lúc hay không; trách nhiệm có rõ khi xảy ra sự cố hay không; và diễn tập có bộc lộ được điểm nghẽn hay không. Cơ chế phối hợp chỉ thực sự bảo đảm an toàn hàng không khi giúp các bên phát hiện sớm, ứng phó thống nhất và giữ hoạt động khai thác thông suốt. Đó cũng là cách bảo vệ hành khách mà không biến an ninh thành một lớp thủ tục nặng nề.
