DPPA biến nhu cầu điện sạch thành cơ hội đầu tư
Mua bán điện trực tiếp (DPPA) là cơ chế cho phép doanh nghiệp mua điện từ nhà phát điện tái tạo theo hợp đồng, qua lưới điện quốc gia hoặc theo hình thức phù hợp khác. Cơ chế này có thể tạo đường nối thực tế giữa nhu cầu điện sạch và dòng vốn đầu tư.
Việt Nam đã trở lại vị trí dẫn đầu Đông Nam Á về thu hút đầu tư năng lượng tái tạo: vốn vào lĩnh vực này trong nửa đầu năm 2026 tăng gấp bốn lần so với cùng kỳ năm trước. Đây không chỉ là tín hiệu về quy mô thị trường; nó cho thấy nhà đầu tư đang nhìn thấy khả năng chuyển nhu cầu của doanh nghiệp thành đầu ra cho dự án. Theo BloombergNEF, mở rộng hợp đồng mua bán điện trực tiếp có thể huy động thêm vốn tư nhân và giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu.
Điểm đáng chú ý là DPPA Việt Nam đưa người mua điện doanh nghiệp vào gần hơn với quyết định nguồn cung, thay vì chỉ trông chờ vào các lựa chọn điện thông thường. Nếu thiết kế hợp đồng đủ rõ, cơ chế này giúp doanh nghiệp chủ động hơn với mục tiêu sử dụng năng lượng sạch, đồng thời cải thiện khả năng dự báo doanh thu cho nhà phát triển dự án.
Giao dịch thực tế tạo niềm tin, nhưng quy mô còn khiêm tốn
DPPA đã vượt khỏi giai đoạn chỉ nằm trên văn bản. Từ ngày 1/6, Samsung Electronics Việt Nam – Chi nhánh Thái Nguyên mua điện tái tạo qua lưới quốc gia, với nguồn từ Nhà máy điện mặt trời Đức Huệ 2 ở Tây Ninh. Nhà máy có công suất thiết kế 49 MWp, tương đương 41,4 MWac; giao dịch mở thêm lựa chọn mua điện tái tạo cho doanh nghiệp sản xuất.
Đến ngày 14/10/2026, tổng công suất điện sạch thuộc các thỏa thuận mua bán ngoài lưới truyền tải công cộng đạt khoảng 300 MW. Tuy nhiên, khoảng 250 MW trong số này gắn với dự án đã khởi công và thỏa thuận sơ bộ, chưa hoàn tất hợp đồng mua bán điện chính thức. Khoảng cách giữa cam kết ban đầu và hợp đồng hoàn chỉnh là lời nhắc rằng sức hút vốn chưa đồng nghĩa với việc mọi dự án đã có đầu ra chắc chắn.
Với người mua điện, giao dịch tiên phong chứng minh doanh nghiệp có thể mở rộng lựa chọn nguồn cung sạch. Với nhà đầu tư, hợp đồng dài hạn có thể giúp củng cố cơ sở huy động vốn. Nhưng tác động sẽ chỉ lan rộng khi các thỏa thuận chuyển thành hợp đồng thực thi, chứ không dừng ở biên bản ghi nhớ.
Minh bạch phí và hợp đồng sẽ quyết định bước tiến tiếp theo
Cơ chế DPPA hiện được thực hiện theo Nghị định 57/2025, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 243/2026. Với hình thức giao dịch qua lưới quốc gia, nhà phát điện từ gió, mặt trời hoặc sinh khối có công suất từ 10 MW trở lên có thể tham gia nếu đáp ứng các điều kiện quy định. Khung chính sách mở rộng cửa tham gia, nhưng độ tin cậy của thị trường phụ thuộc vào cách áp dụng và khả năng dự báo nghĩa vụ giữa các bên.
Phí sử dụng lưới và các khoản thanh toán cần được công khai, dễ dự báo; điều khoản hợp đồng cũng phải đủ rõ để cả bên mua lẫn nhà đầu tư lập kế hoạch tài chính dài hạn an toàn. Đây không phải chi tiết hành chính nhỏ: nếu chi phí và trách nhiệm khó tính toán, người mua sẽ ngần ngại ký kết, còn dự án khó chứng minh dòng doanh thu ổn định.
Bước tiếp theo nên là tăng minh bạch về phí và nghĩa vụ thanh toán, đồng thời cho phép doanh nghiệp gộp nhu cầu điện từ nhiều cơ sở ở các địa điểm khác nhau. Cách làm này có thể giúp giao dịch phù hợp hơn với hoạt động của doanh nghiệp đa nhà máy và mở rộng tập khách hàng cho các dự án.
Sức hút vốn cần đi cùng mục tiêu phát triển bền vững
Vị trí dẫn đầu khu vực là cơ hội, không phải bảo đảm rằng dòng vốn sẽ tiếp tục tăng. Thị trường cần biến tín hiệu đầu tư thành dự án vận hành, hợp đồng có thể thực thi và khả năng tiếp cận điện sạch với chi phí phù hợp. Nếu không, mức tăng mạnh sẽ khó chuyển thành lợi thế lâu dài.
DPPA có giá trị vì kết nối ba nhu cầu: nhà phát triển cần đầu ra, doanh nghiệp cần nguồn điện sạch, còn hệ thống cần giảm lệ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu. Khi các hợp đồng minh bạch và nhu cầu được tập hợp hiệu quả, đầu tư năng lượng tái tạo có thể góp phần đưa mục tiêu phát triển bền vững vào quyết định kinh doanh thường ngày.
Kết luận, DPPA đang mở một lối đi đáng kể cho vốn năng lượng tái tạo, nhưng lối đi ấy chỉ rộng hơn nếu quy định vận hành rõ ràng và giao dịch sơ bộ được chuyển thành hợp đồng thực tế. Việt Nam đã có tín hiệu thị trường tích cực; thử thách kế tiếp là biến sức hút đó thành nguồn cung năng lượng sạch ổn định, có khả năng đáp ứng cả nhu cầu doanh nghiệp lẫn mục tiêu phát triển bền vững.
