Thông điệp mới: không chỉ đầu tư tại Việt Nam
Đầu tư cùng Việt Nam là cách tiếp cận trong đó đối tác quốc tế không chỉ đặt cơ sở sản xuất hay rót vốn, mà cùng tham gia nghiên cứu, phát triển công nghệ, đào tạo nhân lực và tạo ra giá trị mới. Tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 ở TP.HCM sáng 28/10, Thủ tướng Lê Minh Hưng vừa đối thoại với Giám đốc điều hành Diễn đàn Kinh tế Thế giới Stephan Mergenthaler về vị thế Việt Nam trong tương lai toàn cầu, vừa phát biểu tại phiên toàn thể cấp cao với chủ đề “Tinh thần hợp tác trong kỷ nguyên mới”. Thông điệp đáng chú ý không nằm ở lời mời gọi thêm vốn, mà ở yêu cầu đổi chất quan hệ hợp tác: từ “đầu tư tại Việt Nam” sang “đầu tư cùng Việt Nam”, từ “sản xuất tại Việt Nam” sang cùng nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo. Đây là tham vọng đúng hướng, nhưng sẽ chỉ có ý nghĩa nếu được chuyển thành dự án cụ thể và năng lực bền vững.
Vì sao chuyển dịch phải bắt đầu từ bây giờ?
Lời kêu gọi xuất hiện khi cạnh tranh chiến lược gia tăng, kinh tế phân mảnh và chuỗi cung ứng được tái cấu trúc; cùng lúc, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và chuyển đổi năng lượng đang thay đổi cách sản xuất và tổ chức kinh tế. Trong môi trường ấy, dựa quá lâu vào vai trò cứ điểm sản xuất khiến Việt Nam dễ bị giới hạn ở những khâu tạo giá trị thấp hơn, dù năng lực xuất khẩu và thu hút đầu tư có thể tăng. Tham gia sâu hơn vào nghiên cứu phát triển và công nghệ giúp đất nước có cơ hội đóng góp vào thiết kế, tri thức và tiêu chuẩn của sản phẩm, thay vì chỉ thực hiện công đoạn sản xuất. Đây không phải lựa chọn giữa tự chủ và hội nhập: năng lực trong nước mạnh hơn mới giúp hợp tác quốc tế có lợi hơn, còn hợp tác cung cấp tri thức và nguồn lực để nâng năng lực ấy.
Từ nhà máy đến phòng nghiên cứu và đổi mới sáng tạo
Định hướng được nêu tại diễn đàn là gắn hoạt động sản xuất với hợp tác nghiên cứu phát triển, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo; Việt Nam cũng được đặt mục tiêu trở thành trung tâm nghiên cứu trong những lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và vật liệu mới. Nhưng tuyên bố về tham vọng không tự tạo ra một hệ sinh thái nghiên cứu. Muốn doanh nghiệp trong nước đi từ vị trí nhà cung ứng sang đối tác công nghệ, cần có dự án chung, cơ chế kết nối với tập đoàn quốc tế và nguồn nhân lực đủ khả năng tiếp nhận, ứng dụng rồi làm chủ công nghệ. Thủ tướng đề nghị WEF và các đối tác đồng hành đào tạo tài năng số, nhân lực khoa học-công nghệ mũi nhọn, đồng thời nâng cao năng lực công nghệ của doanh nghiệp và người lao động Việt Nam. Đây là phần thiết thực nhất của chuyển dịch: cơ hội không chỉ dành cho nhà đầu tư, mà còn có thể mở rộng kỹ năng và triển vọng nghề nghiệp cho người lao động.
Nâng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu phải đo bằng năng lực
Trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu không nên được hiểu là có thêm nhà máy hoặc kim ngạch lớn hơn. Thước đo thuyết phục hơn là doanh nghiệp Việt Nam tham gia được nhiều khâu hơn, tạo ra tri thức và công nghệ, đồng thời giữ được mối liên kết lâu dài với các đối tác quốc tế. Hướng đi này có thể mở rộng cơ hội để doanh nghiệp trong nước bước sâu vào chuỗi cung ứng, nâng chất lượng nhân lực và tăng khả năng chống chịu trước biến động.[1280387] Tuy nhiên, “đầu tư cùng Việt Nam” cũng đặt ra trách nhiệm hai phía: đối tác cần chia sẻ hoạt động nghiên cứu và đào tạo, còn Việt Nam phải cải thiện điều kiện để doanh nghiệp nội địa tiếp nhận công nghệ và tham gia thực chất. Nếu không, lời mời đồng kiến tạo có nguy cơ dừng ở thông điệp. Kết luận rõ ràng là Việt Nam cần chuyển vốn thành năng lực; khi đó, hợp tác mới giúp nâng vị trí quốc gia trong các chuỗi cung ứng và giá trị quốc tế.
