Không chỉ biểu diễn, mà còn mở lối tiếp cận
Nghệ thuật học đường là cách đưa học sinh đến gần các loại hình nghệ thuật bằng hoạt động được thiết kế cho lứa tuổi, kết hợp thưởng thức, giao lưu và thực hành để các em hiểu giá trị văn hóa thay vì chỉ nghe giới thiệu. Đây là hướng đi đáng làm, bởi di sản khó sống tiếp nếu chỉ xuất hiện trong sách vở hoặc những dịp biểu diễn hiếm hoi. Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM phối hợp Sở Giáo dục và Đào tạo vừa tổ chức tập huấn phương pháp truyền thụ nghệ thuật cho văn nghệ sĩ, người hoạt động văn hóa, chuẩn bị cho chương trình năm học 2026-2027. Kế hoạch dự kiến đưa hoạt động đến khoảng 1.500 trường phổ thông. Quy mô lớn tạo cơ hội tiếp cận rộng, nhưng thành công sẽ phụ thuộc vào việc mỗi cuộc gặp có khơi được tò mò và khiến học sinh muốn tìm hiểu thêm hay không.
Nghệ sĩ cần biết cách trò chuyện với từng lứa tuổi
Một tiết mục hay chưa đủ để tạo thành giáo dục văn hóa có chiều sâu. Học sinh tiểu học, THCS và THPT khác nhau về khả năng tập trung, vốn hiểu biết và cách đặt câu hỏi; vì thế, chương trình cần điều chỉnh cách kể, thời lượng và phần trải nghiệm theo từng cấp. Với học sinh nhỏ, câu chuyện về nhân vật hoặc cơ hội thử một động tác có thể dễ tiếp nhận hơn phần thuyết minh dài. Với học sinh lớn, nghệ sĩ có thể mở rộng sang bối cảnh tác phẩm và cách sáng tạo. Lớp tập huấn tại TP.HCM chú trọng đặt câu hỏi, kể chuyện, tổ chức giao lưu và hướng dẫn trải nghiệm, giúp người làm nghề truyền đạt bằng ngôn ngữ gần gũi với lớp học. Đây không phải yêu cầu biến nghệ sĩ thành giáo viên, mà là bảo đảm sân khấu trong trường có tương tác. Khi được hỏi, thử và trao đổi, học sinh không còn chỉ ngồi xem.
Gia Lai cho thấy di sản có thể bắt đầu từ trải nghiệm
Nỗ lực ở Gia Lai bổ sung một bài học thiết thực: giáo dục nghệ thuật có thể bắt đầu từ việc giúp giáo viên hiểu chất liệu văn hóa địa phương và đưa nó vào hoạt động thường xuyên. Trong tháng 10-2026, tỉnh tổ chức các lớp tập huấn về giáo dục văn hóa, nghệ thuật truyền thống; một lớp tại Quy Nhơn Nam có hơn 250 cán bộ quản lý, giáo viên và người phụ trách Đoàn, Hội, Đội tham gia. Ngày 28-10, hơn 250 cán bộ quản lý, giáo viên Ngữ văn và Âm nhạc khu vực phía Tây tiếp tục được tập huấn về văn hóa truyền thống, nghệ thuật dân gian. Học sinh Trường THPT Chi Lăng đã xem tuồng Bình Định và bài chòi qua chương trình của nghệ sĩ vào tháng 9-2026. Tại Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS Ia Grai, đội cồng chiêng được duy trì tập luyện với nghệ nhân hỗ trợ. Những hình thức ấy đưa bản sắc vùng miền vào trải nghiệm sống, thay vì để di sản chỉ là một khái niệm xa lạ.
Muốn gìn giữ di sản, phải tạo cơ hội thực hành
Thưởng thức giúp học sinh nhận diện một loại hình; giao lưu giúp các em hiểu người giữ nghề; thực hành mới tạo cơ hội để kiến thức trở thành ký ức và sự gắn bó. Theo định hướng tại TP.HCM, học sinh sẽ tiếp xúc với hát bội, cải lương, đờn ca tài tử, ca múa nhạc dân tộc, kịch, điện ảnh và nghệ thuật đương đại. Gia Lai cũng hướng đến việc để mỗi trường chọn nội dung phù hợp, lập kế hoạch và duy trì hoạt động, tạo điều kiện cho học sinh trải nghiệm, thực hành, tiếp nối giá trị truyền thống. Năm học 2026-2027 được xác định là giai đoạn thí điểm, làm cơ sở để TP.HCM nghiên cứu, hoàn thiện đề án phát triển nghệ thuật học đường giai đoạn 2026-2035. Kết quả nên được đánh giá không chỉ bằng số trường tham gia, mà bằng việc học sinh có hiểu, nhớ và muốn tiếp tục tìm hiểu hay không.
Đưa sân khấu vào trường là khởi đầu, không phải đích đến. Nếu hoạt động được duy trì, gắn với giáo viên và nghệ nhân, học sinh sẽ có cơ hội tiếp xúc nhiều lần, đặt câu hỏi và thử sức với những hình thức nghệ thuật từng tưởng chỉ thuộc về quá khứ. TP.HCM có quy mô triển khai rộng; Gia Lai cho thấy sức mạnh của cách làm gắn với văn hóa địa phương. Cả hai hướng đều nhắc rằng di sản không thể được trao lại chỉ bằng lời kêu gọi. Muốn nghệ thuật truyền thống có người tiếp nối, nhà trường cần biến nó thành trải nghiệm gần gũi, có ý nghĩa và lặp lại trong đời sống học sinh.
