Khai giảng “đặc biệt” và định nghĩa mới về năm học mới
Lễ khai giảng tại các lớp học tình thương và trường học đặc biệt cho học sinh khuyết tật là những buổi khai trường được thiết kế linh hoạt, với quy mô nhỏ, nội dung điều chỉnh và cách tổ chức phù hợp khả năng từng em, nhằm tạo môi trường giáo dục hòa nhập, an toàn và giàu tính hỗ trợ thay vì chạy theo khuôn mẫu hình thức của trường phổ thông đại trà. Ngày 5/9, cùng với học sinh cả nước, Lớp học tình thương ở xã Thọ Phong, Quảng Ngãi tổ chức một lễ khai giảng rất riêng cho 7 học sinh khuyết tật, trong không gian nhỏ nhưng đầy háo hức và thân mật. Ở TP.HCM, Trường chuyên biệt Nguyễn Đình Chiểu cũng mở đầu năm học mới bằng một buổi lễ trang trọng, ấm cúng nhưng quy mô gọn, phù hợp số lượng học sinh ít và đặc thù khuyết tật của các em. Điểm chung là tinh thần: “khai giảng không phải để đủ nghi thức, mà để mỗi em thấy mình được chào đón”.
Lớp học tình thương ở Quảng Ngãi: nhỏ bé nhưng thay đổi số phận
Lớp học tình thương ở xã Thọ Phong cho thấy giáo dục học sinh khuyết tật không cần ồn ào, nhưng nhất định phải kiên trì và có phương pháp. Buổi khai giảng năm nay được tổ chức bài bản hơn trước, dù cơ sở vật chất còn thua xa trường phổ thông, nhưng vẫn đủ để các em cảm nhận rõ không khí năm học mới và có thêm động lực đến lớp. Lớp chỉ có 7 học sinh, toàn bộ chương trình đều được điều chỉnh theo khả năng từng em: từ nhận biết chữ cái, con số đến kỹ năng sinh hoạt hằng ngày, tất cả hướng tới mục tiêu tăng khả năng tự phục vụ, giao tiếp và từng bước hòa nhập cuộc sống. Đây không phải lớp luyện thi, mà là lớp luyện khả năng sống độc lập. Kết quả là đã có 8 học sinh sau khi học tại đây tìm được việc làm, trong đó 2 em làm việc tại các công ty. Với nhiều gia đình, một em có thể tự đi làm là cột mốc tự lập chứ không chỉ là chuyện thu nhập.
Trường chuyên biệt Nguyễn Đình Chiểu: nghi thức trang trọng, phương pháp linh hoạt
Trường chuyên biệt Nguyễn Đình Chiểu cho thấy một hình mẫu trường học đặc biệt hiện đại nhưng vẫn giàu tính nhân văn. Lễ khai giảng tuy ít học sinh nhưng vẫn trang trọng với biểu diễn nhạc cụ truyền thống, tiếng trống trường và trao học bổng cho học sinh hoàn cảnh khó khăn, học tốt. Năm học 2026-2027, trường có 21 lớp với 220 học sinh bậc tiểu học và THCS – một con số không lớn nếu so với hơn 2,6 triệu học sinh toàn thành phố, nhưng lại là “ngôi nhà thứ hai” cho một nhóm trẻ dễ bị bỏ quên. Điều đáng nói không chỉ là nghi thức mà là cách giảng dạy: nội dung học cơ bản giống trường tiểu học khác, nhưng với bài có sơ đồ, mô hình, hình ảnh, giáo viên phải biến kiến thức thành trải nghiệm xúc giác để học sinh khiếm thị sờ, chạm, hình dung và hiểu bài. Đây là giáo dục hòa nhập theo nghĩa thực tế: không hạ thấp chuẩn, mà đổi cách tiếp cận để mọi em đều có cơ hội.
Giáo viên, phụ huynh và cộng đồng: trụ cột của giáo dục hòa nhập
Đằng sau mỗi lễ khai giảng “đặc biệt” là mạng lưới những người lớn không chấp nhận để trẻ khuyết tật đứng ngoài cổng trường. Ở Thọ Phong, các thầy cô thuộc Hội Cựu giáo chức kiên trì duy trì lớp học khuyết tật miễn phí nhiều năm, từ giai đoạn phải mượn tạm không gian đến khi có được phòng học gần 50 m² khang trang hơn. Họ không chạy theo thành tích mà coi mỗi bước tiến nhỏ của học trò là chiến thắng chung. Một cách nói có thể trích dẫn là: "Nhiều phụ huynh chia sẻ rằng nếu không có lớp học và sự tận tình của thầy cô, con em họ sẽ rất khó có cơ hội học tập, rèn luyện và tìm được hướng đi phù hợp". Tại Nguyễn Đình Chiểu, phụ huynh thừa nhận sự tận tâm của đội ngũ giáo viên giúp họ yên tâm, bớt nỗi lo con khó tiếp thu và khó hòa nhập. Trong khi đó, nhà trường liên tục đầu tư thiết bị hiện đại phục vụ dạy – học, chứng tỏ giáo dục học sinh khuyết tật không phải hoạt động từ thiện ngắn hạn mà là cam kết dài hạn của cả hệ thống.
Từ một ngày khai giảng đến thay đổi hệ thống
Những buổi khai giảng khác biệt ở lớp học tình thương và trường chuyên biệt cho thấy cách Việt Nam đang dần thay đổi tiếp cận với giáo dục hòa nhập. Ở xã Thọ Phong, 7 học sinh cũ tiếp tục quay lại lớp, và các thầy cô đang vận động, tiếp nhận thêm những em có nhu cầu học tập. Ở Nguyễn Đình Chiểu, nhà trường bước vào năm học mới với mục tiêu tiếp tục phát triển các kỹ năng đặc thù theo từng dạng khuyết tật và tăng cường hướng nghiệp, dạy nghề để học sinh chủ động chọn nghề phù hợp sau tốt nghiệp. Song song, hệ thống giáo dục thành phố đã hoàn tất việc sắp xếp lại mạng lưới trường công, trong đó trường chuyên biệt được nhìn nhận như một mắt xích chính thức chứ không phải ngoại lệ. Sự phát triển của y tế khiến số trẻ khiếm thị cần học tại đây có xu hướng giảm, nhưng điều này không làm giảm ý nghĩa của các trường đặc biệt – trái lại, nó đặt ra nhiệm vụ mới: đưa kinh nghiệm từ những “lớp học tình thương” vào sâu hơn trong chính sách, để không còn học sinh nào phải đợi đến khi có một lớp riêng mới được đi học.
