Khai giảng ở trường đặc biệt khuyết tật: Ngày đầu năm, bước đầu đời
Các trường đặc biệt khuyết tật là những cơ sở giáo dục được thiết kế riêng cho trẻ khiếm thính, khiếm thị, tự kỷ, khuyết tật trí tuệ hoặc vận động, kết hợp dạy văn hóa, phục hồi chức năng, rèn kỹ năng giao tiếp và tự lập xã hội để các em có thể hòa nhập cộng đồng bền vững, thay vì bị tách biệt khỏi đời sống chung. Khai giảng ở những nơi này không phải nghi thức hình thức; đó là cam kết rất cụ thể rằng mỗi học sinh, dù hạn chế thế nào, đều có quyền được học, được tiến bộ và được tôn trọng. Khi trống trường vang lên, niềm vui không chỉ là “vào năm học mới”, mà là thêm một năm phụ huynh và con cái có chỗ dựa, có niềm tin rằng hành trình giáo dục hòa nhập của con không bị đứt gãy mà đang được nối dài từng bước chắc chắn.
Hy vọng Quy Nhơn: 156 hành trình tìm tiếng nói và ánh nhìn của riêng mình
Tại Trường Chuyên biệt Hy vọng Quy Nhơn, 156 học sinh khiếm thính, khiếm thị và khuyết tật trí tuệ bước vào năm học mới trong một lễ khai giảng không giống bất kỳ ngôi trường phổ thông nào. Ở đây, lời chào cờ đi cùng ngôn ngữ ký hiệu, ánh mắt thay cho nhiều câu nói và từng cử chỉ nhỏ đều được thầy cô kiên nhẫn “dịch” thành cơ hội giao tiếp. Nhà trường tổ chức 19 lớp từ khối 1 đến 5, dạy theo chương trình tiểu học chuyên biệt với thời gian kéo dài 6 năm cho học sinh khiếm thính, khiếm thị và 7 năm cho học sinh khuyết tật trí tuệ. Con số 44 trên 149 em đạt danh hiệu học sinh xuất sắc trong năm học trước cho thấy khi được học theo nhịp độ riêng, trẻ khuyết tật không hề “bất lực”; các em chỉ cần một mô hình phù hợp để bộc lộ khả năng.
Điều đáng giá nhất ở Hy vọng không nằm trên bảng điểm, mà ở cách nhà trường coi tự tin và tự lập là mục tiêu giáo dục ngang hàng với kiến thức. Học sinh không chỉ học chữ, mà được phục hồi chức năng, rèn luyện kỹ năng sống để từng bước tự tin hòa nhập cộng đồng. Đây là sự phản biện rõ ràng với quan niệm coi trường đặc biệt khuyết tật là “nơi trông giữ”: mô hình ở Quy Nhơn chứng minh rằng khi đầu tư bài bản, trường chuyên biệt trở thành bệ phóng cho giáo dục hòa nhập, chứ không phải bức tường tách biệt.
Thái Nguyên: 255 học sinh và bài học về giáo dục hòa nhập theo thế mạnh từng em
Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập Thái Nguyên tổ chức lễ khai giảng năm học mới với 255 học sinh thuộc 3 cấp học, phần lớn là các em khiếm thính, khiếm thị, tự kỷ và mang nhiều dạng khuyết tật khác nhau, lại còn ở trong hoàn cảnh gia đình khó khăn. Khác với những nơi chỉ “gom” trẻ khuyết tật về một chỗ, trung tâm xây dựng triết lý giảng dạy chú trọng đặc điểm và khả năng riêng biệt của từng học sinh, triển khai các chương trình can thiệp và hỗ trợ thiết thực để các em phát triển kỹ năng và tự tin hòa nhập cộng đồng. Đây mới là tinh thần đúng nghĩa của giáo dục hòa nhập: không ép trẻ phải giống nhau, mà điều chỉnh chương trình để phù hợp với từng đứa trẻ.
Ở Thái Nguyên, giáo dục còn đi kèm chuẩn bị nghề để học sinh tương lai có thể tự nuôi sống mình và hỗ trợ gia đình, thay vì phụ thuộc cả đời. Đáng chú ý, trong năm học này, học sinh tại trung tâm được hỗ trợ tiền ăn theo nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh, góp phần san sẻ gánh nặng kinh tế với gia đình. Chính sách đó cho thấy nếu địa phương coi giáo dục hòa nhập là ưu tiên, họ có thể biến cam kết thành hành động cụ thể. Một câu nói đáng trích ở đây là: "Với phương châm giảng dạy chú trọng vào đặc điểm và khả năng riêng biệt của từng học sinh, trung tâm luôn nỗ lực triển khai các chương trình can thiệp và hỗ trợ thiết thực".
TP.HCM: Lễ khai giảng như điểm tựa niềm tin cho phụ huynh và con
Sáng 5.9, Trung tâm Bảo trợ - Dạy nghề và Tạo việc làm TP.HCM tổ chức lễ khai giảng năm học 2026–2027, đón học sinh trở lại học tập và rèn luyện trong năm học mới. Với nhiều gia đình, mỗi mùa khai giảng ở đây là một lần thở phào vì con được tiếp tục đến trường, tiếp tục có môi trường giao tiếp và kết bạn. Ông Hồ Tuấn Nghĩa, có con mắc hội chứng Down học tại trung tâm hơn 10 năm, thừa nhận niềm vui lớn nhất của gia đình là thấy con dạn dĩ hơn, biết tương tác và từng bước hòa nhập xã hội. Điều này phản bác suy nghĩ bi quan rằng trẻ khuyết tật đi học cũng “không thay đổi được gì”; chính phụ huynh, người chứng kiến từng ngày, nhìn rõ con mình trưởng thành nhờ môi trường học.
Ban lãnh đạo trung tâm không né tránh khó khăn: đội ngũ giáo viên còn thiếu, cơ sở vật chất phải tiếp tục sửa chữa, nâng cấp. Tuy vậy, họ đặt ra một thước đo khác với trường phổ thông: "Đối với học sinh khuyết tật, kết quả giáo dục không chỉ thể hiện ở điểm số mà còn ở từng kỹ năng, sự tự tin được hình thành và những tiến bộ với chính mình". Giáo dục ở đây tập trung vào dạy học cá thể hóa, tăng cường ngôn ngữ ký hiệu cho học sinh khiếm thính và điều chỉnh linh hoạt cho học sinh khuyết tật trí tuệ, vận động. Nói cách khác, trường không cố kéo các em về chuẩn mực chung, mà kéo chuẩn đánh giá đến gần khả năng thật của từng em.
Từ khai giảng đến tự lập xã hội: điều chúng ta còn nợ học sinh khuyết tật
Dù mỗi nơi một hoàn cảnh – Hy vọng Quy Nhơn chuyên biệt hóa cho 156 học sinh khiếm thính, khiếm thị và khuyết tật trí tuệ, trung tâm Thái Nguyên đồng hành với 255 học sinh nhiều dạng khuyết tật, hay cơ sở ở TP.HCM vật lộn với thiếu giáo viên và cơ sở vật chất – các trường này đều thống nhất một triết lý: mục tiêu cuối cùng là giúp học sinh tiến bộ, phát huy khả năng, từng bước tự lập và hòa nhập xã hội. Khai giảng trong bối cảnh đó không chỉ là ngày hội; nó là lời hứa công khai trước phụ huynh rằng hành trình học tập của con sẽ không bị bỏ rơi giữa chừng, rằng mỗi bước tiến nhỏ đều được ghi nhận, thay vì so sánh với “chuẩn bình thường” vốn chưa bao giờ công bằng.
Tuy nhiên, chúng ta vẫn còn nợ các em nhiều thứ: đội ngũ giáo viên chuyên môn cao đủ về số lượng, cơ sở vật chất tương xứng và một thái độ xã hội không thương hại cũng không kỳ thị. Trường đặc biệt khuyết tật chỉ thực sự hoàn thành sứ mệnh khi cả hệ thống giáo dục và cộng đồng xung quanh mở cửa đón nhận học sinh khuyết tật như những công dân bình đẳng. Giáo dục hòa nhập không thể dừng ở cổng trường; nó phải kéo dài trên xe buýt, ở công viên, nơi làm việc sau này. Nếu khai giảng là khởi đầu, thì một xã hội biết chấp nhận khác biệt mới là “lễ bế giảng” đúng nghĩa cho hành trình tự lập xã hội của các em.
