Phòng cháy bắt đầu từ địa bàn gần dân
Phòng cháy tổ dân phố là cách tổ chức người dân và lực lượng tại chỗ cùng nhận diện nguy cơ, phòng ngừa sự cố và hỗ trợ ứng phó trước khi lực lượng chuyên nghiệp đến hiện trường. Cách làm này đặc biệt cần thiết ở khu dân cư đông đúc, nơi ngõ nhỏ và nhà cũ có thể khiến việc tiếp cận đám cháy chậm hơn.
Sáng 29-10, tại hội nghị giao ban bí thư chi bộ các tổ dân phố tháng 10, Bí thư Đảng ủy phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám Vũ Xuân Hùng yêu cầu các tổ dân phố quyết liệt triển khai phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ ngay tại cơ sở. Đây không nên là nhiệm vụ chỉ được nhắc đến sau khi xảy ra sự cố: phường có đông dân cư, nhiều cơ sở kinh doanh và nhà ở kết hợp sản xuất, trong khi ngõ sâu gây trở ngại cho xe chữa cháy và cấp nước.
Từ ngày 1-7-2025 đến hết tháng 9-2026, địa bàn ghi nhận 7 vụ cháy và 22 vụ việc liên quan. Con số ấy cho thấy phòng ngừa phải đi cùng kiểm tra thực tế, thay vì dừng ở khẩu hiệu hay cam kết trên giấy.
Đội dân phòng là tuyến phát hiện và ứng phó đầu tiên
Lợi thế lớn nhất của đội dân phòng là ở gần dân và nắm rõ từng ngõ, từng điểm có nguy cơ. Thành viên có thể phát hiện dấu hiệu mất an toàn, hỗ trợ xử lý sự cố ban đầu, hướng dẫn thoát nạn và phối hợp với lực lượng chuyên nghiệp khi có cháy nổ. Đây là mắt xích quan trọng của chữa cháy cơ sở, nhưng không thay thế nhiệm vụ của lực lượng chuyên trách.
Ngày 27-3-2026, UBND phường thành lập 103 đội dân phòng với tổng cộng 1.020 thành viên. Vai trò của lực lượng tại chỗ từng được thể hiện khi thành viên Tổ dân phố 63 (cũ) dùng máy bơm chữa cháy khiêng tay khống chế đám cháy ở tầng 5 một ngôi nhà trong ngõ 143/45 Ngõ Chợ Khâm Thiên, ngăn lửa lan sang khu vực xung quanh.
Tuy vậy, khả năng ứng phó phụ thuộc vào việc lực lượng được tập huấn, có phương tiện phù hợp và biết rõ nguồn nước, lối thoát nạn tại địa bàn. Phường hiện có 105 trụ nước và 1.500 bình chữa cháy tại các điểm chữa cháy công cộng; việc rà soát để thiết bị sẵn sàng sử dụng phải đi cùng đầu tư.
Tuyên truyền phải biến thành kỹ năng trong từng nhà
Đội dân phòng không chỉ chữa cháy ban đầu mà còn cần truyền đạt kỹ năng phòng cháy đến từng hộ. Ngày 27-10, UBND phường tổ chức phổ biến kiến thức pháp luật về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ cho 1.021 người thuộc lực lượng dân phòng. Nội dung tập huấn gồm nhận diện nguy cơ, biện pháp phòng ngừa, thoát nạn, xử lý tình huống và cách sử dụng, bảo quản phương tiện.
Cùng với tập huấn, phường đã tuyên truyền, vận động và ký cam kết an toàn với 25.300 cơ sở, hộ gia đình. Nhưng hiệu quả không nằm ở số tờ hướng dẫn hay chữ ký; điều quan trọng là mỗi nhà biết mở lối thoát nạn thứ hai, chuẩn bị phương tiện chữa cháy ban đầu và kiểm tra thiết bị định kỳ.
Trong tháng 11, các tổ dân phố được yêu cầu hoàn thành vận động ký cam kết, hướng dẫn mở lối thoát nạn thứ hai, trang bị phương tiện chữa cháy ban đầu và rà soát thiết bị công cộng. Đây là việc cụ thể để tuyên truyền chuyển thành hành động, thay vì chỉ nhắc người dân cẩn trọng.
Phối hợp thường xuyên mới tạo được chuyển biến
Trách nhiệm cần được chia rõ: phường bảo đảm kiểm tra, hướng dẫn và điều kiện phương tiện; tổ dân phố theo dõi địa bàn, nhắc từng hộ khắc phục thiếu sót; đội dân phòng duy trì kỹ năng và sẵn sàng hỗ trợ. Nếu thiếu một mắt xích, nguy cơ có thể bị bỏ qua hoặc sự cố ban đầu không được xử lý kịp thời.
Những trở ngại hiện hữu gồm ngõ nhỏ, sâu, nhà tập thể cũ thiếu hệ thống báo cháy, họng nước, máy bơm hoặc lối thoát nạn, cùng tình trạng một số hộ chưa chủ động kiểm tra và khắc phục. Vì thế, yêu cầu của lãnh đạo phường cần được cụ thể hóa bằng những lần rà soát thực địa, ghi nhận vấn đề và theo dõi đến khi sửa xong.
Thời gian tới, phường dự kiến tiếp tục kiện toàn đội dân phòng, tăng kiểm tra và xử lý vi phạm, đầu tư hạ tầng, phương tiện, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền đến từng hộ và cơ sở. Phòng cháy tổ dân phố chỉ có sức nặng khi người dân biết phải làm gì, lực lượng tại chỗ đủ khả năng hỗ trợ và các điểm yếu của khu dân cư được khắc phục trước khi phát sinh cháy.
