Phòng cháy bắt đầu từ những việc sát từng nhà
Phòng cháy tổ dân phố là cách tổ chức nhận diện nguy cơ, hướng dẫn hộ dân phòng ngừa và chuẩn bị xử lý ban đầu ngay trong khu dân cư, trước khi sự cố vượt quá khả năng lực lượng tại chỗ. Đây không thể chỉ là nhiệm vụ theo đợt hay giấy cam kết; hiệu quả phụ thuộc vào việc người dân biết nguy cơ trong nhà mình và có phương án ứng phó cụ thể. Sáng 29-10, Bí thư Đảng ủy phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám Vũ Xuân Hùng yêu cầu các tổ dân phố quyết liệt triển khai phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ ngay tại cơ sở. Yêu cầu này đúng trọng tâm: chính quyền phường có thể ban hành kế hoạch, nhưng tổ dân phố mới là nơi tiếp xúc thường xuyên với từng hộ, nhận ra lối đi bị chắn, thiết bị thiếu an toàn hay phương án thoát nạn chưa phù hợp.
Lý do cần hành động sớm hiện rõ ở địa bàn đông dân, nhiều cơ sở kinh doanh, nhà ở kết hợp sản xuất và công trình cũ. Ngõ nhỏ, sâu cản trở xe chữa cháy tiếp cận; một số khu tập thể, chung cư cũ còn thiếu hệ thống báo cháy, phương tiện chữa cháy hoặc điều kiện thoát nạn. Từ ngày 1-7-2025 đến hết ngày 30-9-2026, phường ghi nhận 7 vụ cháy và 22 vụ việc liên quan. Trong bối cảnh đó, phòng cháy cơ sở phải được xem là công việc thường nhật: phát hiện thiếu sót trước khi có khói lửa, thay vì chờ lực lượng chuyên nghiệp đến xử lý khi đường tiếp cận đã khó.
Đội dân phòng là mắt xích phát hiện và xử lý ban đầu
Đội dân phòng có lợi thế gần dân, nắm địa bàn và có thể phát hiện dấu hiệu nguy hiểm sớm, hỗ trợ xử lý sự cố ban đầu, hướng dẫn thoát nạn rồi phối hợp với lực lượng chuyên nghiệp khi cần. Vai trò ấy không thay thế cảnh sát phòng cháy, mà tạo thêm một lớp ứng phó tại chỗ trong những phút đầu, đặc biệt ở ngõ sâu hoặc khu nhà cũ. Ngày 27-3-2026, UBND phường ban hành quyết định thành lập 103 đội dân phòng với 1.020 thành viên. Quy mô lực lượng chỉ có ý nghĩa khi thành viên được tập huấn, có phương tiện phù hợp và người dân biết cách gọi họ hỗ trợ.
Một ví dụ cho thấy phản ứng sớm có thể hạn chế cháy lan: thành viên một tổ dân phố từng dùng máy bơm chữa cháy khiêng tay để khống chế đám cháy tại tầng 5 trong ngõ, ngăn lửa lan sang khu vực xung quanh. Đây là lý do tập huấn phải đi cùng việc kiểm tra phương tiện và diễn tập tình huống thực tế. Ngày 27-10, phường phổ biến kiến thức pháp luật về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ cho 1.021 người thuộc lực lượng dân phòng. Nội dung gồm biện pháp phòng ngừa, kỹ năng thoát nạn, xử lý tình huống và sử dụng, bảo quản thiết bị. Kỹ năng phòng cháy chỉ phát huy giá trị khi người được huấn luyện có thể vận dụng bình tĩnh, đúng việc.
Đưa hướng dẫn đến từng hộ, biến cam kết thành việc làm
Tuyên truyền không nên dừng ở khẩu hiệu hoặc phát tài liệu. Cán bộ tổ dân phố và đội dân phòng cần cùng hộ dân rà soát nguy cơ cụ thể: lối thoát có bị khóa hay chất đồ, thiết bị chữa cháy có dùng được không, người trong nhà đã biết cách báo cháy và thoát nạn chưa. Phường cho biết đã tuyên truyền, vận động và ký cam kết về phòng cháy, chữa cháy với 25.300 cơ sở, hộ gia đình. Con số này cho thấy độ phủ đáng kể, nhưng giá trị thực tế nằm ở việc mỗi lần tiếp xúc giúp gia đình khắc phục một thiếu sót, chứ không chỉ hoàn tất thủ tục.
Trong tháng 11, các tổ dân phố được yêu cầu vận động người dân ký cam kết an toàn, hướng dẫn mở lối thoát nạn thứ hai, trang bị phương tiện chữa cháy ban đầu và rà soát thiết bị chữa cháy công cộng. Đây là những đầu việc thiết thực mà hộ dân có thể kiểm tra cùng tổ dân phố, nhất là tại nhà ở kết hợp kinh doanh và nhà nhiều căn hộ. Chính quyền phường cũng cần theo dõi việc khắc phục, bảo đảm điểm cấp nước và thiết bị công cộng sẵn sàng, thay vì chỉ ghi nhận tồn tại. Tuyên truyền kỹ năng đến từng hộ vì thế là một phần của chuẩn bị ứng phó, không phải hoạt động phụ trợ.
Muốn phòng cháy cơ sở hiệu quả, phải duy trì sau mỗi đợt tuyên truyền
Điểm yếu lớn nhất của công tác phòng cháy ở khu dân cư thường không nằm ở thiếu lời nhắc, mà ở khoảng cách giữa nhận biết và khắc phục. Ngõ khó tiếp cận, hệ thống báo cháy hoặc họng nước chưa bảo đảm, lối thoát bị cản trở và hộ dân chậm đầu tư đều cần được theo dõi đến khi xử lý xong. Vì vậy, tổ dân phố nên coi việc rà soát là chu trình liên tục: ghi nhận nguy cơ, trao đổi trực tiếp với chủ hộ, hướng dẫn cách khắc phục phù hợp và kiểm tra lại. Khi phát hiện sự cố, lực lượng tại chỗ cần ưu tiên báo động, hướng dẫn người dân thoát nạn và phối hợp với lực lượng chức năng, không để việc chữa cháy ban đầu làm tăng nguy hiểm.
Thời gian tới, phường dự kiến tiếp tục kiện toàn đội dân phòng theo mô hình mới, tăng kiểm tra và xử lý vi phạm, đầu tư hạ tầng, phương tiện, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền đến từng hộ gia đình và cơ sở. Hướng đi này chỉ tạo chuyển biến nếu trách nhiệm được nối liền từ phường đến tổ dân phố rồi đến từng nhà. Kết luận cần rõ ràng: phòng cháy tổ dân phố không phải việc của riêng lực lượng ứng cứu. Chính quyền phải tổ chức và bảo đảm điều kiện; đội dân phòng phải đủ kỹ năng, sát địa bàn; mỗi hộ phải chủ động giữ lối thoát, chuẩn bị phương tiện và biết cách ứng phó. Đó mới là phòng cháy từ sớm, trước khi một nguy cơ nhỏ trở thành thảm họa.
