Ý chính: AI và cuộc sống – giàu lên nhưng rỗng đi?
Nghịch lý trung tâm của AI và cuộc sống là ở chỗ: cùng lúc nâng cao năng suất, gia tăng của cải và tối ưu công việc, AI lại có nguy cơ bào mòn kết nối người–người, khiến con người cảm thấy cô đơn hơn ngay trong chính môi trường số mà họ thường xuyên hiện diện, buộc chúng ta phải tự hỏi liệu tăng trưởng kỹ thuật số có đồng nghĩa với chất lượng cuộc sống kỹ thuật số tốt hơn hay không. "AI có thể khiến chúng ta giàu có hơn nhưng cũng cô đơn hơn. Nó giúp chúng ta làm được nhiều hơn nhưng cũng khiến chúng ta bối rối hơn về ý nghĩa của những việc mình đang làm". Đó không chỉ là một nhận định cảm tính, mà là lời cảnh báo đến từ người đứng đầu một tập đoàn đang sống bằng công nghệ và tăng trưởng nhờ AI. Trong bức thư gửi nhân viên nhân dịp VNG tròn 22 tuổi, Chủ tịch Lê Hồng Minh kể ông đã dành cả năm ngồi trước màn hình để học AI, tự xây công cụ, viết code, thử nghiệm agent, đọc research và chia sẻ hiểu biết với đội ngũ, đồng thời cùng ban lãnh đạo "thúc" các mảng cốt lõi của VNG phải áp dụng AI, thay đổi cách làm việc và vận hành. Song song với đó, mỗi nhân viên lại nhận phong bao lì xì 2,2 triệu đồng qua Zalopay, như một biểu tượng cho dạng giàu có rất cụ thể – nhưng lá thư thì nói về loại "giàu có" khác, gắn với sự gắn bó, tình yêu thương và câu hỏi: chúng ta tạo ra của cải để làm gì.
Human × AI = Human²: Khi công nghệ và cô đơn va chạm
Điểm gây chú ý trong tư duy lãnh đạo VNG là công thức Human × AI = Human². Ở đây, AI không được xem là đối thủ, mà là yếu tố nhân lên năng lực lẫn giá trị con người. Theo ông Minh, lịch sử công nghệ từ lửa, động cơ hơi nước, điện đến Internet luôn là câu chuyện mở rộng khả năng tạo ra và hưởng giá trị của nhân loại. AI, với sức mạnh có thể vượt Internet và di động, có tiềm năng tạo ra nguồn của cải rất lớn trong khoảng 20 năm tới, đem lại cơ hội nghề nghiệp, tài sản và chất lượng cuộc sống cao hơn cho những người đi đầu trong phát triển và ứng dụng AI. Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ chính công nghệ này có thể thay thế con người trong những tương tác từng chỉ diễn ra giữa người với người, từ chat bot chăm sóc khách hàng đến các hệ thống tư vấn cá nhân. Khi một cuộc trò chuyện bị thay bằng agent, người lao động vừa đỡ việc, vừa mất đi một dạng kết nối vô hình trong ngày làm việc. AI có thể khuếch đại năng lực một cá nhân lên hàng trăm lần, đồng thời "bẻ cong" cấu trúc tương tác ở nơi làm việc: ít gọi điện, ít họp trực tiếp, ít trò chuyện hành lang hơn. Nếu không đối diện, chúng ta sẽ để công nghệ và cô đơn tăng song song, trong khi năng suất lao động vẫn được ca ngợi.
Chiến lược AI-First của VNG: thịnh vượng kỹ thuật số đi nhanh hơn chất lượng cuộc sống
Nghịch lý này rõ nhất ở chính những con số đang rất đẹp của VNG. Doanh nghiệp thử nghiệm AI từ năm 2017 tại Zalo, rồi từ giữa 2023 theo đuổi chiến lược AI-First. Kết quả, đến nay AI xuất hiện trong nhiều sản phẩm và quy trình vận hành; khoảng 38% người dùng hàng tháng của Zalo đã dùng ít nhất một tính năng tích hợp AI. Trong nửa đầu năm 2026, mảng Zalo & AI ghi nhận doanh thu 1.145 tỷ đồng, tăng 54% so với cùng kỳ. Những con số này là bằng chứng AI tác động xã hội theo hướng thúc đẩy thịnh vượng: khách hàng hưởng tiện ích, doanh nghiệp tăng doanh thu, nhân sự có thêm kỹ năng. Trong một hackathon nội bộ hồi tháng 6, cả những nhân sự không thuộc khối kỹ thuật cũng tham gia tự xây AI agent cho công việc. Song chính vì AI chạy quá nhanh, ông Minh phải dừng lại để hỏi nhân viên: "Thứ này có giúp con người kết nối với nhau nhiều hơn và sống cuộc sống tốt đẹp hơn không?". Khi giấy khen, thu nhập và chỉ số tương tác người dùng tăng đều, câu hỏi về chất lượng cuộc sống kỹ thuật số – chúng ta hạnh phúc hơn, thấy ý nghĩa hơn hay chỉ ít lỗi hơn – trở nên khó trả lời. Thịnh vượng không tự động chuyển hóa thành bình an nếu tổ chức chỉ đo hiệu quả bằng KPI, không đo bằng độ hài lòng hay mật độ gắn kết giữa người với người.
Định nghĩa lại chất lượng công việc: không chỉ là làm nhiều mà là sống tốt
Trong lá thư, ông Minh nhấn mạnh việc hỏi "vì sao dùng AI" quan trọng hơn câu "dùng AI thế nào". Ông cảnh báo điều nguy hiểm là chúng ta quên mất mục đích thực sự của việc tạo ra của cải, trong khi những điều quan trọng nhất trong đời vẫn xoay quanh những người mình yêu thương, mình gắn bó và việc thành quả của mình có giúp họ sống tốt hơn hay không. Góc nhìn này chạm thẳng vào cách giới công nghệ Việt đang định nghĩa chất lượng công việc: tập trung vào hiệu suất, deadline, release tính năng, mà bỏ qua cảm xúc và sự cô lập tích tụ trong mỗi cá nhân. Khi máy móc ngày càng đảm nhiệm nhiều tác vụ, phần việc còn lại của con người không thể chỉ là giám sát hay tối ưu. Nếu AI giúp giải phóng thời gian và năng lực, ông Minh kêu gọi dùng phần dư đó để hiểu đồng đội, gia đình và người dùng sâu hơn. Nói cách khác, thước đo mới của chất lượng công việc phải bao gồm cả sự hài lòng, ý nghĩa cá nhân và mật độ kết nối xã hội – nếu không, nhân sự sẽ bị đẩy vào trạng thái "giàu năng lực, nghèo cảm xúc". Trong bối cảnh công nghệ và cô đơn đang tăng cùng chiều, đây là lời nhắc để các doanh nghiệp không biến AI thành công cụ ép nhân viên làm nhiều hơn, mà thành đòn bẩy cho họ sống tốt hơn.
Từ văn hóa game, Zalo đến tương lai AI: giữ kết nối hay để AI đánh cắp nó?
Thú vị là bài toán AI tác động xã hội được VNG soi chiếu từ chính những sản phẩm từng làm nên tên tuổi hãng. Hai mươi năm trước, khi nhiều người thắc mắc tại sao game thủ ngồi hàng giờ trước màn hình, câu trả lời của ông Minh rất giản dị: họ chơi để kết nối và tìm niềm vui với người khác; "họ đến vì game, ở lại vì bạn bè". Zalo cũng được xây trên tinh thần đó, hiện có khoảng 80 triệu người dùng trò chuyện với những người họ quan tâm, tạo ra 2 tỷ trao đổi mỗi ngày. Văn hóa nội bộ VNG được mô tả là nơi đồng đội quan tâm nhau, xây dựng qua thảo luận, tiếng cười, bữa ăn và cả những giai đoạn khó khăn; nơi có những "Survivor" gắn bó trên 10 năm vì muốn ở lại khi đồng đội cần mình. Khi ông Minh viết "hãy ôm AI trọn vẹn, nhưng đừng để AI đánh cắp sự kết nối của bạn", đó là lời nhắc một doanh nghiệp từng thành công nhờ kết nối không thể quay lưng với giá trị này trong kỷ nguyên AI. VNG đang đẩy mạnh ứng dụng AI trên các mảng kinh doanh, nhưng song song, người đứng đầu công ty buộc cả tổ chức đối diện câu hỏi: nếu một công nghệ không giúp con người kết nối với nhau nhiều hơn và sống cuộc sống tốt đẹp hơn, liệu nó có xứng đáng là trung tâm của tương lai mà chúng ta muốn trao lại cho thế hệ sau? Câu trả lời không chỉ dành cho VNG mà cho toàn bộ giới công nghệ Việt: AI sẽ là bước nhảy vọt hay là bước lùi về mặt con người, tùy vào việc chúng ta có dám đặt chất lượng cuộc sống kỹ thuật số ngang hàng với hiệu quả kinh doanh hay không.
