Định danh số chỉ có ích khi người dân tiếp cận được
Định danh điện tử là phương thức xác thực danh tính trên môi trường số, giúp người dân tiếp cận dịch vụ công và các tiện ích gắn với dữ liệu cá nhân đã được xác minh. Nhưng có tài khoản chưa đồng nghĩa với sử dụng được: khoảng cách, thời gian, tuổi tác và mức độ quen thuộc với công nghệ vẫn quyết định ai có thể hưởng lợi. Vì vậy, mở rộng dịch vụ số không thể chỉ là giao chỉ tiêu cấp tài khoản; chính quyền phải điều chỉnh cách phục vụ theo đời sống của cộng đồng. Từ trẻ em ở vùng núi đến người lớn tuổi cần cập nhật giấy tờ tại nhà, những cách làm ở Mù Cang Chải, Gia Lai và Kiên Lương cùng chỉ ra một điều: hỗ trợ trực tiếp không phải phần phụ của chuyển đổi số, mà là cầu nối để công nghệ đi vào sử dụng thực tế.
Tại xã vùng cao Mù Cang Chải, địa bàn đồi núi rộng, dân cư sống phân tán và nhiều thôn bản xa trung tâm khiến việc đưa trẻ từ 6 đến dưới 14 tuổi đi làm thủ tục trở thành gánh nặng về thời gian, phương tiện và công việc sản xuất của gia đình. Công an xã đáp lại bằng cách tiếp nhận hồ sơ từ 6 giờ đến 23 giờ mỗi ngày, kể cả thứ Bảy và Chủ nhật, đồng thời bố trí cán bộ theo ca để hướng dẫn và hạn chế việc đi lại nhiều lần.
Cách làm này đáng chú ý vì địa phương không yêu cầu phụ huynh phải thích nghi với giờ hành chính vốn bất tiện, mà đưa giờ phục vụ gần hơn với nhịp sống của họ. Việc kéo dài thời gian giúp cha mẹ chủ động sắp xếp công việc; nhà trường cũng phối hợp rà soát học sinh chưa hoàn tất thủ tục, còn những trường hợp khó đi lại sẽ được vận động, hỗ trợ đưa đón. Mục tiêu của đơn vị là đăng ký và kích hoạt tài khoản định danh cho 90% công dân trên địa bàn.
Gia Lai cho thấy cấp tài khoản mới là bước đầu
Ở Gia Lai, trọng tâm không dừng ở thu nhận thông tin hay cấp căn cước. Công an tỉnh khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, hệ thống định danh và xác thực điện tử, cùng nền tảng VNeID để hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính và đưa dịch vụ trực tuyến đến cơ sở. Đây là bước chuyển cần thiết: dữ liệu đã xác thực chỉ tạo ra giá trị khi người dân dùng được để tiếp cận dịch vụ, thay vì tiếp tục xuất trình những giấy tờ trùng lặp.
Trong đợt cao điểm 40 ngày đêm ở quý III năm 2026, tỉnh hoàn thành 100% chỉ tiêu với công dân từ đủ 14 tuổi trở lên đủ điều kiện; cấp căn cước cho 2.811.229 người, thu nhận 2.580.491 hồ sơ định danh điện tử mức độ 2 và kích hoạt thành công 2.509.741 tài khoản. Quy mô ấy cho thấy năng lực tổ chức rộng, nhưng con số cấp phát không thể tự nó chứng minh dịch vụ đã dễ dùng.
Người cao tuổi, người khuyết tật, người ít dùng điện thoại thông minh hoặc thiếu thiết bị, kết nối vẫn có thể vướng ngay ở khâu đăng nhập. Vì thế, cán bộ tại cơ sở tiếp tục hướng dẫn đăng ký, kích hoạt, sử dụng VNeID và thực hiện dịch vụ công trực tuyến, đồng thời giải đáp các lỗi thao tác. Khi dữ liệu dân cư được dùng để giảm yêu cầu giấy tờ lặp lại, tiện ích số mới trở thành lợi ích cụ thể chứ không phải thêm một quy trình. Mục tiêu phát triển công dân số vì vậy phải đi cùng năng lực sử dụng, nền tảng dễ thao tác và bảo vệ thông tin.
Kiên Lương đưa hướng dẫn đến trước cửa nhà
Tại xã Kiên Lương, cách tiếp cận đi xa hơn quầy hỗ trợ: cán bộ, nhân viên y tế và các tổ công tác đến từng hộ, hướng dẫn cài đặt, đăng nhập, xác thực VNeID và tích hợp giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn, giấy tờ xe, giấy phép lái xe, thẻ bảo hiểm y tế cùng Sổ sức khỏe điện tử. Trạm Y tế xã phối hợp với các đơn vị và các ấp để mở rộng việc hướng dẫn, trong đó chú ý đến người cao tuổi và người chưa thành thạo công nghệ.
Hướng dẫn tại nhà giải quyết một điểm nghẽn mà tài liệu trực tuyến thường bỏ qua: nhiều người cần có người cùng thao tác, kiên nhẫn chỉ từng bước khi xác thực, cập nhật hoặc tích hợp thông tin. Tại ấp 8 Thước, một số người lớn tuổi chưa quen công nghệ, còn các hộ đi làm ăn xa khó bố trí thời gian. Lực lượng tại ấp và các đơn vị phối hợp vì thế tăng cường đến từng gia đình, linh hoạt hỗ trợ cả ngày nghỉ lẫn buổi tối.
Xã đặt mục tiêu thực hiện đợt cao điểm 45 ngày, hướng tới cơ sở dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”. Đây không chỉ là việc làm sạch hồ sơ: dữ liệu chính xác giúp các tiện ích số và dịch vụ công vận hành hữu ích hơn cho người dân. Ba địa phương chọn ba cách tổ chức khác nhau—kéo dài giờ tiếp nhận, khai thác dữ liệu gắn với hỗ trợ tại cơ sở, và đi từng hộ—nhưng cùng khẳng định rằng chuyển đổi số không thể chỉ đo bằng số tài khoản. Đích đến phải là người dân dùng được dịch vụ, ít phải đi lại và không bị bỏ lại vì thiếu thời gian hay kỹ năng.
