Bê tông hóa đường nông thôn Cà Mau: tham vọng xóa lầy để mở khóa kinh tế
Đề án bê tông hóa đường nông thôn Cà Mau là kế hoạch đầu tư hạ tầng giao thông nông thôn quy mô lớn, nhằm đưa đường bê tông thông suốt đến 100% khóm, ấp, xóa tình trạng đường đất lầy lội, ngập úng và tạo mạng lưới kết nối chặt giữa khu dân cư, vùng sản xuất với các tuyến đường trục chính để thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội bền vững.
Điểm đáng chú ý không phải là chuyện làm thêm vài con đường, mà là việc Cà Mau quyết chọn hạ tầng giao thông nông thôn làm “khâu đột phá chiến lược” trong giai đoạn 2026–2030. Ngày 10/9, UBND tỉnh đã ban hành Đề án Phát triển giao thông nông thôn, dự kiến huy động hơn 14.048 tỷ đồng để hoàn thiện mạng lưới đường về đến các khóm, ấp. Nói cách khác, tỉnh đang đặt cược tương lai phát triển kinh tế Cà Mau vào những tuyến đường xóm được bê tông hóa, coi đường nông thôn Cà Mau là hạ tầng nền để phá vỡ thế cô lập vùng sông nước. Đây là lựa chọn dứt khoát: hoặc nối thông mạch giao thông, hoặc chấp nhận bị bỏ lại phía sau.
14.000 tỷ đồng và lộ trình 2 giai đoạn: chiến lược, không phải phong trào
Khác với nhiều chương trình mang tính phong trào, Đề án đường nông thôn Cà Mau được thiết kế như một chiến lược hạ tầng dài hơi. Tổng nhu cầu kinh phí khoảng 14.048 tỷ đồng, trong đó ngân sách nhà nước 12.397 tỷ đồng, nguồn xã hội hóa để làm cầu 1.421 tỷ đồng và phần người dân tham gia khoảng 230 tỷ đồng. “Để đạt mục tiêu 100% khóm, ấp có đường bê tông giao thông thông suốt vào năm 2030, Đề án được lộ trình thực hiện theo 2 giai đoạn”.
Giai đoạn 2026–2027, tỉnh ưu tiên bê tông hóa 1.251 tuyến đã hoàn thiện nền đất đen với chiều dài 2.160 km, đồng thời chuẩn bị nền cho 815 tuyến khác (1.437 km) và xây mới, sửa chữa 738 cầu, 8.064 cống. Giai đoạn 2028–2030, Cà Mau tập trung nâng cấp 538 tuyến hư hỏng, thường xuyên ngập nước với 1.072 km; mở rộng 1.485 tuyến kết nối liên xã, liên ấp dài 3.801 km, đồng thời bê tông hóa toàn bộ các tuyến đã đắp nền giai đoạn trước và xây mới, sửa chữa 2.104 cầu cùng 14.910 cống. Cách chia giai đoạn cho thấy tỉnh không “đốt cháy” nguồn lực, mà đi theo logic: làm nền – cứng hóa – mở rộng kết nối.
Nhà nước và Nhân dân cùng làm: mô hình chia sẻ gánh nặng, tăng trách nhiệm
Nếu chỉ dựa vào ngân sách, kế hoạch bê tông hóa đường xóm ở một vùng nền đất yếu, sông rạch chằng chịt như Cà Mau sẽ gần như bất khả thi, vì chi phí đầu tư cao hơn khoảng 1,5–2 lần so với nhiều địa phương khác. Tỉnh chọn phương châm “Nhà nước và Nhân dân cùng làm”: Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, chịu phần kinh phí cứng hóa mặt đường; người dân hiến đất, di dời vật kiến trúc, đắp nền đất đen, làm cống phục vụ sản xuất và tham gia đối ứng theo mức 0%, 10%, 20% hoặc 30% tùy điều kiện từng nơi, không cào bằng, không ép buộc.
Cách làm này vừa giảm gánh nặng cho ngân sách, vừa biến người dân thành chủ thể của hạ tầng giao thông nông thôn, chứ không chỉ là “người thụ hưởng”. Khi người dân góp đất, góp công sức, họ sẽ có tiếng nói mạnh mẽ hơn trong giám sát chất lượng, chống lãng phí, tránh tình trạng “đường trên giấy”. Cũng đáng ghi nhận là tỉnh không phân bổ vốn bình quân theo địa giới hành chính, mà ưu tiên những nơi dân đồng thuận, có nền đường sẵn, và có khả năng đối ứng, để đảm bảo mỗi đồng bỏ ra đều tạo được tuyến kết nối thực sự.
Từ xóa lầy lội đến kích hoạt phát triển kinh tế Cà Mau
Cốt lõi của kế hoạch không chỉ là bê tông hóa đường nông thôn Cà Mau cho đẹp, mà là tháo nút thắt cản trở phát triển kinh tế Cà Mau lâu nay: đường đất đen lầy lội, ngập úng mùa mưa bão, triều cường dâng cao. Hiện toàn tỉnh có hơn 9.200 km đường xã và đường ấp, nhưng nhiều tuyến vẫn là đường đất, dễ bị chia cắt. Khi giao thông thuận lợi, người dân rút ngắn thời gian đi lại, vận chuyển nông sản, tiếp cận dịch vụ thiết yếu, kết nối nhanh hơn với trung tâm xã. Từ thực tế sản xuất, nông dân ghi nhận chi phí vận chuyển giảm, tiêu thụ lúa, tôm thuận tiện hơn, lợi nhuận được cải thiện.
Hệ thống hạ tầng giao thông nông thôn hoàn thiện sẽ giúp đưa hàng hóa, nông sản từ vùng sản xuất đến thị trường nhanh hơn, đồng thời nâng khả năng tiếp cận giáo dục, y tế và các dịch vụ khác. Về dài hạn, đây là nền tảng để hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, gắn kết với quốc lộ, đường tỉnh; là tiền đề cho du lịch cộng đồng, dịch vụ hậu cần nông nghiệp. Khi đường xóm được bê tông hóa, vùng sâu không còn là “vùng trũng” của đầu tư, mà trở thành phần của chuỗi cung ứng chung. Những tuyến đường nông thôn Cà Mau vì thế mang trọng trách lớn hơn một công trình hạ tầng: chúng là đường dẫn cho cơ hội kinh tế mới.
Vượt địa hình khó và bài toán bền vững: liệu Cà Mau có thành mô hình vùng?
Không thể hiểu hết tham vọng này nếu bỏ qua bối cảnh địa lý: nền đất yếu, sông rạch chằng chịt, ba mặt giáp biển, chịu tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu khiến xây dựng và duy tu công trình giao thông ở Cà Mau khó hơn nhiều nơi khác. Mạng lưới sông rạch dày đặc kéo theo nguy cơ sạt lở, sụt lún cao, đòi hỏi suất đầu tư lớn và các giải pháp kỹ thuật bền vững. Đây là vùng thí nghiệm sống cho bài toán hạ tầng Mekong: nếu làm ẩu, đường sẽ sụp lún, lãng phí; nếu làm tốt, Cà Mau có thể trở thành mô hình để các tỉnh khác học theo.
Tỉnh đã xác định nguyên tắc “đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, đúng quy hoạch, đảm bảo tính kết nối đồng bộ theo phương châm ‘đường đến đâu, cầu đến đó’”. Việc ưu tiên tuyến phục vụ khu dân cư đông, trường học, cơ sở y tế, vùng sản xuất tập trung và các tuyến kết hợp chống ngập, chống sạt lở cho thấy mục tiêu là vừa mở đường, vừa phòng thủ trước biến đổi khí hậu. Nếu Cà Mau tuân thủ kỷ luật đầu tư, bảo trì nghiêm túc và tiếp tục giữ nguyên tắc “Nhà nước và Nhân dân cùng làm”, kế hoạch bê tông hóa 100% đường nông thôn đến 2030 không chỉ là đích đến, mà có thể trở thành chuẩn mới cho phát triển hạ tầng giao thông nông thôn ở cả vùng đồng bằng sông Cửu Long.
