Đề án đường nông thôn bê tông: bước ngoặt cho hạ tầng giao thông Cà Mau
Đề án phát triển giao thông nông thôn bê tông của Cà Mau giai đoạn 2026-2030 là một chương trình đầu tư hạ tầng quy mô lớn, huy động hơn 14.000 tỷ đồng nhằm cứng hóa, nâng cấp và mở rộng mạng lưới đường, cầu, cống khắp khóm ấp, với mục tiêu đến năm 2030 đạt 100% tuyến đường nông thôn bê tông thông suốt, xóa bỏ tình trạng lầy lội và mở rộng không gian phát triển kinh tế - xã hội cho vùng sông nước cực Nam Tổ quốc.
Điểm quan trọng nhất của đề án không nằm ở con số hơn 14.000 tỷ đồng, mà ở tham vọng tái định nghĩa phát triển nông thôn của tỉnh: giao thông nông thôn không còn là phần phụ, mà trở thành "khâu đột phá chiến lược" trong quy hoạch cơ sở hạ tầng 2030. Với nền đất yếu, sông rạch chằng chịt, ba mặt giáp biển, Cà Mau chấp nhận suất đầu tư hạ tầng giao thông cao hơn khoảng 1,5-2 lần nhiều địa phương khác để đổi lấy một cấu trúc giao thông mới, có tính kết nối và đồng bộ. Đây là lựa chọn mang tính chủ động, bởi nếu chần chừ, vùng nông thôn Cà Mau sẽ bị khóa chặt trong vòng luẩn quẩn nghèo vì chi phí vận chuyển, đi lại và rủi ro thiên tai.
Chiến lược huy động hơn 14.000 tỷ đồng: Nhà nước dẫn dắt, Nhân dân là chủ thể
Không có chiến lược huy động nguồn lực thông minh, mục tiêu phủ đường nông thôn bê tông đến 100% khóm, ấp chỉ là khẩu hiệu. UBND tỉnh đã chọn cách phân vai rõ ràng: ngân sách Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, tập trung cho phần cứng hóa mặt đường; nhân dân là chủ thể đóng góp đất, công sức, và một phần kinh phí; doanh nghiệp, nhà tài trợ tham gia xã hội hóa hệ thống cầu giao thông nông thôn. "Tổng nguồn vốn thực hiện Đề án hơn 14.048 tỷ đồng, trong đó ngân sách Nhà nước hỗ trợ 12.397 tỷ đồng; xã hội hóa 1.421 tỷ đồng; nhân dân đóng góp 230 tỷ đồng".
Điểm đáng đánh giá cao là Cà Mau không phân bổ vốn bình quân theo địa giới hành chính, từ chối cách làm dàn trải, thiếu kết nối vốn khiến nhiều nơi có đường nhưng không ra được trục chính, hoặc có cầu nhưng không có đường vào. Phương châm "Nhà nước và Nhân dân cùng làm" được cụ thể hóa bằng các tỷ lệ đối ứng linh hoạt 0%, 10%, 20%, 30% tùy điều kiện thực tế, tránh áp lực đồng loạt lên người dân nghèo. Cách thiết kế này thẳng thắn thừa nhận rằng ngân sách không thể làm hết, nhưng đồng thời đặt người dân vào vị trí đồng quyết định không gian phát triển của chính cộng đồng mình.
Lộ trình hai giai đoạn: từ xóa lầy lội đến kết nối liên xã
Đề án không dừng ở những con số ấn tượng, mà có lộ trình khá chặt chẽ trong hai giai đoạn để bảo đảm cơ sở hạ tầng 2030 đạt chuẩn và hoạt động được. Giai đoạn 2026-2027 tập trung vào việc cứng hóa nhanh các tuyến đã có nền đất đen: khoảng 1.251 tuyến, dài hơn 2.160 km. Đồng thời, 815 tuyến khác, dài khoảng 1.437 km, sẽ được đắp nền và bố trí hệ thống cống để sẵn sàng bê tông hóa trong giai đoạn sau. Đây là cách đi từ "dễ đến khó": xử lý trước tình trạng lầy lội, ngập úng trên nền đã có, tạo hiệu ứng tức thời về giao thông và lòng tin xã hội vào đề án.
Từ năm 2028-2030, trọng tâm chuyển sang chất lượng kết nối: nâng cấp 538 tuyến đường hư hỏng, xuống cấp, thường xuyên ngập nước, với tổng chiều dài hơn 1.072 km; mở rộng 1.485 tuyến kết nối liên xã, kết nối đường tỉnh và quốc lộ với chiều dài khoảng 3.801 km; đồng thời bê tông hóa toàn bộ 1.437 km đã đắp nền ở giai đoạn đầu. Số lượng cầu, cống được xây mới và sửa chữa cũng tăng mạnh, tổng cộng khoảng 2.104 cầu và 14.910 cống trong giai đoạn hai. Cách sắp xếp này cho thấy tỉnh không xem đường nông thôn bê tông chỉ là hạ tầng dân sinh, mà là mạng lưới kết nối sản xuất với thị trường, nông thôn với đô thị.
Tác động kinh tế – xã hội: giao thông là nền cho phát triển nông thôn mới
Hạ tầng giao thông Cà Mau hiện đã có hơn 9.200 km đường xã và đường ấp, nhưng phần lớn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển mới. Những tuyến đường đất đen lầy lội, ngập úng khi mưa bão hay triều cường không chỉ gây bất tiện, mà khóa chặt khả năng nâng thu nhập nông thôn. Khi đường nông thôn bê tông được hoàn thiện, người dân rút ngắn thời gian đi lại, vận chuyển nông sản, tiếp cận giáo dục, y tế và các dịch vụ thiết yếu, đồng thời kết nối thuận tiện hơn với trung tâm xã và các trục giao thông cấp tỉnh, quốc lộ. Thực tế đã cho thấy: khi giao thông thuận lợi, chi phí giảm, việc tiêu thụ nông sản thuận tiện, lợi nhuận từ sản xuất được cải thiện.
Tác động sâu hơn là đến chương trình xây dựng nông thôn mới. Hiện Cà Mau đã có 43/55 xã đạt chuẩn nông thôn mới, 3 xã nông thôn mới nâng cao và 1 xã kiểu mẫu; tỉnh tiếp tục đặt mục tiêu đến năm 2030 có thêm 9 xã đạt chuẩn nông thôn mới và 4 xã nông thôn mới hiện đại. Trong Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030, giai đoạn I, hơn 1.614 tỷ đồng được dự kiến bố trí để hoàn thiện diện mạo nông thôn theo hướng toàn diện, bền vững, trong đó giao thông là hạng mục nền tảng. Nếu hạ tầng giao thông không theo kịp, mọi tiêu chí khác như thu nhập, giáo dục, y tế, môi trường đều khó đạt, bởi nông thôn không có đường là nông thôn không có thị trường.
Thách thức và điều kiện để Cà Mau đạt mục tiêu 100% khóm ấp thông suốt
Dù mục tiêu đến năm 2030, 100% khóm, ấp có đường bê tông giao thông nông thôn thông suốt đã được xác định rất rõ, khả năng hiện thực hóa vẫn phụ thuộc vào vài điều kiện then chốt. Trước hết là năng lực tổ chức thực hiện trong bối cảnh địa hình nền đất yếu, nguy cơ sạt lở, sụt lún cao và nguồn cát, đá tại chỗ hạn chế. Nếu thiết kế, giám sát không chặt, chi phí đầu tư vốn đã cao hơn 1,5-2 lần có thể còn đội thêm, đồng thời phát sinh các "con đường bê tông" chất lượng thấp, không chịu nổi tải trọng và biến đổi khí hậu.
Quan trọng không kém là cách tỉnh duy trì được sự tham gia tự nguyện, chứ không cưỡng bức, của người dân trong phương châm "Nhà nước và Nhân dân cùng làm". Người dân chấp nhận hiến đất, di dời vật kiến trúc, đắp nền đất đen, làm cống chỉ khi họ nhìn thấy con đường bê tông ấy gắn với lợi ích trực tiếp: nông sản bán được giá hơn, con cái đến trường an toàn hơn, tiếp cận dịch vụ dễ dàng hơn. Nếu Cà Mau giữ vững nguyên tắc đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, đúng quy hoạch, bảo đảm tính liên kết đồng bộ theo phương châm "đường đến đâu, cầu đến đó", và đối xử công bằng với các vùng khó khăn, thì đề án không chỉ đạt mục tiêu kỹ thuật, mà còn tạo được đồng thuận xã hội – điều kiện không thể thiếu của một chiến lược phát triển nông thôn dài hạn.
