Đường bê tông tới 100% khóm, ấp: lựa chọn chiến lược chứ không chỉ là xây đường
Đề án Phát triển giao thông nông thôn của tỉnh Cà Mau giai đoạn 2026 – 2030 là chương trình đầu tư hạ tầng quy mô lớn, tập trung cứng hóa và kết nối mạng lưới đường bê tông nông thôn đến 100% khóm, ấp, với mục tiêu xóa tình trạng đường đất lầy lội, giảm ngập úng, đồng thời tạo nền tảng hạ tầng giao thông để bứt phá phát triển kinh tế nông thôn và thu hẹp chênh lệch giữa các vùng.
Trọng tâm của kế hoạch này là hơn 14.000 tỷ đồng huy động cho hạ tầng giao thông nông thôn, trong đó ngân sách nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kết hợp đóng góp của người dân và nguồn xã hội hóa cho cầu, cống. Đây không phải một công trình đơn lẻ, mà là canh bạc hạ tầng mang tính chiến lược: hoặc Cà Mau phá được “nút thắt” giao thông vùng sông nước, hoặc tiếp tục bị kìm chân bởi mạng lưới đường đất đen lầy lội, ngập úng mỗi mùa mưa bão và triều cường. Nghị quyết Đảng bộ tỉnh đã xác định phát triển kết cấu hạ tầng giao thông là khâu đột phá, nên quyết tâm chính trị lần này khá rõ ràng.
Vì sao Cà Mau phải chi mạnh cho hạ tầng giao thông lúc này?
Cà Mau hạ tầng giao thông luôn là bài toán khó vì địa hình sông rạch chằng chịt, nền đất yếu, ba mặt giáp biển và tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu, khiến nhiều đoạn đường nhanh xuống cấp, thường xuyên ngập nước, lầy lội. Hệ quả là chi phí làm đường cao gấp 1,5 – 2 lần nhiều nơi khác, nhưng nếu chần chừ, chi phí cơ hội phát triển còn lớn hơn. Ở vùng cực Nam, khi giao thông yếu, mọi định hướng phát triển khác gần như bị “trói chân”.
Thực tế cho thấy, dù đã tham gia Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, nhiều tuyến đường xã, ấp vẫn chỉ là nền đất đen, lầy lội khi mưa, khi triều cường dâng thì ngập úng. Hơn 9.200 km đường xã và đường ấp là khối lượng khổng lồ cần được chuẩn hóa nếu tỉnh muốn mở rộng không gian phát triển kinh tế nông thôn, nâng tỷ lệ xã đạt chuẩn nông thôn mới và thoát khỏi bẫy hạ tầng yếu. Nói cách khác, “không có đường bê tông nông thôn thông suốt, mọi khẩu hiệu phát triển nông nghiệp hàng hóa đều chỉ nằm trên giấy”.
Mạng lưới giao thông nông thôn: từ bê tông hóa đến kết nối thị trường
Điểm đáng bàn trong đề án là tỉnh không chạy theo phong trào trải nhựa, mà đặt mục tiêu hình thành một mạng lưới giao thông có tính liên kết, gắn kết các khu dân cư với trung tâm xã, đường tỉnh, quốc lộ và vùng sản xuất. Theo lộ trình, giai đoạn 2026 – 2027 sẽ cứng hóa 1.251 tuyến đã có nền (2.160 km), đồng thời đắp nền 815 tuyến (1.437 km) và xây mới, sửa chữa 738 cầu cùng 8.064 cống. Giai đoạn 2028 – 2030 tiếp tục nâng cấp 538 tuyến hư hỏng (1.072 km), mở rộng 1.485 tuyến kết nối (3.801 km) và hoàn tất bê tông hóa toàn bộ phần nền đã chuẩn bị.
Ý nghĩa kinh tế của mạng lưới này rất rõ: đường bê tông nông thôn thông suốt giúp đưa nông sản từ vùng sản xuất đến thị trường nhanh hơn, giảm chi phí vận chuyển, hạn chế thất thoát sau thu hoạch và nâng khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân. Những tuyến đường bê tông nối dài qua xóm, ấp đã cho thấy hiệu quả: người dân rút ngắn thời gian đi lại, việc tiêu thụ nông sản thuận tiện hơn, lợi nhuận được cải thiện. Một phát biểu đáng chú ý là “giao thông thuận lợi nên việc sản xuất, mua bán của người dân cũng dễ dàng hơn… lợi nhuận từ sản xuất vì thế cũng được cải thiện”.
14.048 tỷ đồng: đầu tư lớn nhưng không được phép dàn trải
Đề án đặt mục tiêu huy động hơn 14.048 tỷ đồng, trong đó ngân sách nhà nước khoảng 12.397 tỷ đồng, phần còn lại từ xã hội hóa xây cầu và đóng góp của người dân làm cống. Con số này cho thấy Cà Mau đang tập trung nguồn lực rất lớn để tăng tốc hoàn thiện hạ tầng giao thông nông thôn. Nhưng với địa hình đặc thù, suất đầu tư cao, nếu phân bổ vốn bình quân theo địa giới hành chính, nguy cơ dàn trải, thiếu tính kết nối sẽ bào mòn hiệu quả từng đồng vốn.
Ưu điểm của đề án là quán triệt phương châm “đường đến đâu, cầu đến đó”, đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, đúng quy hoạch, tránh kiểu mỗi nơi một chút. Tỉnh tiếp tục áp dụng mô hình “Nhà nước và Nhân dân cùng làm”: Nhà nước lo phần mặt đường, người dân hiến đất, di dời vật kiến trúc, đắp nền đất đen, làm cống sản xuất và đối ứng theo khả năng, với tỷ lệ linh hoạt 0%, 10%, 20%, 30% tùy điều kiện. Cách làm này tăng tính đồng sở hữu, nhưng cũng đòi hỏi minh bạch và giám sát chặt để niềm tin của người dân không bị tổn thương.
Hạ tầng giao thông là chìa khóa mở cửa kinh tế nông thôn Cà Mau
Hạ tầng giao thông nông thôn không chỉ là vài con đường mới; đó là nền tảng để Cà Mau kết nối sản xuất nông nghiệp với thị trường tiêu thụ, gắn chương trình giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới với mục tiêu phát triển kinh tế nông thôn bền vững. Khi đường về tới mọi khóm, ấp, người dân tiếp cận giáo dục, y tế, dịch vụ thiết yếu thuận tiện hơn, còn doanh nghiệp có thêm động lực mở rộng vùng nguyên liệu, đầu tư chế biến.
Với mục tiêu đến năm 2030, 100% khóm, ấp có đường bê tông giao thông nông thôn thông suốt, Cà Mau đang đặt cược tương lai vùng đất cực Nam vào một mạng lưới giao thông hiện đại, có tính kết nối cao. Câu hỏi không còn là “có nên đầu tư hay không”, mà là làm sao để mỗi cây cầu, mỗi tuyến đường thực sự mở được không gian phát triển mới, thay vì chỉ là công trình bê tông hóa. Nếu giữ vững nguyên tắc không dàn trải, gắn hạ tầng với sản xuất và thị trường, khoản đầu tư hơn 14.000 tỷ đồng này đủ sức trở thành cú hích nâng tầm kinh tế nông thôn Cà Mau.
