Cứng hóa đường nông thôn: lựa chọn chiến lược để phá thế cô lập vùng sâu
Chiến lược cứng hóa đường giao thông nông thôn của Cà Mau là chương trình đầu tư hạ tầng quy mô lớn, nhằm thay thế hệ thống đường đất, đường nhỏ hẹp, xuống cấp bằng mạng lưới đường bê-tông thông suốt đến từng khóm, ấp, qua đó cải thiện kết nối giao thông, giảm chi phí đi lại và vận chuyển, đồng thời tạo nền tảng cho phát triển kinh tế – xã hội bền vững ở vùng sâu, vùng xa. Điểm đáng nói là tỉnh không coi đây là một dự án kỹ thuật thuần túy, mà là lựa chọn chính trị – phát triển: dùng đường giao thông nông thôn như “xương sống” của phát triển nông thôn 2030. Nghị quyết số 16-NQ/TU đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% khóm, ấp có đường bê-tông thông suốt. Với khoảng 4.089 công trình, tổng chiều dài 8.470km và nhu cầu kinh phí hơn 14.000 tỷ đồng, đây là bước đi tham vọng, buộc bộ máy và người dân phải thay đổi cách nghĩ về hạ tầng vùng sâu.
Đợt ra quân đồng loạt: tín hiệu quyết tâm hay mới là phần dễ nhất?
Ngày 15/10, Cà Mau tổ chức lễ ra quân thực hiện Nghị quyết 16-NQ/TU, đồng loạt khởi công 22 tuyến đường giao thông nông thôn tại 19 xã, phường, với tổng chiều dài 31,5km và tổng kinh phí đầu tư 53,4 tỷ đồng. Các đồng chí trong Ban Thường vụ, Ban Chấp hành Tỉnh ủy được phân công về tận cơ sở dự lễ, tạo hiệu ứng chính trị rõ rệt: đây là ưu tiên thật sự, không phải khẩu hiệu. Ngay sau lễ khởi công, các đơn vị thi công bắt tay triển khai công trình, đặt mục tiêu hoàn thành vào cuối năm. Nhưng ra quân rầm rộ luôn là phần dễ nhất. Thách thức nằm ở việc duy trì tiến độ, chất lượng và kết nối giao thông đồng bộ trong nhiều năm, trên địa hình sông nước, kênh rạch chằng chịt, thường xuyên ngập úng, sạt lở. Nếu không có cơ chế giám sát và bảo trì nghiêm túc, những tuyến đường bê-tông mới có nguy cơ lặp lại vòng đời xuống cấp như nhiều nơi từng chứng kiến.
Huy động nguồn lực và chuẩn bị mặt bằng: bài kiểm tra năng lực quản trị địa phương
Với tổng nhu cầu hơn 14.000 tỷ đồng từ ngân sách nhà nước, nguồn xã hội hóa và đóng góp của nhân dân, chiến lược cứng hóa đường Cà Mau không thể thành công nếu chỉ trông chờ vào cấp tỉnh. Nghị quyết 16-NQ/TU buộc từng xã, phường phải chủ động xây dựng đề án, huy động sức dân, chuẩn bị mặt bằng và phối hợp với đơn vị thi công. Thực tế ở Ninh Thạnh Lợi cho thấy mô hình quản trị tích cực: xã tổ chức ra quân từ 24/9, khởi công ba tuyến Kênh Tà Hong, bờ Đông Kênh Xã Sang và Kênh 9.000 với tổng chiều dài 5.042m, tổng mức đầu tư hơn 12,6 tỷ đồng; đồng thời đặt mục tiêu đến 2030 xây dựng 41 tuyến đường nội bộ, dài khoảng 171km, từ vốn đầu tư công trung hạn, sức dân và nguồn xã hội hóa. Cách làm này biến đường giao thông nông thôn thành nhiệm vụ chung của cả hệ thống chính trị và cộng đồng, thay vì một dự án “từ trên xuống”. Nhưng nó cũng đặt ra yêu cầu minh bạch: người dân chỉ tiếp tục hiến đất, di dời vật kiến trúc, hoa màu và bàn giao mặt bằng nếu thấy rõ lợi ích và tin vào quản lý chi phí.
Tác động lên đời sống vùng sâu: từ đường bê-tông đến cơ hội kinh tế
Ở các xã vùng sâu như Vĩnh Lợi, Châu Thới, Long Điền…, những tuyến đường mới không chỉ là dải bê-tông giữa ruộng lúa, mà là đường ra chợ, ra trường, ra bệnh viện. Tuyến Ông Hồng – cầu Ba Tiền dài 1,58km ở ấp Mặc Đây có tổng kinh phí hơn 3,9 tỷ đồng; tuyến Kênh xáng Hòa Bình dài 1,6km, rộng 3m với mức đầu tư hơn 2,2 tỷ đồng, khi hoàn thành sẽ cải thiện điều kiện đi lại, tạo thuận lợi cho giao thương, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội địa phương. Cầu qua Trường tiểu học Lê Văn Tám, dài 28m, rộng 3,5m, kết cấu bê-tông cốt thép, tải trọng thiết kế 3,5 tấn, kết nối ấp Thạnh Hưng 1 và Trung Hưng, cho thấy tư duy kết nối giao thông gắn với dịch vụ công. Nếu mạng lưới đường giao thông nông thôn được phát triển đồng bộ, kết nối thông suốt giữa các xã, ấp, người dân vùng sâu sẽ giảm phụ thuộc vào đường thủy, rút ngắn thời gian vận chuyển nông sản, tăng khả năng tiếp cận thị trường và dịch vụ xã hội. Vấn đề là phải tránh tình trạng đường đẹp nhưng không gắn với quy hoạch sản xuất, khiến lợi ích kinh tế không tương xứng chi phí đầu tư.
Từ mục tiêu 2030 đến câu hỏi chất lượng phát triển nông thôn
Tỉnh ủy Cà Mau đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% khóm, ấp có đường bê-tông thông suốt. Đây là tầm nhìn rõ ràng cho phát triển nông thôn 2030: không còn ấp bị cô lập vì đường đất lầy lội, không còn sản phẩm nông nghiệp bị “kẹt” vì thiếu kết nối giao thông. Nhưng đường bê-tông không tự động biến thành thu nhập cao, dịch vụ tốt hay môi trường sống an toàn. Nếu chiến lược cứng hóa đường giao thông nông thôn được gắn chặt với quy hoạch sản xuất, chuyển đổi sinh kế, phát triển dịch vụ và bảo vệ môi trường, Cà Mau có cơ hội biến hạ tầng vùng sâu thành lợi thế cạnh tranh. Ngược lại, nếu chỉ chạy theo số lượng công trình – 4.089 tuyến, 8.470km – mà bỏ qua chất lượng kết nối và bảo trì, mục tiêu kết nối giao thông sẽ bị rút gọn thành những dải bê-tông nhanh xuống cấp. Câu hỏi cho giai đoạn tới không còn là “có đường hay không”, mà là “đường đó phục vụ ai, cho mục tiêu phát triển nào và được giữ gìn ra sao”.
