VNCRM: Dự án khí hậu mang tính bước ngoặt cho đô thị Việt Nam
Dự án VNCRM (Đô thị Việt Nam thích ứng, chống chịu với biến đổi khí hậu) là một chương trình hợp tác song phương nhằm hỗ trợ các đô thị Việt Nam tăng khả năng thích ứng biến đổi khí hậu, nâng cấp hạ tầng bền vững Việt Nam và cải thiện quản lý chất thải, qua đó bảo vệ đời sống người dân trước rủi ro khí hậu ngày càng gia tăng. Dự án được Chính phủ Canada hỗ trợ thông qua Bộ Các vấn đề toàn cầu Canada, phối hợp với Liên đoàn Đô thị Canada, Viện Quy hoạch Đô thị và Nông thôn Quốc gia và Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam triển khai tại Việt Nam. Việc khởi động VNCRM thông qua hội thảo tại Hà Nội cho thấy đây không chỉ là gói hỗ trợ tài chính, mà là một chiến lược dài hơi để Canada hỗ trợ khí hậu Việt Nam gắn với chuyển đổi mô hình đô thị theo hướng xanh, thông minh và bao trùm.
Vì sao khoản hỗ trợ từ Canada đến đúng thời điểm và có ý nghĩa chiến lược
Điểm đáng chú ý của dự án VNCRM đô thị không nằm ở quy mô kinh phí, mà ở thời điểm và cách thức triển khai. Hội thảo khởi động diễn ra ngay sau khi Việt Nam và Canada nâng cấp quan hệ song phương lên Đối tác Chiến lược nhân chuyến thăm cấp Nhà nước tới Canada của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Việc dự án được nêu trong Tuyên bố chung như một nhiệm vụ ưu tiên về an ninh năng lượng, môi trường và tăng trưởng bền vững cho thấy khí hậu đã bước vào "trục chính trị" trong hợp tác hai nước. Đây là sự dịch chuyển quan trọng: Canada hỗ trợ khí hậu Việt Nam không chỉ để xử lý ngập úng hay rác thải, mà còn để chứng minh quan hệ đối tác mới phải tạo ra thay đổi cụ thể trong đô thị – nơi người dân cảm nhận trực tiếp chất lượng hạ tầng, môi trường và dịch vụ công.
Ba trụ cột: từ khung pháp lý đến mô hình thí điểm tại 9 phường
Điểm mạnh nhất của VNCRM là thiết kế ba trụ cột liên kết chính sách với thực tiễn. Trụ cột thứ nhất tập trung hỗ trợ cơ quan quản lý nhà nước hoàn thiện khung pháp lý, quy hoạch và quản lý phát triển hạ tầng kỹ thuật, chất thải rắn theo hướng thông minh, chống chịu khí hậu. Trụ cột thứ hai xuống tới cấp địa phương: dự án triển khai trực tiếp tại 9 phường thuộc 4 tỉnh Quảng Ninh, Đà Nẵng, Lâm Đồng và Đồng Tháp thông qua các sáng kiến thí điểm, nhằm giải quyết các điểm nghẽn về ngập úng đô thị, xói lở bờ sông, bờ biển, quản lý tài sản hạ tầng và quản lý chất thải rắn, với ưu tiên đặc biệt dành cho rác thải nhựa. Đây là cấu trúc vừa có chiều sâu thể chế, vừa có chiều rộng không gian, tạo điều kiện để bài học thực tiễn được nhân rộng trong hệ thống đô thị Việt Nam.
Hợp tác đô thị Canada–Việt Nam: tuyến đầu chống biến đổi khí hậu
Điểm khác biệt của VNCRM nằm ở việc đặt đô thị vào đúng vị trí tuyến đầu trong thích ứng biến đổi khí hậu. Theo đại diện Liên đoàn Đô thị Canada, các thành phố là nơi nhìn thấy trực tiếp tác động của ngập lụt, hạ tầng quá tải và quản lý chất thải đến đời sống hằng ngày của người dân. Dự án sẽ kết nối các đô thị Canada với các đô thị Việt Nam để trao đổi kinh nghiệm thực tiễn, phát triển cách tiếp cận phù hợp tại địa phương đối với các thách thức chung, từ hạ tầng chống chịu khí hậu đến quản lý chất thải rắn tích hợp, với trọng tâm là giảm thiểu rác thải nhựa. Cách tiếp cận này khẳng định: muốn xây dựng hạ tầng bền vững Việt Nam, không thể chỉ trông chờ vào công nghệ nhập khẩu, mà cần học hỏi mô hình quản trị, vai trò chính quyền địa phương và sự tham gia của cộng đồng – nơi Canada có lợi thế và Việt Nam đang khát kinh nghiệm.
Tiếng nói cộng đồng và các nhóm dễ tổn thương: thước đo thành công thực chất
VNCRM sẽ không thể được xem là thành công nếu chỉ tạo ra vài công trình chống ngập hay hệ thống thu gom rác mới. Dự án được thiết kế để bảo đảm sự tham gia thực chất của phụ nữ, các nhóm dễ bị tổn thương và cộng đồng dân cư trong mọi khâu, từ đánh giá rủi ro, lập kế hoạch đến giám sát kết quả. Đây là điểm nhấn chính trị–xã hội quan trọng: hạ tầng bền vững Việt Nam chỉ có ý nghĩa khi các nhóm thiệt thòi nhất được bảo vệ tốt hơn, thay vì là những người đầu tiên chịu thiệt hại khi bão lũ, sụt lún, ô nhiễm xảy ra. Nhìn từ góc độ này, Canada hỗ trợ khí hậu Việt Nam không chỉ là chuyển giao tri thức và công nghệ, mà còn là chia sẻ triết lý phát triển đô thị bao trùm – nơi chất lượng sống và sự an toàn của người dân là trung tâm mọi quyết định đầu tư và quy hoạch.
