Đối tác Chiến lược Việt Nam – Canada: ý nghĩa vượt ra ngoài song phương
Việt Nam Canada Đối tác Chiến lược là khuôn khổ hợp tác nâng cao, trong đó hai nước coi nhau là đối tác ưu tiên về chính trị, kinh tế, an ninh, phát triển bền vững và giao lưu nhân dân, đồng thời phối hợp chặt chẽ trong các vấn đề khu vực như hợp tác Biển Đông và trật tự hàng hải khu vực, trên nền tảng tôn trọng luật pháp quốc tế. Khi quan hệ được nâng lên tầm chiến lược, câu hỏi không phải là “có hợp tác hay không” mà là “tận dụng cơ hội như thế nào”. Điểm đáng chú ý là lợi ích của hai nước gặp nhau ở biển, thương mại và khí hậu: sinh kế của người dân Việt Nam, đời sống kinh tế và bản sắc đều gắn với Biển Đông, trong khi Canada có lợi ích trực tiếp trong tự do hàng hải và thương mại toàn cầu đi qua tuyến này.
Biển Đông và trật tự hàng hải khu vực: luật pháp quốc tế là “hợp đồng chung”
Nếu phải chọn một nền tảng cốt lõi cho quan hệ chiến lược Việt Nam – Canada, đó phải là luật pháp quốc tế trong quản lý các vấn đề Biển Đông và trật tự hàng hải khu vực. Đại diện Canada nhấn mạnh, các vấn đề ở Biển Đông cần được quản lý trên cơ sở luật pháp quốc tế, với nền tảng quan trọng là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982 (UNCLOS). Đây không chỉ là nguyên tắc pháp lý mà là lợi ích thiết thân: một phần rất lớn hoạt động thương mại của thế giới đi qua Biển Đông. Vì thế, bảo vệ trật tự hàng hải khu vực bằng luật pháp và đối thoại không phải là khẩu hiệu ngoại giao mà là “hợp đồng chung” bảo đảm an toàn cho chuỗi cung ứng, giá cước vận tải và việc làm của hàng triệu lao động phụ thuộc vào thương mại biển.
Hợp tác Biển Đông: từ quản lý rủi ro đến vận tải biển xanh
Hợp tác Biển Đông giữa Việt Nam và Canada có tiềm năng đi xa hơn các tuyên bố chính trị, nếu hai bên dám ưu tiên những dự án thực chất. Tại Hội thảo quốc tế về Biển Đông lần thứ 18 với chủ đề “Cạnh tranh, kết nối và hợp tác: Biển Đông và trật tự hàng hải khu vực” khai mạc sáng 7/10 tại Hà Nội, các bên nhấn mạnh yêu cầu quản lý bất đồng, tăng kết nối và hợp tác giữa các quốc gia ven Biển Đông, đồng thời tạo điều kiện cho đối tác ngoài khu vực như Canada tham gia. Theo Đại sứ Canada, với những rủi ro luôn hiện hữu trên biển, điều quan trọng là phải có cách tiếp cận hòa bình để giải quyết tranh chấp và quản lý rủi ro trên cơ sở UNCLOS 1982. Cùng lúc, hai nước đã hợp tác chặt chẽ trong vận tải biển an toàn, an ninh, xanh và sạch hơn – đây là hướng đi nên được coi là trụ cột của Đối tác Chiến lược.
Biến đổi khí hậu, năng lượng và sinh kế: nơi lợi ích chiến lược chạm tới đời sống
Quan hệ chiến lược sẽ vô nghĩa nếu không cải thiện đời sống người dân. Ở đây, hợp tác về khí hậu và năng lượng giữa Việt Nam và Canada chính là phép thử. Việt Nam chịu ảnh hưởng lớn của biến đổi khí hậu, với các cơn bão nghiêm trọng gây lũ lụt, sạt lở và tàn phá cơ sở hạ tầng, nông nghiệp. Canada đang hợp tác với Việt Nam để tìm kiếm phương thức tăng cường khả năng chống chịu trong các lĩnh vực này. Đồng thời, Canada sẽ hợp tác chặt chẽ với Việt Nam trong quá trình chuyển đổi năng lượng, nhằm giảm rủi ro khí hậu và cắt giảm khí thải CO₂ gắn với biển. Khi sinh kế, kinh tế và bản sắc Việt Nam đều gắn với Biển Đông, thì mọi dự án về nông nghiệp bền vững, hạ tầng thích ứng khí hậu hay năng lượng sạch đều là nội dung chiến lược chứ không chỉ là hỗ trợ phát triển.
Từ đối thoại đến hành động: làm gì để Đối tác Chiến lược không chỉ nằm trên giấy?
Nâng cấp quan hệ là bước khởi đầu, không phải đích đến. Điều hai nước cần lúc này là biến những nguyên tắc đã thống nhất thành chương trình hành động cụ thể. Thứ nhất, duy trì tham vấn và can dự ngoại giao thường xuyên, trong đó các cuộc đàm phán về Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) là diễn biến quan trọng để giảm căng thẳng và quản lý rủi ro trên biển bằng biện pháp hòa bình dựa trên UNCLOS 1982. Thứ hai, ưu tiên các dự án chung về vận tải biển an toàn – xanh, chuyển đổi năng lượng và tăng khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu trong nông nghiệp, hạ tầng. Nếu làm được, Đối tác Chiến lược sẽ không chỉ củng cố quan hệ ngoại giao Việt Nam mà còn góp phần định hình trật tự hàng hải khu vực theo hướng ổn định, mở và dựa trên luật lệ.
