Từ định mức tiết dạy sang tổng thời gian làm việc
Giờ làm việc giáo viên là tổng thời gian thực hiện các nhiệm vụ nghề nghiệp trong tuần, gồm giảng dạy, chuẩn bị bài, đánh giá học sinh và hoạt động chuyên môn, chứ không chỉ là số tiết đứng lớp. Bộ GDĐT đang lấy ý kiến dự thảo thông tư quy định chế độ làm việc của giáo viên phổ thông từ lớp 1 đến lớp 12, đề xuất giáo viên làm 40 giờ mỗi tuần, tương tự hiệu trưởng và phó hiệu trưởng. Đây là thay đổi đáng chú ý vì trước đây thời gian làm việc của giáo viên phổ thông chủ yếu được xác định qua định mức tiết dạy và nhiệm vụ chuyên môn; quy định chặt chẽ số giờ theo tuần trước đó chỉ áp dụng với cán bộ quản lý.
Điểm tiến bộ của hướng tiếp cận này là thừa nhận phần lao động thường khuất sau thời khóa biểu. Tuy vậy, ghi nhận công việc trên giấy chỉ có ý nghĩa nếu cách phân bổ thời gian phản ánh được khối lượng thực tế, thay vì biến 40 giờ thành một ngưỡng hành chính mới.
Soạn bài và chấm bài được tính vào giờ làm
Dự thảo chia 40 giờ mỗi tuần thành các nhóm nhiệm vụ: giảng dạy trực tiếp tối đa 40%; chuẩn bị bài giảng và đánh giá người học tối đa 40%; hoạt động chuyên môn, học tập, bồi dưỡng, nghiên cứu khoa học nếu có và công việc hành chính khác nếu có chiếm tối thiểu 20%. Như vậy, thời gian soạn bài, chấm bài, nhận xét kết quả học tập, sinh hoạt chuyên môn và cập nhật kiến thức được tính vào công việc, thay vì bị xem là phần việc không tên.
Định mức tiết dạy trung bình vẫn được nêu: 24 tiết mỗi tuần ở tiểu học, 20 tiết ở THCS và 19 tiết ở THPT. Hai cách đo này cần được phối hợp rõ ràng. Nếu số tiết cũ vẫn là căn cứ giao việc, còn các nhiệm vụ ngoài lớp được cộng thêm mà không có giới hạn hoặc điều chỉnh, giáo viên có thể chịu áp lực kép. Dự thảo cần giúp nhà trường cân đối nhiệm vụ, không chỉ đổi cách gọi khối lượng.
Làm đủ 8 giờ tại trường cần điều kiện thực chất
Dự thảo cho phép giáo viên làm tại trường đủ 8 giờ mỗi ngày nếu cơ sở giáo dục đáp ứng yêu cầu về cơ sở vật chất và thiết bị. Đây không phải đề xuất áp dụng đồng loạt; hiệu trưởng sẽ phân công nhiệm vụ công khai, minh bạch và xây dựng quy chế quản lý thời gian làm việc. Nếu được thông qua, trường có thể sắp xếp thời gian theo toàn bộ nhiệm vụ thay vì chỉ dựa vào thời khóa biểu.
Điều kiện về không gian không thể xem nhẹ. Muốn giáo viên ở trường để soạn bài, chấm bài hay trao đổi chuyên môn, cần có nơi làm việc phù hợp, thiết bị cần thiết và thời gian tập trung. Một phòng đông người, thiếu chỗ ngồi hoặc không bảo đảm yên tĩnh khó giúp hoàn thành những công việc đòi hỏi tập trung. Vì vậy, quyền bố trí 8 giờ tại trường phải đi kèm đánh giá thực tế về điều kiện từng cơ sở, chứ không trở thành yêu cầu hiện diện hình thức.
Lịch năm học và khối lượng việc cần được minh bạch
Theo dự thảo, năm học có 42 tuần làm việc: 35 tuần thực hiện chương trình giảng dạy, 2 tuần dự phòng, 3 tuần học tập và bồi dưỡng, cùng 2 tuần chuẩn bị và tổng kết năm học. Cách tính này cho thấy công việc không dừng lại khi hết tiết dạy. Giáo viên còn có thể được huy động trong kỳ nghỉ hè để bồi dưỡng theo yêu cầu vị trí việc làm hoặc tham gia công tác thi, tuyển sinh khi được triệu tập.
Băn khoăn chính là ai xác định một nhiệm vụ cần bao nhiêu thời gian và cách xử lý khi việc phát sinh làm vượt lịch. Quy chế của hiệu trưởng cần nêu rõ cách phân công, ghi nhận giờ làm, ưu tiên nhiệm vụ và giải quyết chênh lệch giữa các môn, cấp học. Dự thảo cũng nêu nếu nghỉ hè ít hơn số ngày nghỉ hằng năm theo Bộ luật Lao động, giáo viên được nghỉ bù phần còn thiếu. Đây là nguyên tắc cần được giữ rõ khi triển khai.
Dự thảo chỉ có giá trị khi bảo vệ được thời gian của giáo viên
Các nội dung trên vẫn là dự thảo đang được Bộ GDĐT lấy ý kiến, chưa phải quy định chính thức áp dụng trên toàn quốc. Vì thế, điều cần theo dõi không chỉ là việc chốt con số 40 giờ, mà còn là hướng dẫn thực hiện: nhà trường có đủ không gian làm việc hay không, nhiệm vụ ngoài lớp được tính ra sao và giáo viên có cơ chế phản ánh khi khối lượng vượt khả năng hay không.
Chuyển trọng tâm từ tiết dạy sang tổng thời gian là hướng hợp lý, bởi nghề giáo gồm nhiều lao động chuyên môn không diễn ra trước học sinh. Nhưng quy định chỉ thực sự công bằng khi thời gian được tính đi cùng giới hạn nhiệm vụ, cách phân công minh bạch và điều kiện làm việc tương xứng. Nếu thiếu những bảo đảm ấy, 40 giờ mỗi tuần có thể là con số rõ ràng trên văn bản nhưng mơ hồ trong đời sống giáo viên.
