Ngày hội STEM: Không chỉ là sân chơi, mà là cách học mới
Ngày hội STEM là chuỗi hoạt động nơi học sinh trực tiếp tham gia thí nghiệm thực hành, thiết kế mô hình và giải quyết vấn đề liên môn, qua đó biến kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học vốn trừu tượng thành trải nghiệm cụ thể, gần gũi và gắn với đời sống hằng ngày. Thay vì nghe giảng thụ động, các em được chạm, thử, sai và tự rút ra kết luận của mình. Đây không phải phong trào nhất thời, mà là tín hiệu cho thấy giáo dục STEM đang dịch chuyển trọng tâm từ “học thuộc” sang “học để làm”. Điều đáng mừng là sự dịch chuyển này diễn ra đồng thời ở cả bậc tiểu học lẫn THPT, tạo một mạch liên thông cho hành trình học sinh khám phá khoa học từ sớm đến khi định hướng nghề nghiệp.
THPT Đông Thạnh: 1.600 học sinh bước vào “phòng thí nghiệm mở”
Ngày 10/10/2026, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành phối hợp với Trường THPT Đông Thạnh, Tây Ninh tổ chức Ngày hội STEM với chủ đề “STEM: Bứt phá giới hạn – Vươn tầm cao mới”, lần đầu mang mô hình này đến ngôi trường vùng biên. Hơn 1.600 học sinh được trải nghiệm trên 15 gian hàng và mô hình khoa học – công nghệ, biến sân trường thành một không gian học tập mở, nơi kiến thức sách giáo khoa được “tháo khỏi trang giấy” để vận hành trước mắt các em.
Điểm đáng nói là học sinh không chỉ xem trình diễn mà được tự tay thao tác, tìm hiểu nguyên lý hoạt động và quan sát hiện tượng khoa học qua thí nghiệm thực hành. Chính việc chạm tay vào mô hình buộc các em phải đặt câu hỏi, suy luận, tranh luận với bạn bè, từ đó rèn tư duy logic, khả năng quan sát, giải quyết vấn đề và tinh thần hợp tác. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây: “Hơn 15 gian hàng và mô hình khoa học – công nghệ đã tạo nên không gian học tập mở ngay tại trường phổ thông”.
Không dừng ở trải nghiệm, ngày hội còn mở ra cánh cửa định hướng nghề nghiệp. Khi nhìn thấy kiến thức được chuyển hóa thành sản phẩm, thiết bị và giải pháp phục vụ đời sống, học sinh bắt đầu hình dung rõ hơn về các ngành công nghệ kỹ thuật, công nghệ sinh học, công nghệ thực phẩm, hóa dược hay quản lý môi trường mà mình có thể theo đuổi trong tương lai. Đây là cách giáo dục STEM đi thẳng vào câu hỏi lớn của tuổi 17: “Mình sẽ làm gì sau khi rời ghế nhà trường?”
Tiểu học Lê Hồng Phong: “Hành trình nhà khoa học nhí” và tinh thần học mà chơi
Ở bậc tiểu học, Ngày hội STEM “Hành trình nhà khoa học nhí” tại Trường Tiểu học Lê Hồng Phong cho thấy hoạt động khoa học tiểu học hoàn toàn có thể nghiêm túc mà vẫn đầy hứng khởi. Ban Giám hiệu xác định đổi mới giáo dục phải tạo ra kết quả học tập thực chất: mỗi học sinh được khám phá, thực hành, hợp tác và vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề gần gũi trong cuộc sống. Đó là cách tiếp cận dứt khoát rời khỏi kiểu học thuộc lòng vốn khiến nhiều em sợ môn khoa học.
Giáo dục STEM ở đây được hiểu rất rõ: kết nối khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học qua những nhiệm vụ vừa sức, từ vật liệu đơn giản để học sinh đặt câu hỏi, thiết kế, thử nghiệm và cải tiến sản phẩm. Các em tham gia kịch tương tác “Em huấn luyện AI”, cuộc thi Robocon, hoạt động làm sản phẩm và thuyết trình, qua đó học cách thể hiện ý tưởng, lắng nghe bạn và giải thích điều mình làm. Tinh thần “Học mà chơi – Chơi mà học” không phải khẩu hiệu, mà thể hiện rõ khi học sinh khám phá khoa học với ánh mắt tò mò, bàn tay bận rộn và đầu óc luôn đặt câu hỏi.
Điểm nhấn của ngày hội là phần trải nghiệm làm sản phẩm STEM và thuyết trình của học sinh các khối 1 đến 5, nơi kiến thức được chuyển hóa thành mô hình cụ thể, đồng thời rèn năng lực diễn đạt và tự tin trình bày. Ở cuộc thi Robocon, giáo viên chỉ đóng vai trò hướng dẫn và hỗ trợ kỹ thuật, để học sinh chủ động suy nghĩ, thử nghiệm, điều chỉnh và tìm giải pháp, qua đó rèn tư duy logic, kỹ năng làm việc nhóm, xử lý tình huống và sự kiên trì trước khó khăn. Đây chính là những phẩm chất mà một chương trình giáo dục STEM nghiêm túc cần hướng tới.
Thực hành, sai và sửa: Cách STEM nuôi dưỡng tư duy khoa học và sáng tạo
Điểm chung của các ngày hội STEM từ THPT Đông Thạnh đến Tiểu học Lê Hồng Phong là đặt học sinh vào trung tâm của quá trình học. Thay vì “học để trả bài”, các em học để giải quyết một nhiệm vụ cụ thể: điều khiển robot hoàn thành đường đua, làm sản phẩm từ vật liệu đơn giản, hay tìm hiểu nguyên lý của một thiết bị công nghệ. Khi đó, thí nghiệm thực hành không còn là phần “phụ” mà trở thành trục chính của bài học.
Quan điểm được nêu rõ: giá trị của sản phẩm nằm ở cả quá trình suy nghĩ, sự kiên trì và điều học sinh rút ra; một lần thử chưa thành công vẫn có ý nghĩa nếu các em biết tìm nguyên nhân, sửa cách làm và thử lại. Đây là tinh thần khoa học đích thực: chấp nhận sai, phân tích sai và biến sai thành bước đệm cho lần thử sau. Không gian STEM vì thế trở thành nơi rèn tư duy logic, quan sát, giải quyết vấn đề, hợp tác nhóm và sáng tạo – những năng lực mà bài kiểm tra chọn đáp án đúng sai không thể đo hết.
Về phía giáo viên, ngày hội là lời nhắc mạnh mẽ rằng vai trò của thầy cô trong giáo dục STEM không phải là người “giải hộ bài”, mà là người thiết kế nhiệm vụ, đặt câu hỏi gợi mở, đánh giá bằng sản phẩm cụ thể và tạo cơ hội cho học sinh tự làm, tự giải thích. Khi giáo viên chấp nhận lùi lại một bước, học sinh có cơ hội tiến lên nhiều bước trong hành trình trở thành những người học độc lập.
STEM đang lan rộng: Từ một ngày hội đến một hệ sinh thái học tập
Sự xuất hiện song song của Ngày hội STEM tại một trường THPT ở Tây Ninh do một trường đại học phối hợp tổ chức và Ngày hội “Hành trình nhà khoa học nhí” ở một trường tiểu học với nhiều điểm trường được kết nối bằng công nghệ cho thấy STEM không còn là hoạt động đơn lẻ. Nó đang dần trở thành một hướng đi chung trong hệ thống giáo dục, nơi các cấp học, nhà trường và cơ sở đào tạo cùng tham gia.
Công nghệ được dùng để kết nối các điểm trường, tạo không gian học tập chung và mở rộng cơ hội tham gia cho học sinh. Ở cấp quản lý nhà trường, định hướng “Một trường – một chuẩn – một hệ thống quản lý” đi kèm yêu cầu xây dựng học liệu dùng chung, khai thác phòng học thông minh và tổ chức hoạt động STEM phù hợp chương trình và điều kiện thực tế. Nói cách khác, ngày hội STEM chỉ là phần nổi của tảng băng: phía dưới là nỗ lực tái thiết kế cách dạy và cách học theo hướng trải nghiệm.
Kết lại, nếu coi lớp học truyền thống là nơi học sinh “thu nhận” kiến thức, thì các ngày hội STEM đang cho thấy một mô hình khác: trường học như phòng thí nghiệm sống, nơi mỗi em được thử, sai, sửa và sáng tạo. Khi những hoạt động như vậy xuất hiện ngày càng nhiều, giáo dục STEM sẽ không còn là khẩu hiệu, mà trở thành trải nghiệm thường ngày của học sinh – từ những nhà khoa học nhí ở tiểu học đến những bạn trẻ đang chuẩn bị bước vào ngưỡng cửa nghề nghiệp.
