Giáo dục STEM là gì và vì sao phải vào lớp học thực tế?
Giáo dục STEM là cách tổ chức dạy học tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học quanh các vấn đề thực tiễn, trong đó học sinh chủ động thử nghiệm, chế tạo sản phẩm và giải quyết bài toán đời sống thay vì chỉ nghe giảng và làm bài tập tái hiện kiến thức. Khi các tỉnh rốt ráo tổ chức tập huấn giáo dục STEM, điều quan trọng không phải là thêm một phong trào, mà là thay đổi cách dạy và cách học trong nhà trường. Nếu STEM chỉ dừng ở vài tiết ngoại khóa chụp hình đẹp trong phòng thực hành STEM, nó sẽ mắc kẹt ở bề nổi. Nhưng khi được tích hợp vào kế hoạch dạy học, STEM có thể trở thành chiếc cầu nối giữa sách giáo khoa và thế giới thật, giúp học sinh thấy rõ: “Mình học để làm gì”.
Hưng Yên: Tập huấn giáo dục STEM không chỉ để khai trương phòng thực hành
Điểm đáng chú ý ở Hưng Yên là Sở Giáo dục và Đào tạo không dừng ở việc nhận bàn giao phòng thực hành STEM hiện đại, mà mời chuyên gia của Tập đoàn Geleximco trực tiếp tập huấn giáo dục STEM cho 5 trường phổ thông nhằm nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý, giáo viên. Danh sách này gồm các trường trung học phổ thông Chuyên Thái Bình, trung học phổ thông Bắc Đông Quan, trung học cơ sở Hiệp Cường, trung học cơ sở Nghĩa Trụ và trung học cơ sở Nghĩa Dân. Một phòng thực hành STEM tại Trường THCS Hiệp Cường thuộc Chương trình STEM INNOVATION PETROVIETNAM được đầu tư với kinh phí lên tới 3,5 tỷ đồng – một con số cho thấy nếu giáo viên STEM không được tập huấn bài bản, thiết bị dễ rơi vào tình trạng “phòng mẫu” để trưng bày.
Điểm sáng của đợt tập huấn là các hoạt động thực hành trực tiếp trong phòng thực hành STEM: giáo viên được hướng dẫn khai thác thiết bị, tổ chức bài học, xây dựng sản phẩm minh họa rồi thảo luận để hoàn thiện phương án triển khai tại trường. Không khí sôi nổi, cởi mở giúp giáo viên STEM chuyển từ tâm thế “giữ máy, sợ hỏng” sang dám cho học sinh chạm tay vào công nghệ, thử và sai. Thực tế, từ tháng 10/2025 đến nay, một số trường đã tổ chức hàng trăm tiết dạy học STEM hiệu quả trên nền tảng phòng thực hành này. Câu hỏi không còn là “có dạy STEM hay không”, mà là: làm sao biến phòng thực hành STEM thành không gian học tập thường xuyên, không phải phòng trưng bày khóa cửa.
Từ tập huấn đến đổi mới dạy học: bài kiểm tra thật nằm trong lớp chứ không trên giấy
Đợt tập huấn giáo dục STEM ở Hưng Yên không chỉ giới thiệu khái niệm, mà đi sâu vào tiến trình tổ chức bài học, cách lựa chọn chủ đề và phương pháp dạy học STEM phù hợp từng môn và điều kiện từng trường. Ở đây, điểm mấu chốt là chuyển được nội dung tập huấn thành kế hoạch giáo dục cụ thể. Sở Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các trường đưa bài học, chủ đề và phương thức giáo dục STEM vào kế hoạch giáo dục, kế hoạch bài dạy; đồng thời khai thác hiệu quả cơ sở vật chất đã được đầu tư để triển khai theo hướng đổi mới, thực chất và hiệu quả. Nói cách khác, các phòng thực hành STEM hiện đại chỉ là điều kiện cần; điều kiện đủ là giáo viên dám thiết kế lại bài giảng, chấp nhận mất thời gian soạn mới và chấp nhận lớp học bớt “gọn gàng” vì học sinh được làm, thử, tạo sản phẩm.
Không khí tập huấn sôi nổi, tăng tinh thần học hỏi và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho thấy nhiều giáo viên STEM đã nhìn thấy lợi ích của cách dạy mới. Tuy vậy, nếu sau tập huấn họ quay lại trường và vẫn bị bó buộc bởi lịch dạy dày đặc, cách kiểm tra thuần lý thuyết, thì STEM chỉ tồn tại ở vài tiết minh họa. Các nhà quản lý cần nhìn rõ: dạy học STEM hiệu quả không phải là “thêm” việc cho giáo viên, mà là tổ chức lại chương trình để một phần bài học đang dạy được chuyển sang dạng dự án, thí nghiệm, mô hình thực hành trong phòng thực hành STEM. Nếu không tháo gỡ rào cản về thời gian, đánh giá, mọi nỗ lực tập huấn dễ biến thành phong trào nhất thời.
Phú Xuân: Khi robot bước ra khỏi trang sách và vào tay học sinh
Nếu Hưng Yên tập trung chuẩn bị cho giáo viên và phòng thực hành, thì Trường TH-THCS-THPT Phú Xuân ở Đắk Lắk lại cho thấy bức tranh STEM khi vào lớp học thực tế. Tại đây, giáo dục STEM được đưa vào lớp theo hướng thực tiễn, trải nghiệm, giúp học sinh không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn trực tiếp khám phá, thử nghiệm và tìm cách giải quyết vấn đề. Trong tiết Robotics của lớp 11A1 ban Tự nhiên, học sinh được lắp ráp, lập trình và thử nghiệm robot dưới sự hướng dẫn của thầy Nguyễn Hải Hà – Giám đốc một công ty STEM Robotics. Ở đây, vai trò giáo viên STEM không còn là người đọc lại nội dung sách giáo khoa, mà là người thiết kế trải nghiệm, đặt bài toán, hỗ trợ kỹ thuật và gợi mở cách suy nghĩ.
Robotics trở thành minh chứng rõ ràng cho tinh thần STEM: mỗi mạch điện, dòng lệnh hay chuyển động của robot là một tình huống để học sinh quan sát, đặt câu hỏi, thử nghiệm, điều chỉnh sản phẩm. Kiến thức không còn nằm trên trang sách mà biến thành trải nghiệm cụ thể, gần gũi với đời sống. Quan trọng hơn, học sinh được học từ những lần sai và làm lại; các em hiểu một sản phẩm hoàn chỉnh hiếm khi xuất hiện ngay lần đầu mà phải qua nhiều vòng thử nghiệm. Việc đưa STEM vào các tiết học ở Phú Xuân đã thay đổi phương pháp học tập: từ nghe và ghi nhớ sang trực tiếp làm, khám phá và tạo sản phẩm. Thông qua đó, học sinh rèn tư duy logic, kỹ năng giải quyết vấn đề, phối hợp và sáng tạo – những năng lực mà bất cứ chương trình phổ thông hiện đại nào cũng hướng tới.
STEM không phải mốt nhất thời: Điều gì tiếp theo cho nhà trường và học sinh?
Cả hai câu chuyện – tập huấn giáo dục STEM gắn với phòng thực hành STEM ở Hưng Yên và tiết học Robotics ở Phú Xuân – đều cho thấy một hướng đi chung: đưa STEM từ khẩu hiệu vào tiết học cụ thể. Đây là lựa chọn hợp lý trong bối cảnh công nghệ hiện diện ngày càng sâu trong đời sống, khi giáo dục không còn có thể dừng ở truyền đạt kiến thức tách rời thực tiễn. Từ góc nhìn của người viết, rủi ro lớn nhất hiện nay không phải thiếu thiết bị, mà là thiếu quyết tâm duy trì và mở rộng các mô hình nêu trên. Sở Giáo dục và các trường đã xác định rõ, qua tập huấn, cần tiếp tục chỉ đạo giáo viên đưa bài học và chủ đề STEM vào kế hoạch dạy học, khai thác hiệu quả cơ sở vật chất được đầu tư.
Về phía học sinh, những tiết học STEM như Robotics ở Phú Xuân không chỉ giúp các em làm quen công nghệ, mà còn có thể trở thành nền tảng cho ý tưởng, sản phẩm và con đường nghề nghiệp tương lai. Nếu các địa phương coi việc tập huấn giáo viên STEM là quá trình thường xuyên, gắn với đánh giá, chia sẻ kinh nghiệm; nếu mỗi phòng thực hành STEM được sử dụng hàng tuần thay vì vài lần một kỳ; nếu mỗi học sinh trong đời phổ thông được tham gia nhiều dự án STEM gắn với đời sống, thì STEM sẽ không còn là “môn thời thượng” mà trở thành cách dạy học bình thường. Kết luận rõ ràng là: đầu tư phòng thực hành STEM chỉ có ý nghĩa khi đi cùng chiến lược đào tạo giáo viên, đổi mới bài học và dũng cảm đưa học sinh vào trung tâm của quá trình khám phá thực tế bằng khoa học và công nghệ.
