Cúm A không phải cảm lạnh: Vì sao người già và người bệnh nền dễ suy hô hấp?
Cúm A là một dạng cúm mùa do virus cúm A gây ra, lây truyền qua đường hô hấp và có thể gây tổn thương phổi, suy hô hấp và nhiều biến chứng nặng, đặc biệt ở người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người có bệnh lý nền dù ban đầu triệu chứng có thể khá giống cảm lạnh thông thường.
Điều đáng lo không phải là cúm A xuất hiện, mà là cách chúng ta xem nhẹ nó. Khi thời tiết giao mùa, số ca cúm tăng rõ, chỉ trong khoảng một tháng, một bác sĩ tại khoa Bệnh nhiệt đới ghi nhận gần 30 ca phải nhập viện vì cúm mùa với mức độ từ nhẹ đến nặng. Ở người khỏe mạnh, đa số tự khỏi. Nhưng ở người cao tuổi cúm dễ làm bùng phát viêm phổi, suy hô hấp cúm và làm nặng thêm bệnh tim mạch, tiểu đường, COPD hay tai biến mạch máu não trước đó. Nếu vẫn coi cúm chỉ là “cảm thường”, chúng ta đang bỏ qua một mối đe dọa thực sự với phổi và tính mạng.
Biến chứng tăng tốc: Suy hô hấp chỉ sau vài ngày, kể cả khi chỉ sốt nhẹ
Thực tế lâm sàng cho thấy cúm A biến chứng ở người cao tuổi diễn tiến nhanh đến mức khó chấp nhận nếu vẫn giữ suy nghĩ “đợi vài hôm xem sao”. Một bệnh viện tuyến cuối ghi nhận nhiều ca người cao tuổi cúm A trở nặng rất nhanh, nhập viện sau vài ngày ho, sốt, khó thở và đã trong tình trạng suy hô hấp phải hỗ trợ oxy nồng độ 40–50%. Ở đây, virus không chỉ gây viêm đường hô hấp trên mà tấn công sâu vào phổi, làm giảm khả năng trao đổi khí, khiến người bệnh thở hổn hển dù chỉ gắng sức nhẹ.
Nguy hiểm hơn, không phải cứ sốt cao mới là cúm A nguy hiểm. Có bệnh nhân 73 tuổi mắc COPD, chỉ sốt nhẹ khoảng 38°C nhưng khó thở tăng dần, cuối cùng phải thở oxy qua mặt nạ có túi dự trữ với lưu lượng tới 15 lít/phút và đặt nội khí quản vì suy hô hấp cúm nặng. Các bác sĩ nhấn mạnh mức độ nặng không thể đánh giá qua nhiệt độ sốt; tổn thương phổi có thể rất nặng dù sốt không cao. Chờ đến khi “sốt thật cao rồi đi viện” là một quyết định nguy hiểm, nhất là với người cao tuổi cúm hoặc có bệnh nền.
Những ai dễ bị cúm A đánh gục và dấu hiệu cảnh báo không được bỏ qua
Không ai miễn nhiễm với cúm, nhưng có những nhóm nếu mắc thì nguy cơ cúm A biến chứng cao hơn hẳn: trẻ dưới 5 tuổi, người từ 65 tuổi trở lên, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính như tim mạch, tiểu đường, hen, COPD và người suy giảm miễn dịch. Ở họ, cúm có thể gây viêm phổi, làm nặng thêm bệnh nền, dẫn tới suy hô hấp và suy đa cơ quan. Theo một chuyên gia hô hấp, phần lớn người mắc cúm sẽ hồi phục, nhưng các nhóm nguy cơ này dễ diễn tiến nặng hơn do hệ miễn dịch yếu và sức khỏe nền vốn đã suy giảm.
Vấn đề là nhiều gia đình chỉ để ý đến sốt mà bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo khác. Những triệu chứng cần đi khám ngay gồm: khó thở, thở nhanh, đau tức ngực; ho nhiều, khạc đờm vàng xanh hoặc có máu; lơ mơ, kích thích, vật vã; mệt lả, ăn uống kém nhanh chóng; bệnh nền (tim, phổi, tiểu đường, tai biến) đột ngột mất kiểm soát. Khi các dấu hiệu này xuất hiện, tự điều trị tại nhà bằng thuốc hạ sốt và chờ “qua đợt cúm” không còn là lựa chọn an toàn.
Cúm A đang vào mùa: Số ca hô hấp tăng vọt là lời cảnh tỉnh
Thời tiết mưa lạnh, độ ẩm cao, sinh hoạt trong không gian kín khiến virus cúm lan nhanh hơn, đặc biệt ở trường học, văn phòng, phương tiện công cộng. Một bệnh viện nhi tại TPHCM ghi nhận gần 40.000 lượt khám ngoại trú vì bệnh viêm hô hấp chỉ trong tháng 9, tăng hơn 10.000 lượt so với tháng trước đó. Con số này không chỉ là thống kê, mà là lời nhắc rằng cúm đang bao vây chúng ta trong từng lớp học, phòng họp, bữa cơm gia đình.
Đáng nói, người mắc cúm có thể lây cho người khác từ một ngày trước khi có triệu chứng và kéo dài 5–7 ngày sau đó, mạnh nhất trong 3 ngày đầu. Nghĩa là một người “hơi mệt nhưng vẫn đi làm, đi chợ, đi chơi” có thể vô tình mang virus về cho ông bà có bệnh nền ở nhà. Khi cúm A gặp người cao tuổi cúm hoặc người mang sẵn bệnh tim, phổi, tiểu đường, nguy cơ suy hô hấp cúm và viêm phổi nặng không còn là chuyện hiếm. Chúng ta không thể kiểm soát thời tiết, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát hành vi để giảm lây lan.
Chiến lược bảo vệ: Vaccine phòng cúm, vệ sinh và nhận biết sớm
Nếu cúm A có thể tấn công nhanh, thì phòng ngừa phải đi trước một bước. Vaccine phòng cúm hằng năm là “lá chắn” chủ động, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế cúm A biến chứng nặng, đặc biệt ở trẻ từ 6 tháng tuổi, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh lý nền. Một lãnh đạo Trung tâm Hồi sức tích cực khuyến cáo người dân, nhất là nhóm nguy cơ cao, cần chủ động tiêm vaccine phòng cúm mỗi năm để tránh phải đối mặt với suy hô hấp và hồi sức tích cực chỉ vì một đợt cúm tưởng như đơn giản.
Nhưng vaccine không phải là tất cả. Thói quen hàng ngày quyết định phần còn lại: rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn; đeo khẩu trang khi đến nơi đông người hoặc khi có triệu chứng ho, hắt hơi; che miệng, mũi khi ho; giữ nhà cửa thông thoáng; hạn chế tiếp xúc gần với người đang ốm. Quan trọng hơn, đừng tự chẩn đoán và điều trị kéo dài tại nhà nếu người cao tuổi cúm hoặc người bệnh nền xuất hiện khó thở, đau ngực, lơ mơ hay bệnh nặng lên. Đi khám sớm có thể là ranh giới giữa một đợt cúm nhẹ và một ca suy hô hấp cúm phải đặt nội khí quản.
