Dự án thành phần 2: mắt xích quyết định của cao tốc Quy Nhơn - Pleiku
Dự án thành phần 2 cao tốc Quy Nhơn - Pleiku là đoạn tuyến dài 68 km, được thiết kế 4 làn xe, tốc độ 100 km/h, với tổng mức đầu tư khoảng 27.576 tỷ đồng, bao gồm cầu và hầm cấp đặc biệt xuyên qua địa hình hiểm trở Tây Nguyên, giữ vai trò mắt xích kết nối hai dự án thành phần còn lại để hình thành trọn vẹn tuyến cao tốc dài 125 km đi qua 16 xã, phường của tỉnh Gia Lai. Điểm nổi bật không phải ở lễ khởi công mang tính nghi thức, mà ở việc Gia Lai khởi công đoạn tuyến có ý nghĩa quyết định tiến độ vận hành toàn bộ cao tốc Quy Nhơn Pleiku. Sáng 19/8, UBND tỉnh Gia Lai tổ chức lễ khởi công tại xã Đak Pơ cho đoạn từ Km22+000 đến Km90+000, lãnh đạo tỉnh cùng lãnh đạo Bộ Xây dựng bấm nút khởi công dự án thành phần 2. Đây là thông điệp rõ ràng: tỉnh sẵn sàng bước vào giai đoạn hạ tầng giao thông cấp cao, chấp nhận thách thức kỹ thuật để đổi lấy cơ hội phát triển kinh tế miền Trung và Tây Nguyên.
Quy mô kỹ thuật lớn và sức ép tiến độ lên Gia Lai
Nhìn vào cấu trúc dự án, dễ thấy thành phần 2 không phải một đoạn cao tốc thông thường. Tuyến đi qua xã Bình Phú, Bình Khê, Ya Hội, phường An Bình, xã Đak Pơ và Hra, được thiết kế theo tiêu chuẩn đường cao tốc cấp 100 với bề rộng nền đường 24,75 m. Đặc biệt, hai công trình cầu cấp đặc biệt và hai hầm cấp đặc biệt xuyên qua đèo An Khê, Mang Yang biến dự án thành một bài kiểm tra năng lực thi công hiện đại của cả hệ thống hạ tầng giao thông quốc gia. Theo yêu cầu của Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn, các nhà thầu phải "chuẩn bị đầy đủ vật tư, vật liệu, thiết bị, máy móc và nhân lực để tổ chức triển khai dự án". Đây không chỉ là lời nhắc về trách nhiệm, mà là cảnh báo: nếu mắt xích kỹ thuật này chậm, toàn bộ cao tốc Quy Nhơn Pleiku sẽ bị kéo lùi. Áp lực giải phóng mặt bằng, chuyển đổi mục đích sử dụng rừng tự nhiên, quy hoạch mỏ vật liệu và bãi thải đặt Gia Lai vào vai trò người cầm trịch, không thể chậm chân nếu muốn tuyến cao tốc hoàn thành đúng kế hoạch chung từ 2025 đến 2029.
Từ tuyến đường đến trục phát triển: lợi ích người dân và kinh tế vùng
Điều khiến thành phần 2 đáng bàn không chỉ là con số 27.576 tỷ đồng, mà là sự thay đổi cấu trúc phát triển khi tuyến cao tốc đi vào vận hành. Dự án được xếp vào nhóm công trình giao thông trọng điểm quốc gia, có ý nghĩa tăng cường kết nối liên vùng, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội và bảo đảm an ninh quốc phòng cho Tây Nguyên nói chung, Gia Lai nói riêng. Người dân Gia Lai không quan tâm đến thông số kỹ thuật, họ quan tâm thời gian đi lại, chi phí vận chuyển nông sản, cơ hội tiếp cận dịch vụ, thị trường và việc làm. Khi cao tốc Quy Nhơn Pleiku được khai thác trọn vẹn, hàng hóa từ các huyện dọc tuyến có thể di chuyển nhanh hơn tới các trung tâm kinh tế, các khu công nghiệp, các đô thị trong và ngoài tỉnh. Đối với doanh nghiệp, tuyến cao tốc là lời mời gọi đầu tư: hạ tầng giao thông hiện đại là điều kiện tiên quyết để quyết định dòng vốn đổ vào Tây Nguyên, thay vì chỉ xem đây là vùng nguyên liệu xa cảng và xa trung tâm tiêu thụ. Nếu Gia Lai biết tận dụng, mỗi điểm lên xuống cao tốc sẽ trở thành hạt nhân đô thị – công nghiệp mới.
Thách thức phía trước: không để "mắt xích vàng" biến thành điểm nghẽn
Thành phần 2 được lãnh đạo tỉnh Gia Lai thừa nhận là dự án mang tính quyết định trực tiếp đến thời điểm đưa toàn tuyến cao tốc Quy Nhơn - Pleiku vào vận hành. Nói cách khác, đây là "mắt xích vàng" nhưng cũng có nguy cơ trở thành điểm nghẽn nếu công tác thi công, giám sát và giải phóng mặt bằng không đi đúng quỹ đạo. Thứ trưởng Bộ Xây dựng đã yêu cầu đơn vị tư vấn giám sát, tư vấn thiết kế phải rút kinh nghiệm từ các dự án kỹ thuật phức tạp tương tự như tuyến Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, để đề xuất giải pháp hiệu quả, bảo đảm chất lượng và ổn định công trình. Gia Lai cần chủ động hơn mức yêu cầu tối thiểu: hoàn thiện quy hoạch kết nối với cao tốc, phát triển mạng lưới đường gom, nút giao, khu logistics, thay vì chỉ chăm chăm hoàn thành phần đường chính. Cao tốc chỉ phát huy vai trò khi được "cắm rễ" vào không gian phát triển hai bên tuyến. Nếu tỉnh không chuẩn bị trước, lợi ích sẽ rơi vào tay các nhà đầu tư bên ngoài hoặc tập trung ở một vài điểm, thay vì lan tỏa tới cộng đồng địa phương.
Kết luận: cơ hội đã rõ, trách nhiệm thuộc về Gia Lai
Lễ Gia Lai khởi công dự án thành phần 2 cao tốc Quy Nhơn Pleiku sáng 19/8 là cột mốc quan trọng, nhưng thành công thật sự sẽ được đo bằng khoảnh khắc ô tô chạy liên tục trên tuyến 125 km, nối liền các xã, phường trong tỉnh bằng một trục hạ tầng giao thông hiện đại. Dự án mang lại cơ hội rõ ràng: rút ngắn khoảng cách vùng, nâng vị thế kinh tế, củng cố an ninh quốc phòng, mở cửa cho dòng vốn mới vào Tây Nguyên. Tuy nhiên, cơ hội không tự biến thành kết quả. Từ yêu cầu giải phóng mặt bằng, xử lý đất rừng đến tổ chức thi công cầu, hầm trên địa hình hiểm trở, mọi mắt xích đều đòi hỏi năng lực quản lý và quyết tâm chính trị. Nếu Gia Lai coi cao tốc Quy Nhơn - Pleiku là trục xương sống cho phát triển kinh tế miền Trung và Tây Nguyên, tỉnh phải hành động tương xứng: bảo vệ tiến độ, bảo đảm chất lượng, đồng thời chủ động thiết kế không gian phát triển dọc tuyến. Khi đó, cao tốc sẽ không chỉ là công trình giao thông trọng điểm quốc gia, mà là nền tảng cho một giai đoạn tăng trưởng mới của vùng.
