Việt Nam bứt phá: từ thị trường chậm chân thành hiện tượng xe điện
Thị phần xe điện Việt Nam là tỷ lệ ô tô và xe hai bánh dùng động cơ điện trong tổng số phương tiện bán ra trên thị trường nội địa, phản ánh tốc độ chuyển đổi từ động cơ xăng dầu sang động cơ điện, mức độ chấp nhận công nghệ mới của người tiêu dùng và sức cạnh tranh của ngành công nghiệp sản xuất trong nước so với xu hướng điện hóa toàn cầu. Việt Nam hiện được Cơ quan Năng lượng Quốc tế đánh giá là một trường hợp đặc biệt với tăng trưởng xe điện nóng và ít chịu tác động từ làn sóng ô tô điện giá rẻ Trung Quốc. Điều đáng nói là thị phần ô tô điện tại Việt Nam đã vọt lên gần 41%, xếp hạng 5 toàn cầu, trong bối cảnh nhiều thị trường phát triển vẫn loay hoay quanh ngưỡng 10–20%.
So với thế giới: Việt Nam đang chạy nhanh hơn cả châu Âu và Mỹ
Nhìn ra bên ngoài, bức tranh càng cho thấy Việt Nam đang đi nhanh hơn mặt bằng chung. Trên toàn cầu, doanh số ô tô điện năm 2025 vượt mốc 20 triệu xe, chiếm 25% tổng số ô tô mới bán ra. Ở châu Âu, riêng trong tháng 7, đã có 224.266 xe thuần điện (BEV) đăng ký tại 16 thị trường lớn, chiếm 25,7% thị trường ô tô mới và tăng 13,6% so với cùng kỳ. Mỹ vẫn chậm với thị phần dưới 10%. Trong bối cảnh đó, việc thị phần xe điện Việt Nam tiến sát 41% không chỉ là con số ấn tượng mà là lời tuyên bố rằng các thị trường mới nổi hoàn toàn có thể vượt qua các cường quốc ô tô cũ nếu chọn đúng mô hình. Câu chuyện không còn là “đuổi kịp” mà là “vượt lên” và áp lực giờ chuyển sang những nước từng được xem là dẫn dắt xu hướng.
Hai bánh và bốn bánh cùng điện hóa: thay đổi thói quen di chuyển hàng ngày
Nếu ô tô điện là cuộc cách mạng trên cao tốc, thì xe máy điện là sự lặng lẽ tái thiết mọi ngõ ngách đô thị. Doanh số xe máy tại Việt Nam đạt 1,86 triệu chiếc từ đầu năm đến hết tháng 7/2026, tăng 19,6% so với cùng kỳ, và đáng chú ý là xe điện đã chiếm tới 27,7% tổng doanh số hai bánh. Đây không còn là phân khúc ngách mà là một trụ cột mới của thị trường. MotorCycles Data nhận định thị trường xe máy Việt Nam đang bước vào giai đoạn “chuyển đổi cấu trúc”, khi động lực tăng trưởng thực sự đến từ xe điện. Nói cách khác, người dùng bình dân – những người sống nhờ chiếc xe máy mỗi ngày – đang bỏ phiếu cho điện hóa bằng ví tiền của họ. Khi tầng lớp này đổi thói quen, sự chuyển dịch là khó đảo ngược.
Xe điện giá rẻ: lá bài chiến lược giúp thị phần bùng nổ
Chiếc chìa khóa giúp thị phần xe điện Việt Nam tăng tốc không nằm ở các mẫu xe sang, mà ở chiến lược xe điện giá rẻ. TMT Motors chuẩn bị tung ra mẫu ô tô điện siêu nhỏ hai chỗ Nano S05 với giá 148 triệu đồng, thuộc nhóm rẻ nhất thị trường. Mức giá này tương đương hoặc thấp hơn một số xe máy cao cấp, khiến việc “lên đời bốn bánh” lần đầu trở nên khả thi với nhiều gia đình đô thị. IEA cũng ghi nhận Việt Nam là quốc gia duy nhất trong khu vực có nhà sản xuất ô tô điện nội địa quy mô lớn, cung cấp xe điện với giá tương đương xe xăng, dầu. Nói thẳng: khi rào cản giá bị phá vỡ, mọi tranh luận về công nghệ hay thói quen đều trở nên thứ yếu. Người dùng sẽ chọn phương án rẻ hơn, yên tĩnh hơn và ít phải lo tiền xăng hơn.
Chính sách trợ cấp, khủng hoảng năng lượng và đường dài đến 2035
Sự bùng nổ không tự nhiên mà có; nó là kết quả của cú hích chính sách và bối cảnh khủng hoảng năng lượng. Ở châu Âu, đà tăng của xe thuần điện diễn ra trong bối cảnh chính sách khí thải nghiêm ngặt, ưu đãi của chính phủ và cạnh tranh giá quyết liệt – đó chính là các chính sách trợ cấp xe điện theo nghĩa rộng. Cơ quan Năng lượng Quốc tế cho biết cuộc khủng hoảng năng lượng từ xung đột Trung Đông phơi bày sự lệ thuộc vào dầu mỏ, trong khi xe điện đã giúp tiết kiệm khoảng 1,7 triệu thùng dầu mỗi ngày năm 2025. Một số quốc gia Đông Nam Á, bao gồm Việt Nam, đã công bố kế hoạch mở rộng hoặc kéo dài ưu đãi thuế cho ô tô điện như phản ứng trực tiếp với khủng hoảng này. IEA dự báo thị phần ô tô điện toàn cầu có thể chạm 50% vào năm 2035, còn Việt Nam có thể vượt mốc 80%, cao nhất khu vực. Câu hỏi giờ không phải “có điện hóa hay không”, mà là Việt Nam sẽ tận dụng lợi thế đi sớm đến đâu để xây dựng ngành công nghiệp xe điện đủ mạnh và bền vững, thay vì chỉ là một cơn sốt ngắn hạn.
