Hạ tầng số là bệ đỡ, không phải phần trang trí
Chuyển đổi số giáo dục là quá trình xây dựng hạ tầng, nền tảng và năng lực sử dụng công nghệ để cải thiện việc dạy, học và quản lý nhà trường, tạo điều kiện cho AI được đưa vào lớp học có mục tiêu. Thực tế tại TP.HCM cho thấy thứ tự này quan trọng: AI phát huy tác dụng khi trường đã có kết nối, thiết bị phù hợp và giáo viên biết chọn công cụ theo yêu cầu bài học. Hệ sinh thái chuyển đổi số giáo dục được xác định là nền tảng để nhà trường mạnh dạn ứng dụng AI vào đổi mới dạy và học.
Ở Trường Tiểu học Đống Đa, học sinh lớp 5/4 dùng máy tính bảng và iPad trong bài Khoa học tự nhiên về các giai đoạn phát triển của con người. Các em quét mã QR, đọc sách điện tử, xem phim ngắn, chơi trò chơi, tạo sản phẩm nghe nhìn và nộp bài trên hệ thống. Giá trị không nằm ở việc đưa thêm màn hình vào lớp, mà ở cơ hội để học sinh chủ động tìm hiểu, mở rộng kiến thức và vận dụng vào tình huống thực tế. Theo hiệu trưởng Trường THCS Võ Trường Toản, sau hai năm vận hành Nghị quyết 57-NQ/TW, giáo viên đã tự tin hơn trong số hóa bài dạy và đổi mới tiết học.
Mô hình trường học số cần đi cùng năng lực giáo viên
Ngày 29/10, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội khởi động mô hình Trường học số Google AI, dự kiến triển khai tại 100 đơn vị trong giai đoạn 2026–2028, bắt đầu từ năm học 2026–2027. Đây là bước đi đáng chú ý vì đưa công cụ AI vào một cấu trúc vận hành chung, thay vì để từng lớp tự xoay xở với các ứng dụng rời rạc. Hệ thống dự kiến đồng bộ mã định danh học tập qua đăng nhập một lần; giáo viên được nâng cấp tài khoản và dùng miễn phí Gemini Pro để hỗ trợ công việc chuyên môn.
Nhưng nền tảng không thể thay thế năng lực sư phạm. Chương trình bồi dưỡng được thiết kế từ mức kiến thức cơ bản dành cho giáo viên ở trường thí điểm đến các cấp độ chuyên sâu theo nhu cầu. Canva Việt Nam và AI Edu cũng trao tặng chương trình bồi dưỡng công cụ AI cho 10.000 giáo viên tại Hà Nội. Song song, trục quản lý học tập HanoiStudy được định hướng làm đầu mối kết nối các hệ thống LMS và quản trị dữ liệu học tập. Cách làm này có triển vọng nếu nhà trường được quyền chọn giải pháp phù hợp, còn giáo viên được học cách đánh giá đầu ra của AI, chứ không chỉ thao tác với công cụ.
Hà Nội cũng đặt yêu cầu giáo viên làm chủ công nghệ, thận trọng và tuân thủ quy định về độ tuổi khi học sinh sử dụng AI. Đây không nên là dòng lưu ý phụ: an toàn, quyền riêng tư và vai trò hướng dẫn của người thầy phải được tính ngay trong thiết kế mô hình. Thành phố dự kiến tiếp tục đa dạng hóa các mô hình thí điểm để đánh giá, rút kinh nghiệm và chọn giải pháp phù hợp với từng đơn vị.
AI dạy tiếng Anh: ứng dụng cụ thể phải gắn với mục tiêu học tập
Một hướng triển khai thiết thực là kết hợp chuyển đổi số và AI dạy tiếng Anh. Sáng 29/10, Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với VTC Online họp góp ý chương trình ứng dụng công nghệ trong môn học này. Các đơn vị dự kiến triển khai chương trình bổ trợ tiếng Anh trên Trường học số goEdu, giúp học sinh luyện tập thường xuyên và theo dõi tiến trình, kết quả học tập.
Theo kế hoạch được trao đổi, nền tảng có học liệu số, công cụ kiểm tra và đánh giá bốn kỹ năng cùng báo cáo phân tích dữ liệu dành cho giáo viên, nhà trường và cơ quan quản lý. Giáo viên, cán bộ quản lý cũng sẽ được bồi dưỡng cách khai thác nền tảng và ứng dụng AI vào dạy học. Đây là ví dụ cho thấy AI có thể hỗ trợ phản hồi và nhận diện quá trình học, nhưng kết quả chỉ hữu ích khi giáo viên dùng dữ liệu để điều chỉnh bài giảng thay vì xem điểm số tự động là đánh giá đầy đủ.
Chương trình được định hướng phù hợp với Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và mục tiêu từng bước đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Các bên cũng nêu nguyên tắc tự nguyện, không thu phí, không làm tăng tải, đồng thời yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân và bảo đảm hỗ trợ kỹ thuật. Những điều kiện ấy cần được giữ xuyên suốt, không chỉ trong giai đoạn thí điểm.
Thước đo thành công là chất lượng học, không phải số công cụ
Các ví dụ từ TP.HCM, mô hình trường học số tại Hà Nội và kế hoạch AI trong dạy tiếng Anh cùng chỉ về một nguyên tắc: công nghệ chỉ có ý nghĩa khi được đặt trên hạ tầng ổn định, chương trình học rõ mục tiêu và đội ngũ giáo viên được bồi dưỡng liên tục. Một tiết học STEM AI tại Trường Tiểu học Nguyễn Huệ được tổ chức mỗi tuần một tiết ở từng khối, kết hợp lập trình robot, một số môn học và hoạt động trải nghiệm để rèn kiến thức cùng kỹ năng giải quyết vấn đề.
Vì vậy, đánh giá AI trong trường học không nên dừng ở số tài khoản, thiết bị hay nền tảng được triển khai. Cần hỏi học sinh có hiểu bài hơn không, giáo viên có thêm thời gian cho hướng dẫn và phản hồi không, dữ liệu có được bảo vệ không, và công cụ có phù hợp với lứa tuổi hay không. Nếu thiếu các tiêu chí ấy, trường học số dễ trở thành danh mục mua sắm; nếu đáp ứng được, AI có thể mở rộng cơ hội thực hành và cá nhân hóa việc học mà vẫn giữ giáo viên ở vị trí trung tâm.
