Chi hơn 1.234,5 tỷ đồng: Bắc Ninh chọn “đi tắt đón đầu” bằng giáo dục STEM
Giáo dục STEM Bắc Ninh đang được định hình như một chiến lược dài hạn, trong đó tỉnh đầu tư hơn 1.234,5 tỷ đồng xây dựng hệ sinh thái học tập gắn với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, bao phủ từ mầm non đến trung học phổ thông, nhằm tạo ra một thế hệ công dân số có tư duy lập trình, năng lực giải quyết vấn đề và khả năng thích ứng với nền kinh tế công nghệ cao.
Quyết định số 1061/QĐ-UBND của UBND tỉnh Bắc Ninh không chỉ là một văn bản hành chính, mà là tuyên bố lựa chọn con đường phát triển dựa vào tri thức và công nghệ. Đề án “Phát triển giáo dục STEM/STEAM trong các cơ sở giáo dục mầm non và phổ thông tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035” hướng tới 1.740 cơ sở giáo dục, gồm 1.216 trường, trung tâm, trường trung cấp và 524 cơ sở mầm non độc lập tư thục. Đây là mức độ bao phủ hiếm có, cho thấy tỉnh nhìn STEM/STEAM như hạ tầng thiết yếu không kém giao thông hay điện lưới.
Theo Đề án, tổng kinh phí thực hiện dự kiến hơn 1.234,5 tỷ đồng. Về bản chất, đây là khoản đầu tư giáo dục STEM có tính “mở đường” cho chiến lược phát triển các ngành công nghiệp công nghệ cao, điện tử, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số và đô thị thông minh mà tỉnh đang theo đuổi. Nếu các địa phương khác còn phân vân, Bắc Ninh đã chọn đặt cược lớn vào chất lượng nguồn nhân lực tương lai.
Phòng học STEAM hiện đại: Nâng chuẩn cơ sở hạ tầng trường học hay cuộc cách mạng không gian học tập?
Trọng tâm táo bạo nhất của đề án là mục tiêu mỗi cơ sở giáo dục có ít nhất một phòng học STEM/STEAM được trang bị thiết bị cơ bản, phù hợp từng cấp học. Đây không phải chuyện “thêm một phòng chức năng”, mà là tái định nghĩa chuẩn cơ sở hạ tầng trường học theo hướng ưu tiên thực hành, trải nghiệm và sáng tạo. Phòng học STEAM hiện đại được thiết kế như STEM/STEAM Lab – không gian đổi mới sáng tạo trong nhà trường, kết nối trực tiếp với mục tiêu phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao.
Mô hình phòng học được chia thành khu vực giảng dạy và khu vực học tập, thực hành, với yêu cầu chặt chẽ về diện tích và an toàn: tận dụng phòng hiện có thì tối thiểu 45m² cho mầm non, tiểu học và 60m² cho trung học; xây mới phải bảo đảm không dưới 70m² với THPT, 60m² với tiểu học và THCS. Phòng học phải đạt chuẩn về ánh sáng, thông gió, cấp điện, phòng cháy chữa cháy, lối thoát hiểm.
Điều đáng nói là thiết kế không gian được gắn chặt với phương pháp: bàn ghế theo nhóm linh hoạt di chuyển, khu trưng bày sản phẩm, không gian làm việc nhóm và trình bày, thay vì mô hình lớp học “thầy đọc – trò chép”. Chính sự thay đổi cấu trúc không gian này mới là cú chuyển quan trọng, buộc nhà trường phải đi theo hướng dạy học liên ngành và lấy hoạt động của học sinh làm trung tâm.
Từ robot, IoT đến công dân số: Bắc Ninh muốn đào tạo ai cho tương lai?
Nếu nhìn vào danh mục thiết bị, có thể thấy rõ tham vọng của Bắc Ninh: hệ thống thiết bị STEM/STEAM được định hướng tiếp cận các công nghệ mới như robot, IoT và AI. Ở cấp trung học, phòng học sẽ có bộ robot giáo dục lắp ráp – lập trình, robot tích hợp camera AI và cảm biến; bộ học tập IoT với vi điều khiển, cảm biến và kết nối nền tảng IoT; các bộ ứng dụng IoT theo chủ đề nhà thông minh, giao thông, nông trại; bộ học tập AI về thị giác máy.
Với mầm non, mô hình được thiết kế mềm dẻo hơn: màn hình tương tác, máy tính bảng, robot lập trình đơn giản, robot Rio, bộ thí nghiệm khoa học tổng hợp, bộ lắp ghép kỹ thuật, mô hình cơ cấu chuyển động, mô hình thành phố giao thông và các bộ thiết kế sáng tạo. Cách tiếp cận này có ý nghĩa: thay vì đợi đến THCS mới “gặp” công nghệ, trẻ được tiếp cận tư duy khoa học – kỹ thuật từ sớm, qua trò chơi và trải nghiệm.
Mục tiêu được tỉnh nêu rõ là phát triển cho học sinh các năng lực cốt lõi như tư duy logic, tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, sáng tạo, hợp tác, giao tiếp và thuyết trình; từng bước hình thành thế hệ công dân số có khả năng làm chủ công nghệ, tư duy lập trình và thích ứng với sự phát triển nhanh của khoa học, công nghệ. Đây là lời khẳng định: giáo dục STEM/STEAM không phải phong trào theo mốt, mà là giải pháp chuẩn bị nguồn nhân lực trẻ cho các ngành công nghiệp công nghệ cao, điện tử, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số và đô thị thông minh.
Lộ trình bốn giai đoạn: mạnh tay đầu tư nhưng có “thử – sửa – nhân rộng”
Điểm đáng khen của chiến lược đầu tư giáo dục STEM này là tỉnh không làm theo kiểu “ồ ạt một lần”, mà chia thành bốn giai đoạn rõ ràng trong khung 2026–2035. Giai đoạn 1 (2026–2027) là thí điểm mô hình giáo dục STEM/STEAM tại 112 cơ sở giáo dục, vừa đủ để đo lường hiệu quả, phát hiện điểm nghẽn về thiết bị, chương trình, năng lực giáo viên.
Giai đoạn 2 (2028–2029) mở rộng nhanh: năm 2028 dự kiến triển khai tại khoảng 561 trường; năm 2029 lên tới 1.067 cơ sở giáo dục, đồng thời hỗ trợ thiết bị giáo dục STEM cho 524 cơ sở mầm non độc lập tư thục. Đến năm 2030, 473 trường trung học sẽ được trang bị bộ thiết bị dạy học STEM gắn bảng. Đây là con số cho thấy tỉnh không bỏ quên khu vực ngoài công lập, một điểm yếu thường thấy trong các chương trình đầu tư công.
Giai đoạn 4 (2031–2035) được xác định là giai đoạn nâng cao chất lượng và phát triển bền vững, làm nền tảng cho sự phát triển lâu dài của giáo dục tỉnh. Nếu thực hiện nghiêm túc khâu đánh giá ở từng chặng, Bắc Ninh có cơ hội xây dựng một hệ sinh thái giáo dục STEM/STEAM đồng bộ, hiện đại, bền vững và có tính kết nối – điều mà nhiều chương trình đổi mới giáo dục khác thường thiếu. Tổng kinh phí dự kiến hơn 1.234,5 tỷ đồng vì thế không chỉ là “chi phí thiết bị”, mà là khoản đầu tư cho năng lực học tập suốt đời của nhiều thế hệ học sinh.
Cơ hội và thách thức: để phòng học STEM/STEAM không trở thành phòng trưng bày
Ở tầm chiến lược, Bắc Ninh đã đi đúng hướng: coi giáo dục STEM/STEAM là chìa khóa chuẩn bị nguồn nhân lực cho công nghiệp công nghệ cao, kinh tế số và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất không nằm ở thiết bị, mà ở con người và cách vận hành. Đề án đã nhấn mạnh việc bồi dưỡng giáo viên về quản lý, sử dụng và vận hành phòng học, cùng xây dựng bộ chương trình, kế hoạch bài giảng, phần mềm mô phỏng, lập trình, thiết kế. Nếu khâu này yếu, phòng học STEAM hiện đại rất dễ biến thành “phòng trưng bày công nghệ” ít được khai thác.
Điểm sáng là mô hình STEM/STEAM Lab được định hướng trở thành không gian kết nối nhà trường với đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, tạo điều kiện cho học sinh tham gia trải nghiệm, nghiên cứu khoa học và hướng nghiệp gắn với thực tiễn. Đây là yếu tố có thể biến giáo dục STEM Bắc Ninh thành lợi thế cạnh tranh thực sự: không chỉ dạy kiến thức, mà giúp học sinh nhìn thấy đường đi nghề nghiệp trong hệ sinh thái công nghệ của tỉnh.
Kết lại, quyết định mạnh tay đầu tư hơn 1.234,5 tỷ đồng cho giáo dục STEM/STEAM là bước đi táo bạo nhưng hợp lý với một tỉnh đang đặt mục tiêu dẫn đầu về công nghiệp công nghệ cao. Thành công hay không phụ thuộc vào việc tỉnh có kiên trì với lộ trình “thử – điều chỉnh – nhân rộng”, đầu tư đúng vào đội ngũ giáo viên và giữ được kết nối với doanh nghiệp, viện trường. Nếu làm được, Bắc Ninh không chỉ nâng chuẩn cơ sở hạ tầng trường học, mà còn xây được “đường cao tốc” tri thức cho thế hệ công dân số.
