Giáo dục STEM Bắc Ninh: Đề án lớn, tham vọng lớn hơn
Giáo dục STEM Bắc Ninh là chương trình phát triển dạy và học các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán và nghệ thuật theo định hướng STEM/STEAM, được triển khai đồng bộ từ mầm non đến trung học, gắn với chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và nhu cầu nhân lực công nghệ cao của địa phương.
UBND tỉnh Bắc Ninh đã phê duyệt Đề án “Phát triển giáo dục STEM/STEAM trong các cơ sở giáo dục mầm non và phổ thông tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035” nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây không chỉ là một kế hoạch kỹ thuật mà là lựa chọn chiến lược: dùng giáo dục làm nền cho các ngành công nghiệp công nghệ cao, điện tử, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và kinh tế số.
Tổng kinh phí dự kiến hơn 1.234,5 tỷ đồng cho 1.740 cơ sở giáo dục, trong đó có 1.216 trường, trung tâm và 524 cơ sở mầm non độc lập tư thục. Câu hỏi quan trọng không phải là con số lớn đến đâu, mà là số tiền này có thực sự biến lớp học thành không gian sáng tạo, hay chỉ dừng lại ở việc mua thiết bị để… cất tủ.
Một phát biểu có thể trích dẫn là: “Tổng kinh phí thực hiện Đề án dự kiến hơn 1.234,5 tỷ đồng”. Câu này cho thấy mức độ cam kết tài chính hiếm thấy cho một đề án giáo dục địa phương.
Phòng học STEAM hiện đại: Từ bản vẽ đến lớp học sống động
Điểm khác biệt lớn nhất của đề án phát triển STEM 2026 là việc đặt phòng học STEAM hiện đại ở vị trí trung tâm, coi đây là “trái tim” của đổi mới dạy học thay vì một phòng thí nghiệm phụ trợ ít dùng đến.
Đề án xác định xây dựng mô hình phòng học STEM/STEAM là nội dung quan trọng để hiện thực hóa định hướng giáo dục gắn với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Phòng học có thể tận dụng phòng sẵn có hoặc xây mới, với diện tích tối thiểu từ 45m² đến 70m² tùy cấp học, kèm yêu cầu chặt chẽ về ánh sáng, thông gió, an toàn điện, phòng cháy, lối thoát hiểm. Đây là bước tiến rõ rệt so với nhiều phòng bộ môn chật chội, thiếu chuẩn trước đây.
Không gian được chia hai khu: giảng dạy và học tập, thực hành. Ở phía giáo viên là bảng tương tác hoặc bảng điện tử, máy tính kết nối internet, tivi hoặc máy chiếu, phần mềm mô phỏng, lập trình, thiết kế. Ở phía học sinh là bàn nhóm linh hoạt, khu trưng bày sản phẩm, bộ kit robot, lập trình, thí nghiệm, hệ thống âm thanh – ánh sáng và khu làm việc nhóm. Nếu vận hành đúng, đây sẽ là phòng học nơi học sinh đứng nhiều hơn ngồi, làm nhiều hơn nghe.
Đáng chú ý, thiết bị được định hướng tiếp cận công nghệ mới: robot giáo dục lắp ráp – lập trình, robot tích hợp camera AI, bộ học IoT với vi điều khiển và cảm biến, bộ ứng dụng nhà thông minh, giao thông, nông trại, và bộ học AI về thị giác máy ở cấp trung học. Với mầm non, trọng tâm là màn hình tương tác, máy tính bảng, robot lập trình đơn giản, bộ thí nghiệm khoa học tổng hợp, mô hình cơ cấu chuyển động và thành phố giao thông. Đây là cách kéo nội dung khoa học – công nghệ từ sách vở xuống bàn tay trẻ nhỏ.
Lộ trình 2026–2035: Thí điểm, nhân rộng và bài kiểm tra về tính bền vững
Một đề án phát triển STEM 2026 quy mô lớn mà thiếu lộ trình rõ ràng sẽ khó tránh khỏi dàn trải. Bắc Ninh chọn cách đi từ thí điểm đến nhân rộng, rồi mới nhấn mạnh chất lượng, và đó là quyết định hợp lý nếu đi kèm cơ chế giám sát nghiêm.
Đề án triển khai từ năm 2026 đến 2030, định hướng đến năm 2035. Giai đoạn 1 (2026–2027) thí điểm tại 112 cơ sở giáo dục; giai đoạn 2–3 (2028–2029) triển khai diện rộng, với khoảng 561 trường trong năm 2028 và 1.067 cơ sở trong năm 2029, đồng thời hỗ trợ thiết bị STEM cho khoảng 524 cơ sở mầm non độc lập tư thục. Đến năm 2030, 473 trường trung học sẽ được trang bị bộ thiết bị dạy học STEM gắn bảng. Giai đoạn 4 (2031–2035) tập trung nâng cao chất lượng và phát triển bền vững.
Một câu trích dẫn đáng chú ý là: “Đề án được triển khai theo lộ trình trong giai đoạn từ 2026 - 2030, định hướng đến 2035, đi từ thí điểm, đánh giá, hoàn thiện và nhân rộng”. Điều này cho thấy tỉnh không xem STEM/STEAM như phong trào ngắn hạn mà là chiến lược dài hơi.
Tuy vậy, thành công không nằm trên giấy. Nếu khâu thí điểm không trung thực về đánh giá, nếu các bài học sai không được ghi nhận, giai đoạn nhân rộng sẽ lặp lại lỗi ở quy mô gấp hàng chục lần. Lộ trình đã rõ, nhưng tính bền vững sẽ phụ thuộc vào sự thẳng thắn của hệ thống khi đối diện với thất bại bước đầu.
Tác động tới kỹ năng thực hành học sinh: Cơ hội và rủi ro
Cốt lõi của giáo dục STEM Bắc Ninh không phải là robot hay bảng tương tác, mà là việc kỹ năng thực hành học sinh có được nâng lên thực chất hay không. Nếu phòng học STEAM hiện đại chỉ dùng để… chụp ảnh, đề án sẽ thất bại.
Mục tiêu chung của đề án là nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, phát triển cho học sinh tư duy logic, tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, sáng tạo, hợp tác, giao tiếp và thuyết trình; từng bước hình thành thế hệ công dân số có khả năng làm chủ công nghệ và tư duy lập trình. Các phòng học STEM/STEAM được kỳ vọng tạo môi trường học trực quan, tăng cường thực hành, nghiên cứu và sáng tạo, qua đó phát triển năng lực khoa học, công nghệ và kỹ năng giải quyết vấn đề.
Điểm tích cực là mô hình được thiết kế liên thông từ mầm non đến THPT, gắn với hoạt động trải nghiệm, nghiên cứu, thiết kế và chế tạo sản phẩm, đồng thời tăng cường kết nối với doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu. Điều này giúp học sinh thấy kiến thức trên lớp không tách rời thực tiễn sản xuất và đời sống.
Rủi ro lớn nằm ở chỗ: nếu giáo viên không được bồi dưỡng đúng, các giờ STEM chỉ là phiên bản “thực hành hóa” của bài giảng cũ, học sinh làm nhưng không hiểu, lắp ráp nhưng không thiết kế. Kỹ năng thực hành học sinh chỉ thực sự nâng lên khi các em được phép thử – sai – làm lại, chứ không bị biến thành người “thao tác đúng quy trình” để hoàn thành bài kiểm tra.
Kết luận: Từ phòng học đến hệ sinh thái STEM/STEAM
Hơn 1.234,5 tỷ đồng cho giáo dục STEM Bắc Ninh là khoản đầu tư lớn, nhưng giá trị thật chỉ xuất hiện khi các phòng học STEAM hiện đại trở thành không gian làm việc quen thuộc của học sinh chứ không phải “phòng đặc biệt” ít dùng.
Đề án hướng tới xây dựng hệ sinh thái giáo dục STEM/STEAM đồng bộ, hiện đại, bền vững, có tính kết nối, góp phần trực tiếp vào chiến lược phát triển kinh tế – xã hội và nhân lực công nghệ cao. Điều đó có nghĩa là mỗi phòng học, mỗi bộ kit robot, mỗi giờ học STEM đều phải gắn với bức tranh lớn: chuẩn bị thế hệ công dân số cho đô thị thông minh, công nghiệp công nghệ cao và kinh tế số.
Ở góc độ người học, đề án này là tín hiệu tích cực: học sinh được tiếp cận sớm với robot, IoT, AI, được làm thí nghiệm từ mầm non đến THPT, được kết nối với doanh nghiệp và cơ sở nghiên cứu. Nhưng ở góc độ quản lý, đây là bài kiểm tra về năng lực triển khai: liệu hệ thống có đủ kỷ luật để tránh đầu tư dàn trải, đủ linh hoạt để điều chỉnh theo phản hồi thực tế, và đủ kiên trì để giữ STEM/STEAM không trở thành phong trào nhất thời.
Nếu trả lời được ba câu hỏi đó bằng hành động, Bắc Ninh không chỉ có đề án phát triển STEM 2026 trên giấy, mà còn có một thế hệ học sinh thành thạo kỹ năng thực hành, tự tin bước vào nền kinh tế số đang thay đổi từng ngày.
