Nghị quyết 22: Bước ngoặt trong chính sách giáo dục Bắc Ninh
Giáo dục ngoài công lập ở Bắc Ninh là hệ thống các cơ sở giáo dục mầm non và phổ thông tư thục, dân lập, hoạt động song song với mạng lưới công lập, được Nhà nước định hướng và hỗ trợ nhằm chia sẻ áp lực tuyển sinh, huy động nguồn lực xã hội và mở rộng không gian học tập đa dạng cho người học ở mọi cấp độ.
Nghị quyết số 22 về hỗ trợ phát triển giáo dục ngoài công lập có hiệu lực từ ngày 1/8/2026 đến 31/12/2030, áp dụng cho các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông ngoài công lập; trẻ em là con công nhân, người lao động tại khu, cụm công nghiệp, khu chế xuất; giáo viên mầm non ngoài công lập và các tổ chức, cá nhân liên quan. Đây là bước đi thể hiện rõ ưu tiên trong chính sách giáo dục Bắc Ninh: coi khu vực tư nhân là một phần của hệ sinh thái giáo dục, không phải “phần phụ” của hệ thống công. Quan điểm này quan trọng vì nó chuyển trọng tâm từ tư duy quản lý sang tư duy đồng hành, tạo nền tảng cho phát triển trường tư thục theo hướng bền vững, có trách nhiệm xã hội.
Áp lực tuyển sinh và lý do Bắc Ninh phải mở rộng không gian giáo dục
Động lực lớn nhất buộc Bắc Ninh phải mở rộng giáo dục ngoài công lập là áp lực tăng quy mô học sinh quá nhanh so với khả năng đáp ứng của hệ thống công lập. Năm học 2025–2026, toàn thành phố có 54 nghìn học sinh lớp 9; sang năm học 2026–2027, con số này dự kiến tăng lên hơn 71 nghìn em. Với đà tăng này, nếu chỉ trông chờ vào trường công, tắc nghẽn tuyển sinh là điều chắc chắn.
Theo tính toán, 60 trường trung học phổ thông công lập chỉ có thể tiếp nhận gần 32 nghìn học sinh lớp 10 (khoảng 60%), trong khi 31 trường ngoài công lập tiếp nhận khoảng 9,1 nghìn học sinh, chiếm 22%. Phần còn lại phải chuyển sang giáo dục thường xuyên hoặc học nghề. Những con số này cho thấy giáo dục ngoài công lập đang gánh một phần đáng kể nhu cầu học tập ở bậc trung học phổ thông, nhưng tỷ lệ học sinh theo học tại các cơ sở giáo dục ngoài công lập mới gần 7% trong tổng số khoảng 900 nghìn trẻ mầm non và học sinh các cấp. Rõ ràng, dư địa để mở rộng khu vực này còn rất lớn.
Gói hỗ trợ đầu tư: Cú hích cho trường tư thục và mầm non tư nhân
Điểm đáng chú ý nhất của Nghị quyết 22 là cách Bắc Ninh dùng ngân sách như “vốn mồi” để kéo thêm nguồn lực xã hội vào giáo dục ngoài công lập. Các chính sách được xây dựng trên cơ sở kế thừa kết quả, kinh nghiệm từ giai đoạn trước, đồng thời mở rộng nội dung và nâng mức hỗ trợ. Bên cạnh hỗ trợ giải phóng mặt bằng, tiền thuê đất, giai đoạn 2026–2030, các cơ sở giáo dục ngoài công lập khi xây mới phòng học, phòng chức năng sẽ được hỗ trợ theo từng cấp học.
Cụ thể, trường mầm non được hỗ trợ tới 500 triệu đồng mỗi phòng; trường tiểu học 250 triệu đồng mỗi phòng; trường trung học cơ sở và trung học phổ thông 300 triệu đồng mỗi phòng, mỗi trường được hưởng chính sách một lần với số phòng tối đa lần lượt là 15, 20 và 25. Đây là tín hiệu rất tích cực cho giáo dục mầm non tư nhân, vốn cần đầu tư lớn về cơ sở vật chất nhưng khó thu hồi vốn nhanh. Không chỉ các trường phổ thông, chính sách mới cũng mở ra thêm điều kiện để các cơ sở giáo dục mầm non ngoài công lập xây dựng kế hoạch đầu tư lâu dài. Nếu triển khai minh bạch, gói hỗ trợ này sẽ là đòn bẩy quan trọng cho phát triển trường tư thục ở cả khu vực đô thị và vùng có tốc độ công nghiệp hóa cao.
Tác động tới phụ huynh, học sinh và chất lượng giáo dục
Bản chất của mở rộng giáo dục ngoài công lập không chỉ là “thêm trường, thêm lớp” mà là mở rộng không gian lựa chọn cho người học. Khi có thêm lựa chọn về môi trường học tập, áp lực dồn lên hệ thống công lập có điều kiện phân bổ hợp lý hơn, đồng thời học sinh có thêm cơ hội chọn mô hình giáo dục phù hợp. Điều này đặc biệt ý nghĩa với con em công nhân trong các khu công nghiệp, vốn thường chịu thiệt thòi về điều kiện học tập và chăm sóc mầm non.
Kinh nghiệm thực tế cho thấy, khi được tạo điều kiện về cơ chế, chính sách và chủ động đổi mới hoạt động chuyên môn, các cơ sở giáo dục ngoài công lập có thể đóng góp vào việc nâng cao chất lượng giáo dục chung. Nghị quyết 22 vì thế được kỳ vọng tạo động lực để giáo dục ngoài công lập phát triển đúng hướng, bổ sung nguồn lực, mở rộng quy mô trường lớp, góp phần giảm áp lực với hệ thống giáo dục công lập và đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập của người dân. Tuy nhiên, mở rộng quy mô phải đi kèm quản lý, giám sát chất lượng dạy và học, bảo đảm môi trường an toàn, lành mạnh và tuân thủ các điều kiện về đội ngũ, cơ sở vật chất, chương trình giáo dục.
Kết luận: Cơ hội lớn, trách nhiệm cũng lớn
Nghị quyết 22 không chỉ là một gói hỗ trợ tài chính, mà là tuyên bố chính sách rõ ràng: giáo dục ngoài công lập là thành phần không thể thiếu trong chiến lược phát triển giáo dục của Bắc Ninh. Khi khu vực tư nhân được trao cơ hội và khung hỗ trợ ổn định đến năm 2030, phụ huynh sẽ có thêm lựa chọn, học sinh có thêm con đường học tập, còn Nhà nước giảm bớt gánh nặng đầu tư trực tiếp vào từng phòng học, từng ngôi trường.
Tuy vậy, cơ hội luôn đi cùng trách nhiệm. Nếu coi đây chỉ là “cửa mở” để tăng học phí hoặc chạy theo quy mô, giáo dục ngoài công lập sẽ đánh mất niềm tin xã hội. Ngược lại, nếu các cơ sở giáo dục ngoài công lập tận dụng chính sách để đầu tư bài bản, giữ kỷ cương chuyên môn và minh bạch chất lượng, Bắc Ninh có thể trở thành một trong những địa phương đi đầu về mô hình kết hợp hài hòa giữa công lập và ngoài công lập, nơi cạnh tranh được hiểu là cạnh tranh về chất lượng phục vụ người học, chứ không phải cuộc đua tuyển sinh bằng mọi giá.
